ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χάσμα γενεών

Υπάρχουν θέματα που δεν έχουν οριστική ή μοναδική απάντηση – έτσι οι
συζητώντες αναλώνουν ώρες επαναλαμβάνοντας τις απόψεις τους ενώ σπανίως
κλείνει η κουβέντα με κάποιο καινούργιο συμπέρασμα. Το φάσμα των παραδειγμάτων
τέτοιων θεμάτων είναι αρκετά ευρύ: από το εάν υπάρχει Θεός ώς το ποια είναι η
μεγαλύτερη ποδοσφαιρική ομάδα. Το αντίστοιχο ερώτημα στον κόσμο των εκδοτών
είναι εάν οι εφημερίδες μπορούν να προσελκύσουν αποτελεσματικά νεαρούς
αναγνώστες.

Και όχι άδικα: τα τελευταία είκοσι χρόνια η εξέλιξη των ανταγωνιστικών μέσων
(π.χ. ιδιωτική τηλεόραση) έχει οδηγήσει όχι μόνο σε χαμηλό αριθμό νεαρών
αναγνωστών, αλλά και σε μικρότερα ποσοστά νέων που γίνονται αναγνώστες
μεγαλώνοντας. Η συμβατική σοφία στον κόσμο των εκδοτών λέει πως εάν κάποιος
δεν έχει γίνει αναγνώστης στα τριάντα του, δεν θα γίνει ποτέ. Όχι πως οι
εφημερίδες δεν έχουν προσπαθήσει – πληθώρα ιδεών έχει παρουσιαστεί σε συνέδρια
της ΔΕΕ στο πρόσφατο παρελθόν. Ωστόσο, όλα τα εγχειρήματα τείνουν να έχουν
ορισμένα κοινά στοιχεία: βασίζονται σε περιεχόμενο που (εκτιμάται πως) αρέσει
στους νέους (όπως αθλητικά, ψυχαγωγία και lifestyle) και έχει τη μορφή
εβδομαδιαίου ενθέτου ή καθημερινών επιπλέον σελίδων, ενώ ο σχεδιασμός
δανείζεται στοιχεία από νεανικούς περιοδικούς τίτλους. Τα αποτελέσματα
κυμαίνονται συνήθως από μέτρια έως οικτρά, ενώ συχνά διακινδυνεύεται η σχέση
της εφημερίδας με τους παλαιότερους, πιστότερους αναγνώστες. Έτσι, δεν
προκαλεί έκπληξη το γεγονός πως πολλές εφημερίδες έχουν επιλέξει να αγνοήσουν
παντελώς τους νεαρούς αναγνώστες και να επενδύσουν στην κάλυψη των αναγκών και
προτιμήσεων των πρεσβυτέρων.

Ωστόσο, ορισμένες εφημερίδες αρχίζουν να επανεξετάζουν την προσέγγισή τους –
«ίσως χρειάζεται να φτιάξουμε ένα εντελώς νέο προϊόν», δήλωσε πρόσφατα ο Γκάρι
Γουότσον, πρόεδρος του τομέα Εφημερίδων του αμερικανικού Ομίλου Γκανέτ. Μία
τέτοια στρατηγική, άλλωστε, αποφεύγει όλα τα προβλήματα της κλασικής μεθόδου
των ενθέτων ή των επιπλέον σελίδων. Εν τούτοις, παρουσιάζει άλλες δυσκολίες:
πέραν των δαπανών προβολής για να γίνει γνωστή μία νέα μάρκα, στις
«ανεπτυγμένες» χώρες οι νεαρότεροι αναγνώστες έχουν συνηθίσει να ενημερώνονται
χωρίς να χρειάζεται να πληρώσουν, χρησιμοποιώντας το Ίντερνετ ή τα δωρεάν
έντυπα Μετρό.

Πώς μπορούν οι παραδοσιακές εφημερίδες να υπερβούν αυτό το εμπόδιο και να
δημιουργήσουν αξία, δηλαδή αντίτιμο; Πολλοί ειδικοί ισχυρίζονται πως δεν είναι
μόνο θέμα περιεχομένου, αλλά παροχής μίας συνολικής λύσης ενημέρωσης που
περιλαμβάνει ένα έντυπο προϊόν (καθημερινό ή, συχνά, εβδομαδιαίο), μία
υπηρεσία στο Διαδίκτυο και μία για κινητά τηλέφωνα. Αυτοί οι τρεις «πυλώνες»
συνδέονται μέσω ενιαίας μάρκας, ενώ οι μορφές της ενημέρωσης είναι απόλυτα
προσαρμοσμένες ανά μέσο – για παράδειγμα, αρθρογραφία στο έντυπο, βάθος
πληροφορίας (προφανώς με ειδικές δυνατότητες αναζήτησης) στο Ίντερνετ και
ειδοποιήσεις (μέσω γραπτού μηνύματος) στο κινητό.

Το εγχείρημα φαντάζει σχετικά απλό, ωστόσο αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολο για
τις εφημερίδες. Όχι τόσο γιατί δεν υπάρχουν οι απαραίτητοι οικονομικοί πόροι
προς επένδυση – άλλωστε, με δεδομένες κάποιες συνέργιες, οι απαιτήσεις δεν
είναι απαγορευτικές. Μεγαλύτερο πρόβλημα φαντάζει αυτό που θα μπορούσε να
αποκαλέσει κανείς «το χάσμα των γενεών», ειδικά δεδομένου ότι όλα αυτά
σχεδιάζονται (και, ενίοτε, εφαρμόζονται) από δημοσιογράφους και στελέχη που
έχουν πάψει – συχνά, προ πολλού – να ανήκουν στην ηλικιακή κατηγορία που
θέλουν να προσελκύσουν. Και το πλέον προβληματικό σημείο δεν είναι το
περιεχόμενο (αυτό πιθανόν λύνεται με μία καλή έρευνα αγοράς), αλλά η
διαφορετική κουλτούρα αφού οι νεαρότεροι αναγνώστες αναζητούν την αμφίδρομη,
εξατομικευμένη και «συμμετοχική» επικοινωνία. Δεν είναι τυχαίο πως σε τέτοια
εγχειρήματα το δημοφιλέστερο περιεχόμενο τείνει να είναι αυτό που έχει
παραχθεί από τους ίδιους τους αναγνώστες. Παρεμπιπτόντως, πόσους
δημοσιογράφους ξέρετε που θέλουν να μην παράγουν ύλη αλλά να σελιδοποιούν, να
τυπώνουν και να μοιράζουν τα γραπτά των αναγνωστών;

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων (World
Association of Newspapers – WAN) και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου
οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.