Βαρύγδουπες λέξεις, ελάχιστες πράξεις

Ρίο+10, βιώσιμη ανάπτυξη, «Ολυμπιακοί Αγώνες» για τη διάσωση του
περιβάλλοντος. Βαρύγδουπες λέξεις που μέσα τους κρύβουν τουλάχιστον δέκα
χρόνια διεθνούς ασυνεννοησίας για το περιβάλλον. Συμφωνίες που δεν
εφαρμόστηκαν ποτέ από τις χώρες που ρυπαίνουν περισσότερο τον κόσμο, τι
ελπίδες έχουν να εφαρμοστούν τώρα, με αφορμή άλλη μια διάσκεψη;

Από τη Δευτέρα και για σχεδόν δύο εβδομάδες, περισσότερες από 100 χώρες και
65.000 αντιπρόσωποι θα συνεδριάσουν στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής.
Ανάμεσά τους, πάνω από 100 πρόεδροι και πρωθυπουργοί, 50 διευθυντές μεγάλων
εταιρειών και 60 δικαστικοί που ενδιαφέρονται να κατοχυρώσουν με νομοθεσία την
προστασία του περιβάλλοντος, εκτός των χιλιάδων μη κυβερνητικών οργανώσεων και
ηγετών κοινοτήτων. Είκοσι χιλιάδες άνθρωποι έχουν ζητήσει διαπίστευση για το
Συνεδριακό Κέντρο Σάντον, όπου θα διεξαχθούν οι κυρίως εργασίες της διάσκεψης,
και άλλες 45.000 αναμένεται ότι θα συμμετάσχουν στις παράλληλες εκδηλώσεις. Ο
στόχος της Παγκόσμιας Διάσκεψης Κορυφής για Βιώσιμη Ανάπτυξη έχει διατυπωθεί
με πολλούς τρόπους, αλλά οι συμμετέχοντες λένε πως συνοψίζεται στο εξής: να
σωθούν ο πλανήτης από την οικολογική καταστροφή και δισεκατομμύρια άνθρωποι
από την εξαθλίωση. Η συνάντηση, η οποία οργανώνεται από τα Ηνωμένα Έθνη,
επονομάζεται «Ρίο+10», επειδή σηματοδοτεί τη 10η επέτειο από μια
διάσκεψη-ορόσημο – τη Διάσκεψη Κορυφής για τη Γη του Ρίο ντε Τζανέιρο.

Στο Ρίο. Το 1992, αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων είχαν συγκεντρωθεί στο
Ρίο για να θέσουν αισιόδοξους στόχους για μερικά από τα πιο απειλητικά
προβλήματα της Γης: υπερθέρμανση του πλανήτη, εξαφάνιση ειδών και
κατασπατάληση των φυσικών πηγών. Σήμερα, λίγοι από τους στόχους του Ρίο έχουν
επιτευχθεί. Από πολλές απόψεις, η κατάσταση της Γης έχει επιδεινωθεί. Οι
θερμοκρασίες στον κόσμο και η στάθμη της θάλασσας αυξάνονται, καθώς η ρύπανση
που παγιδεύει τη θερμότητα συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα. Η καταστροφή των
δασών και οι απώλειες ειδών αυξάνονται επίσης. Στο Γιοχάνεσμπουργκ, οι ηγέτες
της Διάσκεψης Κορυφής έκαναν τη δουλειά των διπλωματών ακόμη δυσκολότερη,
διευρύνοντας την ατζέντα για να περιλάβει θέματα όπως η φτώχεια, ο υποσιτισμός
και οι λοιμώδεις νόσοι. Αυτό που ξεκίνησε στο Ρίο σαν ένα ενθουσιώδες πολιτικό
σπριντ προς ένα πιο πράσινο, μεταψυχροπολεμικό μέλλον, έχει μετατραπεί σε
εξαντλητικό μαραθώνιο χωρίς σαφή γραμμή τερματισμού.

Προς μεγάλη ικανοποίηση των σκληροπυρηνικών συντηρητικών οπαδών του, ο νυν
πρόεδρος των ΗΠΑ δεν πρόκειται να παραστεί στη διάσκεψη του Γιοχάνεσμπουργκ. Ο
υπουργός Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ θα περάσει από εκεί τις τελευταίες ημέρες
πριν από τη λήξη της. Και αντιπρόσωποι δυσανασχετούν επειδή οι ΗΠΑ δεν
αναλαμβάνουν καμιά απολύτως δέσμευση, την ώρα μάλιστα που ο πρόεδρος Μπους
ζητεί διεθνή συνεργασία στον παγκόσμιο πόλεμό του κατά της τρομοκρατίας.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΙΑΣΚΕΨΗΣ

1) ΕΝΕΡΓΕΙΑ

* Ποιο είναι το πρόβλημα;

Δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν παροχή ηλεκτρισμού, ενώ μικρή είναι η
χρησιμοποίηση των καθαρών πηγών ενέργειας: του ήλιου, των κυμάτων και των
ανέμων.

* Τι στόχο έχει η διάσκεψη;

Να επιτευχθούν συμφωνίες που θα ενθαρρύνουν τη στροφή από τα ορυκτά καύσιμα σε
ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε περιοχές της Αφρικής και της Ασίας όπου ο
κόσμος δεν έχει ηλεκτρικό. Αυτό θα είναι ένα από τα κλειδιά για την επιτυχία
της διάσκεψης.

* Κι αν οι συνομιλίες αποτύχουν;

Η καταστροφή του περιβάλλοντος είναι μπροστά μας αν τα δένδρα συνεχίσουν να
κόβονται για καυσόξυλα, αν συνεχιστεί η υπερχείλιση των ποταμών και οι
πλημμύρες, και κυρίως αν συνεχιστεί η υπερθέρμανση της Γης.

2) ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ

* Ποιο είναι το πρόβλημα;

ΟΙ εθελοντικοί έλεγχοι των μεγάλων επιχειρήσεων δεν φαίνεται να λειτουργούν.
ΟΙ επιδοτήσεις της παραγωγής τροφίμων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη πλήττουν τις
αναπτυσσόμενες χώρες, που δεν μπορούν να αντέξουν στον ανταγωνισμό.

* Τι στόχο έχει η διάσκεψη;

Αυστηρότεροι έλεγχοι θα συμβάλουν στην ανάληψη από τις εταιρείες των ευθυνών
τους. Οι υπάρχουσες επιδοτήσεις θα μπορούσαν να καταργηθούν, ώστε οι όροι του
παιχνιδιού να είναι οι ίδιοι για τους παραγωγούς σε όλο τον κόσμο.

* Κι αν οι συνομιλίες αποτύχουν;

Ο κίνδυνος νέων κρουσμάτων ρύπανσης του περιβάλλοντος παραμένει. Η οικονομική
ανάπτυξη του Τρίτου Κόσμου συναντά σοβαρά εμπόδια.

3) ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

* Ποιο είναι το πρόβλημα;

Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, τα δάση μειώθηκαν με ρυθμό 90.000
τετραγωνικών χιλιομέτρων τον χρόνο. Τα μισά ποτάμια της Γης είναι μολυσμένα
και 11.000 είδη απειλούνται με εξαφάνιση.

* Τι στόχο έχει η διάσκεψη;

Έχουν υπάρξει συμφωνίες για να προστατευθούν τα δάση και να σταματήσει η
υπέρμετρη αλιεία. Η πραγματική λύση του προβλήματος όμως είναι η καταπολέμηση
της φτώχειας και η προστασία του περιβάλλοντος.

* Κι αν οι συνομιλίες αποτύχουν;

Η καταστροφή των φυσικών πόρων και των οικοσυστημάτων του πλανήτη θα
συνεχιστεί, όπως και η καταστροφή των κοραλλιογενών υφάλων, ενώ θα αυξηθεί και
ο αριθμός των ειδών που εκλείπουν.

4) ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΟΗΘΕΙΑΣ

* Ποιο είναι το πρόβλημα;

Περίπου 1,2 δισ. άνθρωποι ζουν με λιγότερο από 1 ευρώ την ημέρα. Κι όμως, οι
πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι.

* Τι στόχο έχει η διάσκεψη;

Δεν αναμένεται να εξαγγελθούν καινούργια πακέτα βοήθειας, αν και έχει
συμφωνηθεί η χορήγηση μεγαλύτερης βοήθειας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υποσχεθεί
να αυξήσει τη βοήθεια σε χώρες που θα αποδείξουν ότι αναπτύσσονται με αειφόρο
τρόπο.

* Κι αν οι συνομιλίες αποτύχουν;

Τα πακέτα που έχουν συμφωνηθεί θα δοθούν οπωσδήποτε, και υπάρχει περίπτωση να
τεθούν νέοι, μακροπρόθεσμοι στόχοι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Μετά τη σύνοδο
του Ρίο, μόνον η Δανία αύξησε την εξωτερική της βοήθεια, ενώ οι ΗΠΑ τη μείωσαν
στο μισό.

5) ΠΑΡΟΧΗ ΝΕΡΟΥ

* Ποιο είναι το πρόβλημα;

Περισσότεροι από 1,1 δισ. άνθρωποι εξακολουθούν να εξαρτώνται από… ύποπτο
νερό. Σχεδόν 3 δισεκατομμύρια – ο μισός πληθυσμός της Γης – δεν έχουν
ικανοποιητικές συνθήκες υγιεινής. Ώς και 30.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε μέρα
από ασθένειες που σχετίζονται με το νερό, ενώ 300 εκατομμύρια άνθρωποι
υποφέρουν κάθε χρόνο από οξεία ελονοσία.

* Τι στόχο έχει η διάσκεψη;

Να μειωθεί μέχρι το 2015 ο αριθμός των ανθρώπων χωρίς νερό. Ανάλογος είναι ο
στόχος για τις συνθήκες υγιεινής.

* Κι αν οι συνομιλίες αποτύχουν;

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, μέχρι το 2025 ο μισός πληθυσμός της Γης θα
ζει σε περιοχές με σοβαρές ελλείψεις σε νερό. Οι επιπτώσεις για την υγεία
είναι καταστροφικές, ενώ όλο και μεγαλύτερη απειλή θα αποτελούν οι ένοπλες
συγκρούσεις για το νερό, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή.