Μέλος της 17Ν, φοιτητής στις ΗΠΑ

Η ελληνική τρομοκρατία ήταν ένας ενιαίος χώρος. Με βάση τη λογική αυτή,
Έλληνες και Αμερικανοί αναζήτησαν υπόγειες διαδρομές μεταξύ 17Ν και μικρότερων
οργανώσεων, με την ελπίδα ότι κάποιο από τα στελέχη τους θα αποδεικνυόταν ο
«αδύναμος κρίκος» της υπόθεσης. Την άνοιξη του 2002 οι ελληνικές αρχές
διαπίστωσαν – όχι χωρίς κάποια έκπληξη – πως ένα τέτοιο πρόσωπο, «τσιλιαδόρος»
σε χτύπημα της 17Ν στις αρχές της δεκαετίας του ’90, ήταν πλέον σπουδαστής
στις ΗΠΑ.

Σε «ώριμες» δημοκρατίες, όπως η Βρετανία ή οι ΗΠΑ, υπάρχει η πρακτική της
δημοσιοποίησης των κρατικών αρχείων ύστερα από ένα εύλογο χρονικό διάστημα,
εκεί γύρω στην τριακονταετία.

Ο Σάββας Ξηρός έβαλε τις Αρχές «μέσα» στην οργάνωση, πράγμα που οδήγησε και στις συλλήψεις. Στη φωτό (αρχείου) ο Αλ. Γιωτόπουλος οδηγείται στον Κορυδαλλό

Ο θεσμός αυτός υποβοηθεί τους ιστορικούς στο έργο τους, εδραιώνοντας συγχρόνως
στην κοινή γνώμη το αίσθημα ότι η δημόσια ζωή, έστω και εκ των υστέρων, ενέχει
ένα στοιχείο διαφάνειας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η έννομη τάξη παρέχει σε
φιλέρευνους πολίτες τη δυνατότητα να διεκδικήσουν δικαστικά τη δημοσιοποίηση
κρατικών εγγράφων που οι αρχές αρνούνται να τους παραδώσουν.

Με αυτά τα δεδομένα διερωτάται κανείς τι θα αποκαλυφθεί, εκεί γύρω στο 2032,
για τις έρευνες που οδήγησαν σε αθρόες συλλήψεις μελών της 17Ν τον περασμένο
Ιούλιο. Ίσως τα ξένα αρχεία διευκρινίσουν κάποιες ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες.
Είναι όμως βέβαιο ότι δεν θα έρθει στο φως όλη η αλήθεια. Υπάρχουν αρχεία ή
έγγραφα που δεν δημοσιοποιούνται ποτέ γιατί άπτονται θεμάτων υψίστης ασφαλείας
ή αφορούν «λεπτές αποχρώσεις» επιχειρήσεων. Υπάρχουν τέτοιες πτυχές στην
περίπτωση της εξάρθρωσης της 17Ν; Λογικά, υπάρχουν. Στο αφηγηματικό παζλ της
υπόθεσης της τρομοκρατίας στην Ελλάδα, η δημοσιογραφική έρευνα μπορεί να
προσθέσει ορισμένες τέτοιες ψηφίδες.

Η σύλληψη των μελών της 17Ν ήταν προϊόν συνδυασμένων προσπαθειών. Έλληνες
(κατά κύριο λόγο), Βρετανοί και Αμερικανοί εργάστηκαν παράλληλα, «με την
έννοια», λένε πηγές με γνώση των ερευνών, «ότι έγινε ένας καταμερισμός
εργασίας». Μετά τη δολοφονία του Σόντερς, τον Ιούνιο του 2000, η κυβέρνηση
Σημίτη έδωσε σε όλους τους τόνους το μήνυμα προς τα έξω ότι η αντιμετώπιση της
τρομοκρατίας αποτελεί προτεραιότητα. Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο υπουργός
Δημόσιας Τάξης Μιχάλης Χρυσοχοΐδης. Η συνεργασία με τους Βρετανούς ήταν πολύ
καλή σχεδόν από την αρχή. Με τους Αμερικανούς, τα πράγματα ήταν πιο δύσκολα.
Είχαν, άλλωστε, προηγηθεί είκοσι πέντε χρόνια έλλειψης αποτελεσμάτων και
αμοιβαίας καχυποψίας.

Το κλίμα μεταξύ Ελλήνων και Αμερικανών βελτιώθηκε σημαντικά από το φθινόπωρο
του 2001 και μετά. Από τις αρχές του 2002 άρχισε σιγά-σιγά να διαμορφώνεται
μια ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών. Αμφότερες έκαναν κάποιες
κινήσεις καλής θελήσεως. Οι Αμερικανοί αποκάλυψαν στις ελληνικές αρχές κάποιες
«πολύ καλές ερευνητικές δουλειές» που είχαν κάνει. Αντίστοιχα, οι Έλληνες
ανέλαβαν τη διερεύνηση θεμάτων που οι Αμερικανοί δεν μπορούσαν να προχωρήσουν
μόνοι τους. Στο σημείο αυτό σημαντικός λέγεται πως ήταν ο ρόλος του νέου
αρχηγού της ΕΛ.ΑΣ. Φώτη Νασιάκου που, έχοντας βαθιά και διαχρονική γνώση της
τρομοκρατίας, «μπορούσε εύκολα και με αυτοπεποίθηση να συνδέσει ζητήματα και
να καταλήξει σε συμπεράσματα που δεν μπορούσαν να φθάσουν οι ξένοι».

Θεωρητικά, στις συσκέψεις που γίνονταν στον έβδομο όροφο της Κατεχάκη,
Έλληνες, Αμερικανοί και Βρετανοί έβαζαν στο τραπέζι όλα όσα γνώριζαν. Στην
πράξη, η κατάσταση ήταν διαφορετική. Στο επιχειρησιακό γήπεδο, οι μεν
ανακάλυπταν έκπληκτοι τις κινήσεις των δε – και ζητούσαν περισσότερες
πληροφορίες. Πηγές με γνώση των ερευνών αναφέρουν ότι την άνοιξη του 2002 οι
ελληνικές διωκτικές αρχές είχαν στρέψει την προσοχή τους σε ένα πρόσωπο που η
παρουσία του είχε καταγραφεί από τις κάμερες της τουρκικής πρεσβείας. Ο
ύποπτος αυτός είχε θεαθεί στα πέριξ της πρεσβείας πριν από ένα χτύπημα της 17Ν
εις βάρος Τούρκου διπλωμάτη. Υπήρχε η υπόνοια ότι βρισκόταν εκεί σε αποστολή
παρακολούθησης. Το επιχειρησιακό «προφίλ» της 17Ν είχε δείξει ότι η οργάνωση
μάζευε επί μακρόν στοιχεία για τα θύματά της και παρακολουθούσε εξαντλητικά
την καθημερινή ρουτίνα και τις κινήσεις τους.

Οι ελληνικές διωκτικές αρχές προχώρησαν σε διερεύνηση του προσώπου αυτού και,
σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, κατάφεραν να εντοπίσουν την ταυτότητά του. Στη
συνέχεια όμως, μια έκπληξη ανέμενε τις ελληνικές αρχές. Ο ύποπτος δεν
βρισκόταν πια στην Ελλάδα. Πού βρισκόταν; Στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο ύποπτος
ήταν φοιτητής σε πανεπιστήμιο της Ανατολικής Ακτής. Μία πρώτη κρούση στους
Αμερικανούς δεν έφερε αποτέλεσμα, διότι εδήλωσαν άγνοια. Η ελληνική πλευρά
επέμεινε όμως, ώσπου υπήρξε κάποια συνεννόηση. Είναι άγνωστο τι έγινε μετά,
αφού η συνέχεια της ιστορίας «χάνεται» σε υπηρεσιακό επίπεδο και είναι δύσκολο
να διερευνηθεί.

Αναζητώντας τρόπο να «σπάσουν» τα στεγανά

Είναι γεγονός ότι Αμερικανοί, όπως και Έλληνες, εξέτασαν τις περιπτώσεις
δεκάδων προσώπων, προσπαθώντας να βρουν ένα σημείο εισόδου στη «στεγανή» 17Ν.
Ειδικά οι Αμερικανοί ουδέποτε πείσθηκαν ότι η οργάνωση δεν στρατολόγησε κόσμο
ή δεν ήταν παρούσα στα Εξάρχεια και στους παραδοσιακούς αριστερίστικους
χώρους. Αν και θεωρείται ότι οι έγκλειστοι στον Κορυδαλλό αποτελούν (με την
εξαίρεση του «φυγάδα» Δημήτρη Κουφοντίνα) τον «σκληρό πυρήνα» της 17Ν, τούτο
δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ευκαιριακοί μικροσυνεργάτες ή «ρολίστες» ή
πρόσωπα που «ακούμπησαν» την οργάνωση. Η μεθοδολογία της έκθεσης Νασιάκου, που
εδόθη τελικά σε Βρετανούς και Αμερικανούς το φθινόπωρο του 2001, καθιστά σαφές
ότι οι Αρχές είχαν πειστεί ότι στην ελληνική τρομοκρατία δεν υπήρχαν αυστηρά
στεγανά. Οργανώσεις και πρόσωπα φαίνεται να έχουν επαφή μεταξύ τους, πράγμα
που προέκυπτε τόσο από ερευνητικές ενδείξεις όσο και από ευρήματα σε
αποκαλυφθείσες «γιάφκες». Τούτο σήμαινε ότι ένα «μικρό ψάρι», ένας συμπαθών
μιας μικρότερης οργάνωσης, μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τη 17Ν.

Ήταν αυτή η περίπτωση του «φοιτητή» στις ΗΠΑ; Δύσκολα θα αποκαλυφθεί αυτό.
Ούτως ή άλλως, η αμερικανική πλευρά έχει, προς το παρόν, επιλέξει την απόλυτη
σιγή σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή της στην έρευνα για τη 17Ν – αν και στους «New
York Times» εγράφη, χωρίς να αναφέρεται πηγή, ότι οι Αμερικανοί προσέφεραν
τεχνική και συμβουλευτική βοήθεια στους Έλληνες. Είναι, πάντως, γεγονός ότι οι
Αμερικανοί έκαναν προσπάθειες να «παγιδεύσουν» (ή να «δελεάσουν») πρόσωπα, όχι
πάντοτε με επιτυχία. Όπως και είναι γεγονός ότι η έρευνα για τη 17Ν δεν
πραγματοποιήθηκε μόνο από Αμερικανούς που υπηρετούσαν στην Ελλάδα αλλά και από
ειδικευμένα στελέχη πρώτης γραμμής που «πηγαινοέρχονταν» και εντυπωσίασαν τους
Έλληνες συνομιλητές τους.

Το ενδιαφέρον είναι ότι όλες αυτές οι προσπάθειες δεν είχαν τελικά και τόση
σημασία. Κανείς δεν αποκάλυψε για τη 17Ν όσα αποφάσισε να πει ο Σάββας Ξηρός
στον εισαγγελέα Γιάννη Διώτη ενώ βρισκόταν στον Ευαγγελισμό. Κανείς δεν
γνώριζε τόσα. Ο Ξηρός έβαλε τις Αρχές «μέσα» στην οργάνωση. Τούτο
επιβεβαιώνεται πλέον και επισήμως με την αναλυτικότατη απολογία του. Παρά τις
αμερικανικές προσπάθειες, το «μπρέικ» στην υπόθεση της 17Ν θα γινόταν από τις
ελληνικές Διωκτικές Αρχές, ενώ δεν ήταν ένα «μικρό ψάρι» αλλά ένας από τους
βασικούς «επιχειρησιακούς» της οργάνωσης που αποφάσιζε να σηκώσει το πέπλο
μυστηρίου που κάλυπτε τη σύνθεση και τη δράση της. Για άλλη μια φορά η 17Ν δεν
άφηνε χώρο για κομπάρσους.