«Με σταλινική νοοτροπία»

Παρίσι. Λίγο μετά τη μεταπολίτευση. Πολλοί από εκείνους που συμμετείχαν
στον αντιδικτατορικό αγώνα και κάποια από τα στελέχη της οργάνωσης «29 Μάη» –
που είχε εν τω μεταξύ διαλυθεί – συγκεντρώνονται για να πανηγυρίσουν το τέλος
της δικτατορίας.

Τον μοναχικό δρόμο απέναντι στην εξουσία επέλεξε ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος. Στο Παρίσι, την εποχή των φοιτητικών εξεγέρσεων (φωτό), αποφάσισε ότι η ένοπλη πάλη είναι ο μόνος τρόπος ανατροπής της χούντας, αλλά «και της αστικής δημοκρατίας». Για τον σκοπό αυτό δημιούργησε έναν μικρό πυρήνα ανθρώπων, ο οποίος λειτουργούσε υπό άκρα μυστικότητα

Ανάμεσα στους συγκεντρωμένους ξεχωρίζει ένας ψηλός νεαρός, που όλοι ξέρουν ως
Αλέκο. Καθώς οι συζητήσεις για το τι μέλλει γενέσθαι γίνονται όλο και πιο
έντονες, σηκώνεται όρθιος και φωνάζει δυνατά για να τον ακούσουν όλοι: «Δεν
βλέπετε ότι αυτό που γίνεται τώρα στην Ελλάδα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η
μεταλλαγή του αστικού καθεστώτος; Όλα αυτά είναι βλακείες. Τώρα είναι η ώρα να
εντείνουμε τον ένοπλο αγώνα».

Είναι η στιγμή που ο Αλέκος Γιωτόπουλος δείχνει ότι προτιμάει να ακολουθήσει
έναν διαφορετικό δρόμο από τους συντρόφους του στον αγώνα εναντίον της
χούντας. Όχι πως αυτές οι διαφωνίες δεν είχαν διατυπωθεί και νωρίτερα,
οδηγώντας μεταξύ άλλων και στη διάλυση του κινήματος «29 Μάη».

Διαφωνούσε με το ΚΚΕ

«Ο Αλέκος Γιωτόπουλος ήταν γνωστός στους περισσότερους απ’ όσους ζούσαμε
εκείνη την περίοδο στο Παρίσι», θυμάται ένας από τους φοιτητές που ζούσαν τότε
στη γαλλική πρωτεύουσα. «Ήταν από τους πρώτους που έσπευσαν να μπουν στην
οργάνωση “29 Μάη”, που ουσιαστικά δημιουργήθηκε από αριστερούς που διαφωνούσαν
με το ΚΚΕ. Η οργάνωση ταλαντεύθηκε για το τι δρόμο θα ακολουθήσει. Η επιλογή
ήταν μεταξύ της πολιτικής παρέμβασης και του επαναστατικού αγώνα, για να
καταλήξουμε τελικά στη δεύτερη. Ο Αλέκος, λοιπόν, έφτιαξε και ανέλαβε
επικεφαλής του ένοπλου σκέλους της οργάνωσης. Αυτό μπορεί να μην ήταν ευρύτερα
γνωστό, αλλά όλοι όσοι ανήκαμε τότε στην “29 Μάη”, το γνωρίζαμε. Ξέραμε
επίσης, ότι ο Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο) τον είχε σαν παιδί του». Αυτό βέβαια,
μπορεί να εξηγείται από τη σαραντάχρονη σχέση με τον πατέρα του Αλέκου,
Δημήτρη Γιωτόπουλο, παρ’ ότι ήδη από τον Μεσοπόλεμο είχαν διαφωνήσει για την
πορεία που έπρεπε να ακολουθήσει η Σοσιαλιστική Διεθνής. «Όλα αυτά είναι
πιθανόν να εξηγούν και το πώς έφθασε η περίφημη προκήρυξη για τη δολοφονία του
Γουέλς στα χέρια του Ζαν-Πολ Σαρτρ…».

Περιγράφει το κλίμα που επικρατούσε τότε στην οργάνωση ως «τροτσκιστικό αλλά
και καστρικό». Η θριαμβευτική «πορεία της Σιέρα Μάδρε» είχε γεμίσει
ενθουσιασμό τους νεαρούς ιδεολόγους του Παρισιού και ορισμένοι βάσιζαν την
ανατροπή της χούντας σ’ ένα τέτοιο σχέδιο. Την Κούβα άλλωστε διάλεξε τελικά –
παρ’ ότι «φλέρταρε» και με μια άλλη επιλογή – ο Αλέκος Γιωτόπουλος για την
εκπαίδευση τη δική του και της 10μελούς ομάδας του στα όπλα. Το σχέδιο ήταν,
έπειτα από την εκπαίδευση, να έλθουν στην Ελλάδα και να επιδοθούν σε αντάρτικο
πόλεων.

Οι επαφές και οι γνωριμίες του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου στο Παρίσι είναι πιθανόν να εξηγούν γιατί ο Ζαν – Πωλ Σαρτρ ήταν ο πρώτος παραλήπτης της προκήρυξης της 17 Νοέμβρη για τον φόνο του Ρίτσαρντ Γουέλς

Ένας από τους ανθρώπους στους οποίους είχε προτείνει ο Γιωτόπουλος να τον
ακολουθήσουν στην Κούβα, ήταν και ο συνομιλητής μας. «Αρνήθηκα, γιατί η
προοπτική μιας ζωής στην παρανομία δεν με ενθουσίαζε. Υποθέτω ότι ανάλογες
προτάσεις, με αρνητικές απαντήσεις, θα πρέπει να είχε κάνει και σε μερικούς
άλλους – όχι πολλούς. Του ζήτησα λίγο καιρό να το σκεφθώ και όταν αρνήθηκα,
δεν με πίεσε ούτε προσπάθησε να με κάνει ν’ αλλάξω γνώμη. Όμως από τότε δεν με
ξαναπλησίασε». Η εκπαίδευση στην Κούβα θα ήταν γενικά για όπλα ή πάνω στο
αντάρτικο πόλεων; «Απ’ ό,τι μου είχε πει, θα ήταν για όπλα. Όμως δεν μπορώ να
ξέρω τι ακριβώς έγινε εκεί».

Ο Αλέκος Γιωτόπουλος πήγε τελικά στην Κούβα μαζί με 10 συντρόφους του και
εκπαιδεύτηκαν. Ο συνομιλητής μας, αναφέρεται σε ένα άτομο που απασχόλησε για
λίγο τις Αρχές και σε δύο άλλους που επέστρεψαν στην Ελλάδα και, όπως
χαρακτηριστικά λέει, «πήγαν σπίτι τους».

Η διάλυση της «29 Μάη»

Η ενίσχυση όμως τότε του ένοπλου σκέλους της οργάνωσης ήταν ένας από τους
λόγους που οδήγησαν στη διάλυση της «29 Μάη», το 1969. Εκείνοι που συμμετείχαν
στο στρατιωτικό σκέλος – και προφανώς ο Αλέκος Γιωτόπουλος – ήθελαν να πάρουν
το «πάνω χέρι», γεγονός που δεν άρεσε στο πολιτικό τμήμα της οργάνωσης οπότε
και επήλθε ρήξη. Όμως η έντονη προσωπικότητα του Γιωτόπουλου φάνηκε και μέσα
στη 10μελή, εκπαιδευμένη πλέον, ομάδα. «Αυτό που είχαμε ακούσει», προσθέτει ο
συνομιλητής μας, «είναι ότι πραγματοποίησαν κατ’ αρχήν κάποια μικρά χτυπήματα
στην Ελλάδα, αλλά αργότερα είχε κυκλοφορήσει ότι η ομάδα διαλύθηκε λόγω της
προσωπικότητας του Αλέκου, λόγω της αυστηρής κηδεμονίας που ήθελε να ασκεί
πάνω τους. Χαρακτηριστικά, είχε ειπωθεί ότι ήταν σταλινικός – όχι σε ιδεολογία
αλλά σε νοοτροπία». Κάποιοι μάλλον έμειναν τελικά μαζί του, δημιουργώντας έναν
πολύ κλειστό πυρήνα που λειτουργούσε υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας.

Εξαφανίστηκε

Μετά την πτώση της χούντας ο Αλέκος εξαφανίζεται. «Όχι μόνο δεν τον βλέπαμε,
αλλά δεν μαθαίναμε καν τίποτα γι’ αυτόν». Δεν συζητούσατε τι μπορεί να έχει
απογίνει; «Υπήρχε κάτι σαν σιωπηρή συμφωνία. Όταν χάθηκε εκείνος σταμάτησαν
και οι συζήτησεις γύρω από το άτομό του. Όλοι φανταζόμασταν ότι κάπου είναι
μπλεγμένος, γιατί ξέραμε το παρελθόν, και βέβαια δεν ήταν φυσιολογικό να
ανοίξει η γη και να τον καταπιεί. Πού και πού κάποιοι, από τους τότε
συναγωνιστές, μπορεί να πέταγαν μια σπόντα, αλλά τίποτα περισσότερο».

Και τώρα που βγήκε το όνομά του στη δημοσιότητα; «Τον τελευταίο καιρό οι
Βρετανοί είχαν πλησιάσει κάποιους από τους παλιούς συναγωνιστές του Παρισιού
και τους ρωτούσαν επίμονα εάν γνώριζαν τον Γιωτόπουλο. Αυτό κυκλοφόρησε μεταξύ
μας και συζητήθηκε. Να σου πω την αλήθεια, νομίζω ότι κανένας από όσους τότε
συμμετείχαν ενεργά στην “29 Μάη” δεν εξεπλάγη πραγματικά μπροστά στο
ενδεχόμενο σχέσης του Γιωτόπουλου με τη 17 Νοέμβρη. Διαβάζοντας τις
προκηρύξεις της οργάνωσης, καταλαβαίναμε ότι ο συντάκτης τους ήταν
διανοούμενος, με θεωρητική αριστερή παιδεία και γαλλική κουλτούρα –
χρησιμοποιούσε, για παράδειγμα, τσιτάτα του Μπαλζάκ από έργα που δεν είχαν καν
μεταφραστεί στα ελληνικά».

Υποψίες, λοιπόν, υπήρχαν όλα αυτά τα χρόνια μεταξύ εκείνων που γνώριζαν τον
Αλέκο Γιωτόπουλο από τα φοιτητικά του χρόνια. Γιατί δεν εκφράσθηκαν ποτέ αυτές
οι υποψίες στις αρμόδιες αρχές; «Μπορεί να διαφωνούμε με την τρομοκρατική
δράση, όμως μερικά πράγματα δεν αλλάζουν. Δηλαδή, χαφιέδες δεν θα γίνουμε…».