ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το δημόσιο σχολείο μπορεί!

Το δημόσιο σχολείο στη χώρα μας φιλοξενεί τη συντριπτική πλειονότητα του
μαθητικού πληθυσμού (περίπου το 93% των μαθητών Πρωτοβάθμιας και
Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης). Απευθύνεται σε όλους τους νέους σχολικής ηλικίας,
ανεξαρτήτως εθνικότητας, θρησκεύματος, εισοδήματος.

Στις τάξεις του αναπνέει την κιμωλία, δίπλα δίπλα, η ελληνική γειτονιά, με την
ποικιλία και τις αντιφάσεις της, με την ομοιομορφία και τις αντιθέσεις της και
μέσα από αυτά τη σύνθεση, στοιχεία που βρίσκονται σε πλήρη ευθυγράμμιση με τις
ανάγκες και τις προδιαθέσεις της νέας γενιάς, που διψά για διανθρώπινη επαφή,
ομαδικότητα και συντροφικότητα.

Θα ήταν σίγουρα μια τεχνητή αγιοποίηση του δημόσιου σχολείου και των
λειτουργιών του, ένα αδέξιο μακιγιάρισμα των ρυτίδων του, αν προσπαθούσαμε να
«μπαζώσουμε» τα προβλήματα και τις ελλείψεις του, με έναν καταιγισμό αριθμών
και στοιχείων, μια «σαβούρα» δεδομένων, για τη «θετική αναλογία μαθητών –
εκπαιδευτικών», για τη «βελτιωμένη αναλογία υπολογιστών – μαθητών», για τις
«εκατοντάδες σχολικές αίθουσες που παραδίδονται προς χρήση κάθε χρόνο», για τα
«εκατοντάδες νέα βιβλία» και άλλα ηχηρά – «κατεψυγμένα» – παρόμοια που κατά
κόρον χρησιμοποιεί η εκάστοτε πολιτική ηγεσία ως προστατευτικό κιγκλίδωμα των
αρνητικών κριτικών.

Γιατί, αν παραμερίσουμε το παραβάν, θα δούμε τις συνέπειες της κρατικής
υποχρηματοδότησης, της διπλής βάρδιας που παραμένει, του ελλείμματος στην
επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, του εξεταστικοκεντρικού προσανατολισμού και της
μετατροπής του σχολείου σε κακέκτυπο φροντιστηρίου, του αναχρονιστικού
πλαισίου, του μίζερου μισθού που λιπαίνει το έδαφος για το ξόδεμα ενέργειας
χιλιάδων εκπαιδευτικών έξω από το σχολείο.

Όλα αυτά, και άλλα ακόμη, είναι αλήθεια πως δημιουργούν «κατάγματα» στην
εκπαιδευτική διαδικασία, στην ίδια την προετοιμασία του μαθητικού πληθυσμού
για την αντιμετώπιση ενός απαιτητικού μέλλοντος. Συχνά, η σχολική αίθουσα
λειτουργεί σαν μια εταιρεία σιδηροδρόμων που το μόνο για το οποίο ενδιαφέρεται
είναι η τήρηση των ωραρίων της, δημιουργώντας έτσι αποικίες μαθητών-αλόγων
κούρσας και μαθητών-ουραγών. Συχνά ο εκπαιδευτικός οδηγείται στην απώλεια του
παιδαγωγικού του ρόλου, του δασκάλου εμψυχωτή, καθώς μετατρέπεται σε μικρόψυχο
ελεγκτή, έναν συμβολαιογράφο επιδόσεων, εξεταστή, επιτηρητή, διορθωτή, έναν
κακοπληρωμένο τεχνικό χωρίς διάθεση και χαμόγελο.

Συχνά το μάθημα στεγνώνει, η διδακτική πράξη αφυδατώνεται καθώς οι εξεταστικές
πρακτικές, το άγχος, η αντιμετώπιση της ύλης που «δεν αστειεύεται»,
«μπαζώνουν» και το τελευταίο χιλιοστό της επικοινωνίας.

Ωστόσο, όταν εκπαιδευτικοί και μαθητές, το ζωντανό στοιχείο του δημόσιου
σχολείου, θρυμματίζουν και ξεπερνούν το επίσημο «κοστούμι» μιας
προκατασκευασμένης άνωθεν μιζέριας και διεκδικούν την πρωτοβουλία, τη
συμμετοχή, το δόσιμο, τη δημοκρατία, τον διάλογο και την κριτική, τότε το
δημόσιο σχολείο και οι πνευματικοί εργάτες του λάμπουν μέσα στις δημιουργίες
τους. Σχολικές επιτυχίες στις μαθητικές Ολυμπιάδες, διακρίσεις στο εσωτερικό
και το εξωτερικό, μουσικές εκδηλώσεις και θεατρικά δρώμενα, περιοδικά και
εφημερίδες γεμάτα από έμπνευση.

Θέλουμε να επισημάνουμε στο σημείο αυτό ότι η ποιότητα στην εκπαίδευση δεν
συνδέεται με τον ανταγωνισμό, την επιλογή, την παραγωγικότητα, την
ανταποδοτικότητα, την προστιθέμενη αξία που συνιστούν τον λόγο της αγοράς. Η
ποιότητα στην εκπαίδευση δεν συνδέεται πολύ περισσότερο με την προσπάθεια για
δημιουργία «λωρίδων ταχείας κυκλοφορίας» στις σχολικές αίθουσες που
εξασφαλίζουν αυξημένα ποσοστά στις κάρτες εισόδου στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
από τη μία και εξοστρακισμό όσων «δεν παίρνουν τα γράμματα» από την άλλη. Η
«γραμματική και το συντακτικό» της ποιοτικής εκπαίδευσης βρίσκονται στη
δυνατότητα δημιουργικής ύφανσης της προσωπικότητας του νέου ανθρώπου, στην
ικανότητα να μπορεί να τον εξοπλίσει με τα πυρομαχικά της γνώσης, που αλλάζει
τον κόσμο.

Και το δημόσιο σχολείο μπορεί να παίξει αυτό τον ρόλο. Πρώτα και κύρια γιατί ο
«σημαντικός άλλος», ο δάσκαλος, καθώς δεν έχει λυγίσει τη μέση του για να
εξασφαλίσει την εργασιακή του ένταξη, είναι σε θέση να εμπνεύσει, να
εξασφαλίσει συνθήκες δημοκρατικού διαλόγου στις σχολικές αίθουσες και να
ομαλοποιήσει την «τραμπάλα» των σχέσεών του με τον μαθητή. Εδώ, στον χώρο του
δημόσιου σχολείου μπορεί να κερδίσει πιο εύκολα, εκτός των «προετοιμασμένων»,
και τους μαθητές των τελευταίων θρανίων, δημιουργώντας έτσι τα πιο μαζικά και
στέρεα αντισώματα στο κλίμα της αδιαφορίας και της αφασίας που καλλιεργεί η
«έγχρωμη ευτυχία» των ΜΜΕ.