ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παιδιά των φαναριών

Κρήτη, μήνας Αλωνάρης και καύσωνας. Ντάλα μεσημέρι και η τεχνολογία μόλις που
ανταγωνίζεται οριακά την πύρινη λάβα μέσα στο αυτοκίνητο. Έξω η φρίκη. Ο λίβας
να φρυγανίζει τα πάντα. Και άπνοια.

Στροφή αριστερά στο φανάρι για τον εθνικό. Και να το πάλι. Και σήμερα μ’ αυτόν
τον καύσωνα, σ’ αυτήν την ώρα, είναι πάλι εκεί. Στοιχειωμένο κάτω από τον
πυρωμένο ήλιο του μεσημεριού. Φρυγανισμένο, κατάμαυρο, καχεκτικό. Είναι δεν
είναι στα οκτώ. Παιδί των φαναριών, σκελετωμένο κι αδύναμο, με το παρδαλό του
βάδισμα. Ένα βρώμικο σορτσάκι – ο Θεός να το κάνει σορτσάκι – το μόνο ρούχο
που έχει πάνω του. Οι κινήσεις του αδύναμες, στην ίδια πάντα διαδρομή:
Αφετηρία το φανάρι και μέτωπο προς τα πίσω. Όσα αυτοκίνητα προλάβει μέχρι να
γίνει πράσινο και να χαθούν ένα – ένα στη στροφή. Μπροστά τότε κι αυτό. Να
‘ναι έτοιμο, μόλις ανάψει πάλι κόκκινο. Ν’ απλώσει ικετευτικά το χέρι του σ’
όσα αυτοκίνητα προλάβει, ένα ένα με τη σειρά. Κι έτσι αδύναμα κι αρρωστημένα
που κινείται, μόλις προλαβαίνει τη μια κίνηση κι αρχίζει η άλλη. Δεν σταματά
ποτέ. Μπρος πίσω, από πρωίας μέχρι νυκτός.

Προχθές στο αμφιθέατρο ο καθηγητής έκανε λόγο για τα παιδιά των δρόμων, τα
παιδιά των φαναριών. Γι’ αυτά τα παιδιά που ρισκάρουν τη ζωή τους ανάμεσα στις
ρόδες των αυτοκινήτων, για να εισπράξουν τον οβολό ή την περιφρόνηση και την
ύβρη μας. Παλιά ιστορία κι αυτή. Από τα μέσα του 19ου αιώνα. Τότε που οι
γονείς νοικιάζανε τα παιδιά τους στο «μάστορη διά συμβολαίου, αντί συνήθως
ποσού εκατόν δρχ. ετησίως». Κι εκείνος, ο «μάστορης», τα έφερνε στην Αθήνα και
τα έριχνε στη δουλειά. «Είχεν ορισθεί ποσόν τι μεταξύ της μίας και των δύο
δραχμών και αλλοίμονον αν ο παις δεν εκόμιζε το κέρδος τούτο εις τον άγριον
μάστορην την εσπέραν».

Στο αμφιθέατρο, ένα κατάμεστο μεγάλο αμφιθέατρο, οι ανυποψίαστοι φοιτητές
πάγωσαν. Λέτε να συμβαίνει το ίδιο και τώρα; Ασφαλώς, συμφώνησαν οι
περισσότεροι, αφήνοντας τους άλλους να επεξεργάζονται σιωπηλοί τις ανήκουστες
σκέψεις. Και τότε εμείς τι κάνουμε κ. καθηγητά; Δίνουμε ή δεν δίνουμε τον
οβολό μας; Αν δώσουμε τον οβολό μας, συνέχισε, το άμοιρο πλάσμα γλιτώνει τα
μαρτύρια του «μάστορη» επιστρέφοντας την εσπέρα. Όμως, έτσι, η επιχείρηση
αποβαίνει επικερδής, ενθαρρύνεται η στυγνή εκμετάλλευση κι όλο περισσότερα
παιδιά σέρνονται καθημερινά στην άθλια ζωή. Αυτά κι ο καθένας κατά την κρίση
του, είπε εν ολίγοις ο καθηγητής.

Και τότε βρέθηκε μπροστά στο αμείλικτο ερώτημα: Εσείς τι κάνετε κ. καθηγητά; Η
ώρα της προσωπικής ευθύνης μπροστά στο πυρακτωμένο αμφιθέατρο. Κι ήταν
ειλικρινής. Ξέρω πως κάτι πρέπει να κάνω μα δεν είμαι βέβαιος τι. Πάντως δεν
μπορεί να σηκώνει κανείς το χέρι του και να αποπαίρνει τα παιδιά αυτά, όπως
διώχνει τις ενοχλητικές μύγες του καλοκαιριού. Να τους δώσουμε λίγη χαρά. Να
τα βγάλουμε από τη γερασμένη παιδικότητά τους. Αυτό είναι το καλύτερο. Ένα
παιχνιδάκι ας πούμε ή κάτι τέτοιο.

Κι ήρθε ύστερα από μερικές μέρες η Ντόνα, η Αλβανίς. Έτσι της έμαθε ο παππούς
τού Μανώλη, παλιός γραμματέας κοινότητος: «Μου είπε ο παππούς να λέγω Αλβανίς,
όχι Αλβανίδα». Κι εκείνη το ‘μαθε: «Με λένε Ντόνα. Είμαι Αλβανίς». Είχε
σπουδάσει στην πατρίδα, ήρθε στην Ελλάδα, παντρεύτηκε τον Μανώλη κι έχει μαζί
του δύο παιδιά. Πήρε την ελληνική υπηκοότητα και τώρα φοιτά σε ελληνικό
πανεπιστήμιο.

Κι ήρθε την επόμενη φορά στο αμφιθέατρο η Ντόνα τρελή από συγκίνηση: «Μπράβο
κύριος καθηγητής, μπράβο. Καλά το είπες». Και διηγήθηκε με φωνή τρεμάμενη από
τη φόρτιση, μισά ελληνικά μισά αλβανικά: Στο φανάρι, ένα κοριτσάκι με τεταμένο
χέρι στήθηκε μπροστά της. Εκείνη θυμήθηκε. Άρπαξε ένα ξεχασμένο κουκλάκι της
κόρης της και τ’ άφησε στο τεταμένο χέρι. Το κοριτσάκι τα ‘χασε. Πήρε το
κουκλάκι, άφησε μια απέραντη κραυγή χαράς, το φίλησε, το ‘σφιξε στην αγκαλιά
κι αμολήθηκε στον δρόμο για την απέναντι γωνία, που ‘καναν πιάτσα τ’ άλλα
παιδιά. Κι αρχίνησαν να πηδούν και να χορεύουν όλα μαζί. Κι η Ντόνα να
επαναλαμβάνει: «Μπράβο κύριος καθηγητής!!!». «Μπράβο σε σένα Ντόνα!!!»,
ανταπαντούσε εκείνος.

Και τώρα ο καθηγητής βρέθηκε στην περίσταση. Ντάλα μεσημέρι και καύσωνας. Και
τον κόβει το κόκκινο μπροστά στο παιδί των φαναριών, το σκελετωμένο και τ’
αδύναμο, με το παρδαλό του βάδισμα. Και να το, τείνει το αρρωστημένο χεράκι
του, στο κλεισμένο παράθυρο του καθηγητή. «Μπαμπά μην ανοίξεις, μ’ αυτή τη
ζέστη», διαμαρτύρεται η Αθηνά δίπλα του. Πήρε το μάτι του το κουτάκι με τις
δροσιστικές καραμέλες που μόλις είχαν αγοράσει. Και λίγες δεκάρες. Τα ρέστα
του περιπτερά. Τα χούφτωσε όλα μαζί, κατέβασε το τζάμι και πριν ακόμη απλώσει
το χέρι του, το παιδί είδε τις καραμέλες κι η όψη του φωτίστηκε. Άπλωσε τα
χέρια του και τις άρπαξε ξεφωνίζοντας στη γλώσσα του: «τσίτσια!!!»,
«τσίτσια!!!» ή κάτι παρόμοιο. Και πριν στρίψει αριστερά ο καθηγητής και χαθεί
στη στροφή, ακούει την Αθηνά με μάτια βουρκωμένα: «Μπαμπά, μπαμπά σού στέλνει
φιλάκια. Το καημένο, σου στέλνει φιλάκια».

Ναι τόσα φιλάκια για… δυο καραμέλες…

Ο Ι.Ε. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης και
πρ. αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης.