ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι εγκληματολόγοι της ελευθερίας

Η τηλεόραση έβαλε το έγκλημα μέσα στα σπίτια μας.

Εκεί δηλαδή όπου ανήκει.

Άλφρεντ Χίτσκοκ

Τώρα που η αντι-τρομοκρατική (βραδυφλεγής;) τηλεοπτική βόμβα σκάει καθημερινά
μπροστά στα μάτια μας (στα δελτία ειδήσεων και στις αλλεπάλληλες και
αντιφατικές διαρροές), τώρα που οι διάφοροι Supermen και Spidermen της Τάξης
(και της Αταξίας;) φιλονικούν για το «ποιος μας προστατεύει καλύτερα», τώρα
ήρθε η στιγμή η Εγκληματολογία να πάρει θέση. Προτού διαχυθεί ευρύτερα η
αντίληψη ότι κάθε «καλό» παιδί είναι δυνάμει τρομοκράτης, κάθε «κακό» παιδί
δυνάμει εγκληματίας και κάθε «ευαίσθητο / σιωπηλό» παιδί δυνάμει τοξικομανής /
περιθωριακός, οι εγκληματολόγοι οφείλουν ν’ αποτρέψουν τη γενίκευση των
επικίνδυνων στερεοτύπων, φοβιών και προκαταλήψεων.

Η επιστημονική προσέγγιση των ευρύτερων κοινωνικών ή των ατομικών
κοινωνιοψυχολογικών προβλημάτων, που κατέστησαν εγκληματογόνα και εγκληματικά,
δεν πρέπει να χάνεται μέσα σε ιδεολογήματα, σε κρατικές προδιαγραφές (τύπου
Raison d’ Etat) ή σε θολές μετα-μοντέρνες δημοσιογραφικές «κατασκευές».

Για να μη γίνουν οι εγκληματολόγοι ούτε ο σιδηρούς βραχίονας της καταστολής,
ούτε το θεωρητικό άλλοθι της άκριτης βίας, ούτε βέβαια το security group των
εχόντων και κατεχόντων πρέπει να θωρακίσουν την ιδιότητα, την ειδικότητα και
τον ρόλο τους μέσα από μια τριπλή συσπείρωση.

Πριν απ’ όλα κρίνεται περισσότερο από αναγκαία η ίδρυση ενός πανεπιστημιακού
Τμήματος Αντεγκληματικής Πολιτικής. Την άποψη αυτή είχαμε διατυπώσει και πάλι
πριν από 4 χρόνια από τη στήλη αυτή («ΤΑ ΝΕΑ» 25/8/98) αλλά το υπουργείο
Παιδείας ασχολήθηκε περισσότερο με θέματα πολιτικής επικοινωνίας και – μέσω
της άλογης κι αβασάνιστης διασποράς Τμημάτων και Σχολών – επίλυσης τοπικών
κομματικών δυσκολιών, παρά με τη συστράτευση της Παιδείας στην επούλωση
ανοικτών κοινωνικών πληγών.

Μέσα σ’ ένα τέτοιο τμήμα θα ενταχθεί η ανεξάρτητη έρευνα (με σύγχρονα
Ινστιτούτα ποσοτικών / ποιοτικών μετρήσεων της εγκληματικότητας και σχεδίασης
μέτρων πρόληψης και διαχείρισης), θα ενεργοποιηθεί το Ινστιτούτο
Τοξικοεξαρτήσεων (που έχει εξαγγείλει το Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά των
Ναρκωτικών), θα ιδρυθεί ένα έγκυρο μουσείο του Εγκλήματος και – κυρίως – θα
«ανωτατοποιηθεί» και θα εκσυγχρονισθεί η εκπαίδευση των αστυνομικών και όσων
συμμετέχουν στην προληπτική / κοινωνική πολιτική.

Κατά δεύτερο λόγο πρέπει να ενισχυθεί η «εσωτερική ζωή των εγκληματολόγων».
Τούτο μπορεί να συμβεί με τη δημιουργία ενός crime club (όπως αυτό που είχε
διαμορφώσει ο πατέρας του Σέρλοκ Χολμς, Άρθουρ Κόναν Ντόιλ), με την καθιέρωση
ενός ετήσιου βραβείου αστυνομικού / εγκληματικού μυθιστορήματος, με κύκλους
θεσμικών συνεργασιών.

Τέλος, θεωρώ χρήσιμη τη σύνδεση της Εγκληματολογίας με τις άλλες κοινωνικές
κυρίως επιστήμες στη βάση όχι μόνον της κατοχύρωσης του ανεξάρτητου αυτού
κλάδου αλλά και της εγκαθίδρυσης ενός δικτύου (εν είδει «Επιμελητηρίου
Κοινωνικών Επιστημών») το οποίο θα αναλύει τα κρίσιμα κοινωνικά προβλήματα και
θα παρεμβαίνει με θέσεις και δράσεις.

«Αφανίζουν τα παιδιά μας και δεν μιλάμε» μου έγραψε ανώνυμος αποστολέας –
πατέρας. Κι έχει (τραγικό) δίκιο.

Όμως έχω την αίσθηση ότι μαζί με τα παιδιά μας, ως φυσική συνέχεια της
ανθρωπότητας, αφανίζονται και οι ελευθερίες μας, δηλαδή η ουσία της
Δημοκρατίας και του Πολιτισμού μας.

Κάθε πολίτης, κάθε άνθρωπος, ο καθένας έχει χρέος να κινηθεί, να μιλήσει, εν
ανάγκη να φωνάξει, να καταγγείλει και ν’ αγωνισθεί.

Οι εγκληματολόγοι όμως έχουν μεγαλύτερη ευθύνη. Πρέπει – μέσα από την
αυτονομία της επιστημονικής τους σκέψης και την ανεξαρτησία της κοινωνικής
τους ευαισθησίας – να θέσουν τους εαυτούς τους στην υπηρεσία της Ελευθερίας
και της Δικαιοσύνης, μη υποκύπτοντας στις χρυσοποίκιλτες και «δίγλωσσες»
σειρήνες της Ασφάλειας.

ΥΓ: Αλήθεια, οι έγκριτοι φίλοι εγκληματολόγοι που συμμετέχουν στο Κεντρικό
Επιστημονικό Συμβούλιο Φυλακών (ΚΕΣΦ) συμφωνούν με το «ιδιώνυμο» καθεστώς
κράτησης των προφυλακισμένων φερομένων ως τρομοκρατών;

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.