ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ Ανασύρει Ιστορία από τα σκουπίδια

Ο παλαιοπώλης Δημήτρης Δεμερτζής, λάτρης της Ιστορίας, μέσα σε 27 χρόνια συνέλεξε 3.400 σπάνια βιβλία, μόνο από τη Μυτιλήνη

Είκοσι επτά χρόνια παλαιοπώλης, ο Δημήτρης Δεμερτζής πέρασε πια στην άλλη όχθη
του επαγγέλματός του. Δημιούργησε έναν πολιτιστικό σύλλογο, την «Εργάνη», για
την έρευνα και τη μελέτη του πολιτισμού του Αιγαίου, με πρώτη ύλη το ιστορικό
υλικό που βρέθηκε και βρίσκεται καθημερινά στα σκουπίδια. Ένας ερευνητής
ταξινομεί ήδη το αρχείο και σε συνεργασία με τον Δήμο Μυτιλήνης και τα
κοινοτικά προγράμματα η «Εργάνη» θα αποκτήσει σύντομα στέγη.

Μπορεί σήμερα να αναγνωρίζουμε την αξία που έχει ένα παλιό κάδρο, ένα απλό
βάζο, ένα έπιπλο. Όμως πολλές παλιές βιβλιοθήκες, οι εφημερίδες, οι
φωτογραφίες, τα αρχεία, τα κατάστιχα επιχειρήσεων, θησαυροφυλάκια, όλα αυτά
της πνευματικής και οικονομικής κίνησης ενός τόπου, θεωρούνται ανεπιθύμητο
βάρος και εξακολουθούν να καταλήγουν στα σκουπίδια των πόλεων.

Ο Δημήτρης Δεμερτζής, λάτρης της Ιστορίας, ανασύρει από τη βιβλιοθήκη των
3.400 σπάνιων βιβλίων, που συνέλεξε μόνο από τη Μυτιλήνη μέσα σε 27 χρόνια,
έναν τόμο. Είναι χρυσόδετος και έχει τη χρονολογία 1509. «Είναι ένας από τους
ένδεκα τόμους με την Ιστορία του Πλούταρχου που βρήκαν οι γυρολόγοι μου στα
σκουπίδια της κραταιάς πόλης της Μυτιλήνης», λέει. Δεύτερος τόμος: «Ο
Αθηναϊκός Αστήρ», με το πλήρες χρονικό, ώρα την ώρα, της διεξαγωγής των
Ολυμπιακών Αγώνων του 1896. Κατόπιν μας διαβάζει από το χειρόγραφο αρχείο ενός
εφοπλιστή, το 1922. Τα υπέρογκα κόμιστρα που διαπραγματευόταν με την επιτροπή
προσφύγων της Κωνσταντινούπολης για τη μεταφορά τους: δύο χιλιάδες τετρακόσιες
λίρες. «Η ιστορία επαναλαμβάνεται», σχολιάζει. «Η προσφυγιά προσφέρεται πάντα
προς εμπορική εκμετάλλευση».

Τέλος, μια σπάνια έκδοση: το πλήρες ρεπορτάζ από την παγκόσμια έκθεση του
Λονδίνου το 1952 στα ελληνικά. Ολόκληρο βιβλίο. Ποιος άραγε έφερε στη Λέσβο το
βιβλίο με την τελευταία λέξη της τέχνης; «Η ιστορία είναι το χόμπι μου», λέει
απλά και μας αφήνει ακόμα μια φορά άναυδους: με μια φωτογραφία, το ξυλόγλυπτο
και ζωγραφιστό βημόθυρο του 1500 που βρέθηκε πεταμένο πριν από δύο χρόνια στα
σκουπίδια του Πολυτεχνείου του νησιού. Πώς να μείνει αδιάφορος. Τώρα το
βημόθυρο βρίσκεται στο Μουσείο, ενώ ο Δημήτρης Δεμερτζής συνεχίζει να συλλέγει
μια απίθανη ποικιλία αντικειμένων, που όμως έχουν όλα σχέση με το χθες της
Μυτιλήνης. Οτιδήποτε αξίζει τον κόπο να φυλαχτεί, ακόμα και μια καρφίτσα.

Πώς συμβιβάζονται οι δύο ιδιότητες; Το επάγγελμα του παλαιοπώλη – αυτού
που ξεπουλάει τους θησαυρούς – με τον συλλέκτη; «Είμαι γιος παλαιοπώλη. Άνοιξα
την πρώτη μου αποθήκη 17 χρόνων και με το χαρτζιλίκι μου αγόραζα φωτογραφίες
και καρτ ποστάλ, αν και σπούδασα ηλεκτρολόγος», θα πει.

«Είναι εύκολο να κάνεις το επάγγελμα. Είναι όμως δύσκολο να κάνεις την
υπέρβαση. Ο συλλέκτης είναι άρπαγας. Όταν ασχολείσαι με το χθες, την Ιστορία,
το μήνυμα είναι ότι είμαστε χρήστες κάποιων πραγμάτων. Η χρήση είναι
περιορισμένη χρονικά και κάποτε διακόπτεται. Τα αντικείμενα που συλλέγω
ενδιαφέρουν αποκλειστικά την κουλτούρα της Λέσβου. Είναι από αυτά που δεν θέλω
να ξενιτευτούν από το νησί. Δεν με νοιάζει αν χάσω εκατό χιλιάδες δραχμές. Τα
πραγματικά συλλεκτικά αντικείμενα άλλωστε έχουν τελειώσει. Είναι πολύ σπάνια
και αν υπάρξει κάτι, φεύγει χέρι με χέρι. Δουλεύω σημαίνει επιβιώνω. Δεν
χρειάζεται να κάνω παρέμβαση στην πολιτιστική κληρονομιά της Μυτιλήνης και να
κάνω πιο φτωχό τον χώρο για να βγάλω το ψωμί μου. Τα συλλεκτικά αντικείμενα
πρέπει να καταγράφονται και να αξιοποιούνται στον χώρο όπου βρίσκονται. Για
μένα η Ιστορία δεν είναι πολυτέλεια, είναι καθημερινότητα».

Εργαστήριο 4.300 τ.μ.!

Για τον βιοπορισμό υπάρχουν τα κοινά, τα λαϊκά, τα παλιά αντικείμενα.
Κυρίως όμως υπάρχει ένα ολόκληρο συγκρότημα εργαστηρίων συντήρησης, επισκευής
παλιών και σύγχρονων κατασκευών, εγκατεστημένο στα Ταμπακαριά, σε παλιά
εργοστάσια και αποθήκες, σε έκταση 4.300 τ.μ., απέναντι στα μικρασιατικά
παράλια. Εδώ λειτουργεί μια σειρά εργαστηρίων και ένας ολόκληρος οργανισμός
που διαμορφώνει σύγχρονους χώρους, εκθέσεις, καταστήματα, προσθέτοντας στο
καινούργιο την αύρα του παλιού.

Εδώ έχουν εγκαταστήσει τα εργαστήριά τους ένας – δύο Λέσβιοι ζωγράφοι και
πολύ σύντομα θ’ αρχίσει να λειτουργεί μια σύγχρονη γκαλερί και μπαρ πλάι στο
κύμα. Γιατί ο πολιτισμός είναι πάνω απ’ όλα τρόπος ζωής.