«Δεν απειλείται η Μεσόγειος»

Ο ουρανός της Ελλάδας δεν κινδυνεύει να αλλάξει χρώμα από την καφέ ομίχλη
που έχει σκεπάσει τη Νότια και Ανατολική Ασία. Τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον,
όπως λένε οι επιστήμονες. Αντίθετα, οι κάτοικοι της πολυπληθέστερης περιοχής
της Γης έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν.

Οι δορυφόροι. Οι δορυφορικές φωτογραφίες αποτυπώνουν την κρίσιμη κατάσταση σε Κίνα (αριστερά) και Ινδία. Το δηλητηριώδες νέφος υποθηκεύει το μέλλον των μικρών κατοίκων της Ασίας

Οι επιστήμονες μελετούν αυτή την περιοχή από το 1995, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Και το φαινόμενο που παρατηρούν τους τρομάζει, καθώς δεν έχει όμοιό του στα
χρονικά. Τέτοια είναι η έκταση του νέφους, των καταστροφών που έχει προκαλέσει
στο περιβάλλον, των αλλαγών στο κλίμα και των βλαβερών συνεπειών στην υγεία
των δισεκατομμυρίων κατοίκων.

«Πρόκειται για ένα μείγμα νέφους αιθάλης και φωτοχημικού νέφους, απόρροια των
ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην ταχύτερα εξελισσόμενη και ρυπαινόμενη περιοχή
του πλανήτη», λέει ο κ. Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής Φυσικής της Ατμόσφαιρας και
Κλιματολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Το νέφος αυτό δεν μένει μόνο πάνω από
την Ασία. Έχουν βρεθεί ίχνη του και στις Δυτικές ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά του
Ειρηνικού. Προς παρόν, όμως, δεν υπάρχει φόβος μετακίνησής του προς την
Ευρώπη. Μελλοντικά μπορεί να επηρεάσει ολόκληρο τον πλανήτη κάτω από ορισμένες
προϋποθέσεις, που έχουν να κάνουν με την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας.
Γνωρίζουμε ότι η ρύπανση δεν αποτελεί αποκλειστικότητα για μία περιοχή. Ας μην
ξεχνάμε, για παράδειγμα, πως και οι πρόδρομοι ρύποι που συντηρούν το βλαβερό
όζον στην Ελλάδα προέρχονται από τη Βόρεια Ευρώπη».

Εκτιμήσεις

Αντίστοιχες είναι οι εκτιμήσεις του επιστημονικού συνεργάτη του
Αστεροσκοπείου, μετεωρολόγου κ. Κώστα Λαγουβάρδου. «Το ασιατικό νέφος δεν θα
φθάσει πάνω από την Ελλάδα, ούτε καν θα προσεγγίσει τη Μεσόγειο. Αυτό,
τουλάχιστον, μας δείχνει η μέχρι τώρα συμπεριφορά του. Μπορεί, βέβαια,
θεωρητικά να μετακινηθεί σε άλλες περιοχές του πλανήτη, καθώς τα στοιχεία που
το αποτελούν παρουσιάζουν μεγάλη κινητικότητα».

Βέβαια, η γνώση για την ύπαρξη του νέφους δεν είναι κάτι καινούργιο στους
επιστημονικούς χώρους. Οι πρώτες συστηματικές παρατηρήσεις και έρευνες
ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του ’90 και η πρώτη επιστημονική ανακοίνωση
έγινε στο περιοδικό «Science» το 1999. Η προχθεσινή παρουσίαση της έκθεσης του
ΟΗΕ στο Λονδίνο από τον Κλάους Τέπφερ, διευθυντή του Προγράμματος για το
Περιβάλλον, έγινε για να ξαναθυμίσει την καφετιά απειλή εν όψει και της
Παγκόσμιας Διάσκεψης Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη, που ξεκινά στις 26 του
μήνα στο Γιοχάνεσμπουργκ.

Τα συμπεράσματα των επιστημόνων δεν είναι καθόλου αισιόδοξα. Το θανατηφόρο
νέφος θα εξακολουθεί να επεκτείνεται και να αφαιρεί δεκάδες χιλιάδες ζωές κάθε
χρόνο στην Ασία με ακόμα πιο έντονους ρυθμούς τα επόμενα 30 χρόνια. Η
δημιουργία του νέφους είναι αποτέλεσμα τεράστιων δασικών πυρκαγιών,
απαλλοτριώσεων αγροτικών καλλιεργειών, ανεξέλεγκτης καύσης ορυκτών καυσίμων
από οχήματα, εργοστάσια και οικοδομές, καθώς και παραδοσιακών μεθόδων
μαγειρέματος σε νοικοκυριά που βλάπτουν σοβαρά το περιβάλλον, καθώς καίνε
ξύλο, κοπριά και άλλα «βιο-καύσιμα».

Οι πυρκαγιές

«Πρόκειται για ένα στρώμα μολυσμένου ατμοσφαιρικού αέρα που εντοπίζεται στην
περιοχή της Νότιας και Ανατολικής Ασίας» εξηγεί η ερευνήτρια του
Αστεροσκοπείου κ. Βάσω Κοτρώνη. «Το στρώμα αυτό αποτελείται από στάχτη και
άλλα επιβλαβή αιωρούμενα σωματίδια που προέρχονται κυρίως από την καύση ξύλου
και βλάστησης. Οι μεγάλες πυρκαγιές που κατέκαψαν εκτάσεις και δάση στην
περιοχή, οι φωτιές με σκοπό τον καθαρισμό των καλλιεργήσιμων εκτάσεων πριν τη
νέα σπορά, αλλά και οι βιομηχανικές εκπομπές σε συνδυασμό με τις καύσεις
απορριμμάτων “τροφοδοτούσαν” συνεχώς και επί χρόνια πολλά την ατμόσφαιρα με
στάχτη, οξέα, αέρια αιωρούμενα σωματίδια, σκόνη. Όλα αυτά αποτέλεσαν ένα παχύ
στρώμα νέφους».

Η έκτασή του φτάνει τα 25 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα και το πάχος του
τα τρία χιλιόμετρα. Αυτή η καφέ θολούρα, όπως φαίνεται από τις δορυφορικές
φωτογραφίες της ΝΑΣΑ, έχει πολλαπλές επιπτώσεις στο κλίμα. Έχει σκεπάσει τον
ήλιο, μειώνοντας την ηλιοφάνεια που φτάνει στο έδαφος κατά 10-15%. Έτσι,
πέφτουν οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια. «Λειτουργεί σαν μια μεγάλη δηλητηριώδη
ομπρέλα που δεν αφήνει τις ακτίνες του ήλιου να “κατέβουν” στην επιφάνεια»,
εξηγεί η κ. Κοτρώνη. Παράλληλα, όμως, θερμαίνει τα χαμηλότερα στρώματα της
ατμόσφαιρας εγκλωβίζοντας εκεί τις ηλιακές ακτίνες. Σημαντική είναι και η
επίδραση στην κατανομή της βροχόπτωσης. Συγκεκριμένα, παρατηρούνται αυξημένες,
έντονες και καταστροφικές βροχοπτώσεις και πλημμύρες στο Μπανγκλαντές, το
Νεπάλ και τη Βορειοανατολική Ινδία από τη μία πλευρά και ξηρασία, ανομβρία,
επεισόδια καύσωνα στο Πακιστάν και τη Δυτική Ινδία από την άλλη».