ΑΙΜΙΛΙΑ ΠΑΠΑΦΙΛΙΠΠΟΥ Ελληνικές «ακίδες» τσιμπάνε τη Βενετία

Οι «Ακίδες φωτός» (εδώ, σε μακέτα) είναι το τελευταίο έργο της γλύπτριας Αιμιλίας Παπαφιλίππου, που παρουσιάζεται τώρα στο Λίντο της Βενετίας, στην έκθεση «Open 2002». Έχει ως βασικό συστατικό υπερμεγέθεις καρφίτσες της ραπτικής και σαν στόχο, να δώσει μια τσιμπιά σε παγιωμένες αντιλήψεις

Η γλύπτρια Αιμιλία Παπαφιλίππου διαθέτει εκτός από αναγνωρισμένο ταλέντο, το
είδος της κρυστάλλινης καθαρότητας που συναντάμε στην ελεύθερη ψυχή ενός
παιδιού, στο μυαλό ενός επιστήμονα ή στη σκέψη ενός φιλοσόφου. Το τελευταίο –
εννοιολογικό – έργο της, παρουσιάζεται τώρα στο Λίντο της Βενετίας, στην
έκθεση «Open 2002». Έχει ως βασικό συστατικό υπερμεγέθεις καρφίτσες της
ραπτικής και σαν στόχο, να δώσει μια τσιμπιά σε παγιωμένες αντιλήψεις. «Δεν
είναι όλα αποτέλεσμα της θέσης και της αντίθεσης. Η σύνθεση δε σημαίνει πάντα
την επικράτηση του ισχυρού. Δεν είναι όλα γραμμικά», λέει στους «Ορίζοντες» η
Αιμιλία Παπαφιλίππου. «Υπάρχει η εξέλιξη, το συνεχές, η συνδιαλλαγή, η
προσαρμογή στο περιβάλλον, η συνύφανση και η συνύπαρξη. Η ιστορία δείχνει ότι
τελικά επιβιώνει αυτός που είναι ικανός να παράγει λύσεις, λένε». Αυτό είναι
το μήνυμα του έργου «Ακίδες φωτός», που θα δουν όσοι κάνουν αυτό τον καιρό τον
περίπατό τους στην παραλία του Λίντο, όπου ετοιμάζεται ν’ αρχίσει το
κινηματογραφικό φεστιβάλ της Βενετίας.

Είναι η πολλοστή φορά που ένα έργο της Αιμιλίας Παπαφιλίππου καλείται να
εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε μια σημαντική έκθεση γλυπτικής και εγκαταστάσεων.

Η «Open 2002» είναι φέτος αφιερωμένη στη γυναικεία δημιουργία.
Πραγματοποιείται με τη συμμετοχή σαράντα καλλιτεχνών. Επίτροπος της Ελλάδας
είναι η ιστορικός της Τέχνης Λίνα Τσίκουτα, που προτείνει τις «Ακίδες φωτός»
ως έργο μιας καλλιτέχνιδας που τα περιέχει όλα. Τη θέση, την αντίθεση, τη
σύνθεση. «Οι “καρφίτσες”, δεν είναι λόγχες. Είναι ελαφρές, λαμπερές και
αιχμηρές. Είναι το κατ’ εξοχήν γυναικείο εργαλείο για να στερεώσεις κάτι
πρόχειρα», λέει η Αιμιλία Παπαφιλίππου δίνοντας ένα πρώτο σημειολογικό κλειδί
για το «άνοιγμα» του έργου. Μπηγμένες τυχαία στο γρασίδι στηρίζουν μια
οριζόντια μεταλλική σκακιέρα με πλευρά τεσσάρων μέτρων, που είναι στην
πραγματικότητα υφασμένη από ένα ενιαίο σύρμα.

Αυτό είναι το συνεχές. Έννοια, πάνω στην οποία δουλεύει η Παπαφιλίππου
εδώ και μαι δεκαετία. Οι καρφίτσες είναι το καινούργιο στοιχείο. Μεγεθυμένες,
με την κεφαλή και το σώμα τους θυμίζουν στιλιζαρισμένη ανθρώπινη μορφή. Πολλές
μαζί γίνονται μια στρατιά. Δεν είναι, όμως, πιόνια της σκακιέρας. Μπηγμένες
ατάκτως γύρω από ένα αόρατο κέντρο σχηματίζουν ένα αστέρι – σαν τον αχινό. Η
κυρίαρχη αίσθηση είναι ότι ανυψώνουν τη βαρεία σκακιέρα της σύγκρουσης ένα
μέτρο πάνω από το έδαφος χάρη σε μια τυχαία όσο και θαυμαστή ισορροπία μέσα
στην κοσμική αταξία. Είναι, ακόμα, ότι πάνω στο κυρτό σώμα και το κεφάλι του
πλήθους των καρφιτσών παγιδεύεται κι αντανακλάται το φυσικό φως.

Το έργο τέχνης εκφράζει αρχέτυπες ιδέες της κοινωνίας στην οποία απευθύνεται,
αλλά μπορεί και να τις προκαλεί. Ένα τέτοιο αντικείμενο τέχνης στημένο σε
δημόσιο κοινωνικό χώρο, προκαλεί με την εικόνα τής συνεχούς αλληλοδιαπλοκής
των μερών την αρχέτυπη αντίληψη ότι ένα έργο τέχνης είναι γραμμικό, έχει
βάρος, όπως και την αντίληψη ότι πατάμε στον χώρο. Οι ακίδες φωτός
υπογραμμίζουν ότι στην πραγματικότητα, πλέουμε μέσα σ’ ένα σύμπαν. «Η βαρύτητα
δεν είναι βάρος» τονίζει η Αιμιλία Παπαφιλίππου. Ο διάλογος που κάνει ένα έργο
τέχνης που μπαίνει στον χώρο δεν είναι μόνο ο διάλογος που κάνει με το
περιβάλλον, αλλά και με τα αρχέτυπα που διαμορφώνονται συλλογικά στις
αντιλήψεις της κοινωνίας. Ο καλλιτέχνης μπορεί να κατευθύνει, να προτείνει, να
ερεθίζει. Αυτό είναι το ζητούμενο. «Τέχνη, για μένα, είναι η συνεχής μετάπλαση
των αρχετύπων, είτε βρίσκονται στα μουσεία είτε σε δημόσιο χώρο. Ο λόγος του
σκακιστικού συνεχούς είναι η μετάβαση από την έννοια της σκακιέρας όπου
κάποιος κερδίζει, στην έννοια της συνεχούς αλληλοδιαπλοκής των μερών». Έτσι
στήνεις στον αέρα κάτι που προκύπτει από τη σχέση του με τη γη. Όμως το φως
καρφώνει και ορίζει. Γιατί τα πάντα στη φύση είναι ηλεκτρομαγνητικά. Είναι φως
και είμαστε φως.

Η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής

Η Αθήνα, πόλη του χάους, του αυθορμητισμού και της ζωντάνιας, πόλη που δεν
σέβεται τους κανόνες και τα μέτρα μιας καθωσπρέπει δυτικής πρωτεύουσας, έχει
πολλά να δείξει στην αρχιτεκτονική του αύριο, που είναι και το θέμα της 8ης
Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, η οποία ξεκινά στις 8 Σεπτεμβρίου.

Κυρίως ότι στην αρχιτεκτονική η ιδέα είναι σημαντικότερη από τη μορφή και
ότι η σύγχρονη αρχιτεκτονική μπορεί να είναι απελευθερωμένη, αυθόρμητη,
ευμετάβλητη. Αυτή η ιδέα θα αναδειχτεί μέσα από την έκθεση «Απόλυτος
ρεαλισμός», με την προβολή 300 και πλέον έγχρωμων διαφανειών, με εικόνες της
ανώνυμης, αποσπασματικής, ευμετάβλητης αρχιτεκτονικής μέσα από τους
μαγνητοφωνημένους ήχους της πόλης και κυρίως μέσα από τις σελίδες ενός μεγάλου
καταλόγου, που επιμελήθηκαν τρεις νέοι αρχιτέκτονες, οι Τάκης Κουμπής, Θανάσης
Μουτσόπουλος και Ρισάρ Σκοφιέ. Το θετικό που υπάρχει στην Αθήνα, είναι οι
κάτοικοι, που δεν εγκαταλείπονται στις επιταγές του αρχιτέκτονα, αλλά
διαμορφώνουν με δικές τους ενέργειες τον χώρο. Βεβαίως, στην κεντρική έκθεση
της Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας η Ελλάδα παρουσιάζει ένα άλλο
πρόσωπο, ένα αρχιτεκτονικό έργο πολυσυζητημένο και επώνυμο: το Νέο Μουσείο
Ακροπόλεως των Μπερνάρ Τσουμί – Μιχάλη Φωτιάδη.