ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αριστερά και τρομοκρατία

Η καταβαράθρωση της τρομοκρατίας θα έπρεπε, κανονικά, να μας δώσει την
εκπληκτική ευκαιρία να «ξαναδιαβάσουμε» προσεκτικά την 27χρονη μεταπολιτευτική
μας ιστορία. Θα έπρεπε, επιπλέον, να μας βοηθήσει να συγκροτήσουμε τη σύγχρονη
πολιτική μας κουλτούρα ή την εθνική ταυτότητα (Rorty). Αντ’ αυτού
κάποιοι επιθυμούν άχαρα να ανακαλύπτουν πίσω από την εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη
την κατεδάφιση της αλτρουιστικής εικόνας της ευρύτερης Αριστεράς. Πάνω σ’ αυτό
το ζήτημα θα ήθελα να διατυπώσω τις ακόλουθες παρατηρήσεις.

Κατ’ αρχήν, ακολουθώ τη μέθοδο του F. Jameson και επιλέγω τον
κρίσιμο ιστορικό χρόνο για να καταγράψω τη σχέση της τρομοκρατίας με την
Αριστερά. Έτσι, ανατρέχω στην έναρξη της μεταπολίτευσης, γιατί τότε
εμφανίζεται στην ιστορική πραγματικότητα η 17 Νοέμβρη. Ποια είναι τα ποιοτικά
εκείνα στοιχεία τα οποία επικαθορίζουν το συγκεκριμένο ιστορικό περιβάλλον;

Η διεθνής πραγματικότητα είναι έντονα διπολική (ΗΠΑ – ΕΣΣΔ), ο σοβιετικός
μαρξισμός ασκεί ακόμη μια βαθύτατη επιρροή σε όλο τον πλανήτη και η δυναμική
που ανοίγει η μεταπολιτευτική διαδικασία στην Ελλάδα δεν έχει εκτιμηθεί
επαρκώς από τα πολιτικά κόμματα. Μόνον ο Ε. Μπερλιγκουέρ τολμάει
να μιλήσει για το τέλος του προωθητικού ρόλου της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Μέσα σ’ αυτό το δυσχερές περιβάλλον η ευρύτερη Αριστερά δεν νομιμοποίησε ποτέ
τις αρχικές δολοφονικές πράξεις της 17 Νοέμβρη (που είχαν, πάντως, έναν
αναμφισβήτητο πολιτικό συμβολισμό). Όμως, η Αριστερά δεν μπόρεσε ταυτόχρονα να
«περάσει» στην ελληνική κοινωνία τη δική της κοσμοαντίληψη για την πολιτική.
Δηλαδή, ότι η πολιτική είναι αδιάσπαστα συνδεδεμένη με τη συλλογική ανθρώπινη
δράση και τα συλλογικά υποκείμενα (κόμματα κ.λπ.). Δεν είναι συνυφασμένη με
ατομικές βίαιες πράξεις.

Επιπλέον, η ευρύτερη Αριστερά δεν μπόρεσε να «εξηγήσει» στην κοινωνία των
πολιτών τη λειτουργία της βίας μέσα στο πολιτικό γίγνεσθαι. Δηλαδή, ότι η βία
είναι ένα εργαλειακό μέσο που, μακροπρόθεσμα, δεν προάγει ούτε την ιστορία
ούτε την πρόοδο. Επιπρόσθετα δεν μπόρεσε να «διευκρινίσει», ότι η πρακτική της
βίας κάνει τον κόσμο συνολικά βιαιότερο σε όλα τα επίπεδα (Χ.
Arendt). Κατά συνέπεια, δεν μπόρεσε να πείσει ότι η βία είναι ασύμβατη
με τον σύγχρονο πολιτικό πολιτισμό. Ότι η βία δεν παράγει ηθική.

Όμως και η κοινωνία των πολιτών έχει (ή θα έπρεπε να έχει) τις δικές της
ενοχές. Η ανύπαρκτη αποχουντοποίηση την έκανε – αρχικά – να έχει μια
υποσυνείδητη ιδεολογική ανοχή απέναντι στους τρομοκράτες. Αναζητούσε
διακεκριμένους «Ρομπέν των Δασών» σε ρόλους που θα έπρεπε η ίδια να
διεκπεραιώνει με την άμεση συμμετοχή της στα πολιτικά δρώμενα.

Επομένως, η ευρύτερη Αριστερά θα μπορούσε, πράγματι, να υιοθετήσει μια
διαφορετική στάση απέναντι στην τρομοκρατία. Όπως, η στρατηγική λ.χ. του
«ιστορικού συμβιβασμού» που ακολούθησε θαρραλέα το ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα
για να καταδειχθεί η υπεροχή της δημοκρατικής μεθόδου απέναντι στην αιματηρή
βία των «anni di piombo» – των μολυβδένιων χρόνων (Τσερόνι).

Όμως υπάρχει μία χαώδης απόσταση ανάμεσα στην παραδοχή αυτή και στη διατύπωση
της άποψης, ότι η πολιτική κληρονομιά της Αριστεράς στην Ελλάδα συμπυκνώνεται
απλώς στην εκκόλαψη των «βολεμένων συντεχνιών» (και στη «δικαιολόγηση» των
τρομοκρατικών πράξεων). Φαίνεται ότι κάποιοι επιθυμούν να λύσουν τη σημερινή
σύγκρουση του παγκόσμιου νεοφιλελευθερισμού με την εν γένει Αριστερά, υπό τους
όρους του ιστορικού παρελθόντος.

Κάτω απ’ αυτό το πρίσμα θα διατύπωνα, επιπλέον, και την ακόλουθη παρατήρηση:
Μήπως η ευρύτερη Αριστερά και ο Α. Παπανδρέου δεν συνέβαλαν
καθοριστικά στην εμπέδωση του κοινοβουλευτικού συστήματος στην Ελλάδα με την
εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία; Αυτή η συμβολή σε ποιον χρεώνεται; Στη
συντηρητική παράταξη; Αν είναι δυνατόν!

Ποιο είναι το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Η εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη πρέπει να
μας δώσει την ευκαιρία να «ξαναδιαβάσουμε» την ιστορία των τελευταίων 27 ετών.
Μ’ αυτόν τον τρόπο μπορεί, ενδεχόμενα, να επανασυγκροτήσουμε την εθνική μας
ταυτότητα, αφού μόνο με τους δημόσιους διαλόγους της διαβουλευόμενης κοινωνίας
των πολιτών συγκροτούνται οι σύγχρονες εθνικές ταυτότητες (Habermas).
Έτσι, θα απομυθοποιήσουμε και την άσημη ομάδα των τρομοκρατών που «είχε μια –
σχεδόν – ερωτική σχέση με το έγκλημα» (Μ. Ignatieff).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.