Αριστουργήματα στο… μάτι της κουκουβάγιας

«Η Μαντόνα και το βρέφος», ένα από τα διασημότερα έργα του μεγάλου καλλιτέχνη της Αναγέννησης Ραφαήλ, θα «αποκαλύπτει» τις άγνωστες πτυχές του χάρη στις υπέρυθρες ακτίνες (δεξιά), στην έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου

«Εξομολογούνται» και αποκαλύπτουν μυστικά καλά κρυμμένα για πεντακόσια χρόνια.
Τα αρχικά περιγράμματα των μορφών – συχνά καμωμένα με κάρβουνο ή μελάνι σε
λευκό φόντο – των αριστουργημάτων της Αναγέννησης φέρνουν στο φως όχι μόνον
τους προβληματισμούς και τις αναζητήσεις του καλλιτέχνη πριν καταλήξει στο
τελικό σχέδιο, αλλά και τα διαφορετικά χέρια που μπορεί να ολοκλήρωσαν ένα
έργο τέχνης. «Εξομολόγοι» τους; Οι υπέρυθρες ακτίνες και οι ηλεκτρονικοί
υπολογιστές. Η «κρυφή» τούτη, αλλά εξαιρετικά σημαντική πλευρά των ζωγραφικών
έργων της Αναγέννησης αποκαλύπτεται στην έκθεση «Art in Making», που θα
φιλοξενήσει η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.

«”Αγοράζετε ένα και παίρνετε ένα δεύτερο δωρεάν”, θα μπορούσε να είναι ο
τίτλος της έκθεσης», υποστηρίζει ο συντηρητής Τζιλ Ντάνκερτον. «Έχουμε έναν
υπέροχο πίνακα του Ραφαήλ και από κάτω ένα υπέροχο σχέδιό του».

Ο Κάρλο Κριβέλι ήταν τελειομανής και έψαχνε την τέλεια θέση για κάθε κίνηση ή
αντικείμενο. Ο Τζιάκοπο Ποντόρμο άλλαζε γνώμη στη μέση του έργου και
τροποποιούσε τα αρχικά του σχέδια, ενώ στην περίπτωση του Ραφαήλ αποκαλύπτεται
ο τρόπος με τον οποίο αντέγραφε τα σχέδιά του στον καμβά.

Κάθε πίνακας μοιάζει με μάθημα χημείας και οπτικής. Ο άνθρωπος έχει
περιορισμένες οπτικές δυνατότητες (βλέπει από το κόκκινο έως το ιώδες), αλλά
οι «κρυμμένες» λεπτομέρειες στα έργα τέχνης είναι ορατές σε άλλα μήκη κύματος,
στα οποία μπορούν να δουν μόνον… οι κουκουβάγιες και οι αλεπούδες. Μία
αδύναμη δέσμη υπέρυθρης ακτινοβολίας είναι αρκετή για να διαπεράσει ένα λεπτό
στρώμα χρώματος και να αποκαλύψει τι υπάρχει κάτω από την επιφάνεια, δηλαδή τα
αρχικά σχέδια των καλλιτεχνών της Αναγέννησης πάνω στον λευκό καμβά. Οι
υπέρυθρες ακτίνες αντανακλώνται από το λευκό υπόβαθρο, αλλά απορροφώνται από
τα σχέδια, που έχουν φιλοτεχνηθεί με κάρβουνο ή μελάνι και μπορούν να
«φυλακιστούν» με τη βοήθεια μιας κάμερας. Και αν η συγκεκριμένη τεχνική
ανακαλύφθηκε πριν από 30 χρόνια, το κομπιούτερ προσφέρει νέες δυνατότητες
αναδημιουργίας των έργων, που φιλοτεχνήθηκαν εδώ και πέντε αιώνες στα ατελιέ
της Φλωρεντίας και της Ολλανδίας.

INFO

Η έκθεση «Art in the Making» εγκαινιάζεται στην Εθνική Πινακοθήκη (National
Gallery) του Λονδίνου, στις 30 Οκτωβρίου. Είσοδος ελεύθερη.