ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η απειλή του Ιράκ

Πρέπει να γίνει η επέμβαση στο Ιράκ; Ακόμη και ο Η. Kissinger αποδοκίμασε
αναμφισβήτητα την κυρίαρχη τάση της κυβέρνησης Bush να επιλύει τα
γεωστρατηγικά προβλήματα με τη χρήση στρατιωτικής δύναμης («Independent»,
17/8/2002). Βέβαια, έντονη κριτική άσκησαν γι’ αυτό το ζήτημα και εξέχοντα
μέλη του πετρελαϊκού lobby του Τέξας, όπως ο Ρ. Armey.

Πού οφείλεται, όμως, η ακατανόητη εμμονή ενός μικρού ηγετικού κύκλου στην
πραγματοποίηση αυτής της επιχείρησης; Ποιες έγκυρες πιθανολογήσεις μπορεί να
υιοθετήσει κανείς;

Αν επιθυμεί κάποιος να «διαβάσει» τη διεθνή πραγματικότητα με οικονομικούς
όρους, τότε μπορεί να καταλήξει στην ακόλουθη εκδοχή: Η επέμβαση στο Ιράκ
«πρέπει» να γίνει, γιατί οι μεγάλες αμερικανικές εταιρείες πετρελαίου (Chevron
Texaco, Exxon Mobile) θέλουν να αναδιαρθρώσουν την παγκόσμια αγορά πετρελαίου,
αφού ο Σ. Χουσεΐν «το πουλάει» πολύ ακριβά (με επιπρόσθετη παράνομη χρέωση από
20 έως 50 σεντς το βαρέλι). Αν ληφθεί, μάλιστα, υπόψη ότι η Αμερική απορροφά
το 8% των πετρελαϊκών εξαγωγών του Ιράκ, τότε η εκδοχή τούτη αποκτά ένα
ιδιαίτερο βάρος («W. Post», 20/8/2002). Επιπλέον, είναι κοινός τόπος ότι η
κυβέρνηση Bush επηρεάζεται σημαντικά από τα εξειδικευμένα συμφέροντα αυτών των
εταιρικών γιγάντων (Ρ. Krugman).

Μπορεί, επίσης, να ενστερνισθεί κανείς την επιχειρηματολογία του δημοκρατικού
κόμματος των ΗΠΑ για να ανακαλύψει κάποιες άλλες σκοτεινές αιτίες, που
καθιστούν αναγκαία την πολεμική παρέμβαση στο Ιράκ. Έτσι, το οικονομικό
περιβάλλον στην Αμερική κυριαρχείται από αρνητικά μεγέθη: Οικονομική ύφεση και
επιχειρηματικά σκάνδαλα κλονίζουν ανυπόφορα το καπιταλιστικό σύστημα της
αγοράς. Μια επίθεση στο Ιράκ θα αφύπνιζε την πατριωτική συνείδηση των
Αμερικανών και θα ανάλωνε το άμεσο πολιτικό τους ενδιαφέρον στη δραστική
αντιμετώπιση του ιδεολογικού εκφραστή του «κακού» (του Σ. Χουσεΐν).

Πάντως, από την άλλη μεριά πρέπει να σταθμίσει κανείς και μια άλλη παράμετρο:
Δηλαδή, τι τίθεται σε διακινδύνευση με μια τέτοια πολεμική επιχείρηση; Με μία
τέτοια ανομιμοποίητη παρέμβαση η κυβέρνηση Bush θρυμματίζει ενεργά, σε
συμβολικό και πολιτικό επίπεδο, το τεράστιο ωστικό κύμα αλληλεγγύης που
διαχύθηκε προς τον αμερικανικό λαό μετά την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Με άλλα
λόγια η Bush administration «κινδυνεύει» να διαλύσει την τεράστια
«αντιτρομοκρατική συμμαχία», της οποίας το τόξο εκτεινόταν από τη Λατινική
Αμερική έως την Κίνα και από την Ινδία έως τη Ρωσία. Όλοι αυτοί ενώθηκαν
εναντίον της χυδαίας βαρβαρότητας που εξέπεμπαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις του
Β. Ladden (J. Μ. Colombani).

Σήμερα όλα τα μέρη αυτής της εκρηκτικής συμμαχίας εκφράζουν την κατηγορηματική
τους αντίθεση για την επικείμενη παρέμβαση στο Ιράκ. Η ευρωπαϊκή πλευρά
προβάλλει, επιπλέον, μια προσέγγιση που πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα: Η
επιχείρηση στο Ιράκ θα δημιουργήσει μια καινούργια μορφή πολέμου, εντελώς
διαφορετική από αυτές που γνωρίσαμε κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. Χωρίς να
υπάρχει επιθετική κίνηση από το αντίπαλο μέρος (όπως έγινε το 1991 με την
εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ), η πολεμική επιχείρηση θα πραγματοποιείται με τη
λογική του «προληπτικού κτυπήματος». Δηλαδή, να κτυπηθεί προληπτικά ο Σ.
Χουσεΐν για να εμποδιστεί η παραγωγή όπλων μαζικής καταστροφής («Guardian»,
14/8/2002).

Η αντίληψη αυτή είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, γιατί οι ΗΠΑ στο μέλλον θα
μπορούν να πλήξουν πολεμικά οποιοδήποτε ανεξάρτητο κράτος με προσχηματικές
αιτιολογίες. Κανείς δεν ξέρει πότε θα έρθει η σειρά του. Όλα θυμίζουν τον Μ.
Μπρεχτ, που υπενθύμιζε ότι τα θύματα του ναζισμού υπήρξαν κατ’ αρχήν οι
Εβραίοι, μετά οι Τσιγγάνοι, μετά οι ομοφυλόφιλοι, μετά οι κομμουνιστές, κ.λπ.

Κανείς, βέβαια, δεν αγιοποιεί έναν «χασάπη» σαν τον Σ. Χουσεΐν, που
εγκατέστησε στη χώρα του ένα τυραννικό καθεστώς ολοκληρωτισμού. Όμως, με αυτήν
την αιτιολογία δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί η «από τα έξω» αλλαγή του πολιτικού
καθεστώτος μιας χώρας (χωρίς μάλιστα να υπάρχει σχετική απόφαση του Σ.
Ασφαλείας των Η.Ε.).

Ποιο είναι το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Η διεθνής κοινότητα, χωρίς κανένα ίχνος
πρωτόγονου αντιαμερικανισμού, πρέπει να πείσει την αμερικανική πολιτική
εξουσία, ότι δεν μπορεί να επιβάλει τη λογική του Τζ. Γουέιν σε όλο τον
πλανήτη. Δηλαδή, ποιος θα τραβήξει πρώτος το πιστόλι του ισοπεδωτικού
μανιχαϊσμού (J. Habermas).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ.