[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Καταρρέει ο καπιταλισμός της χρηματιστηριακής απληστίας; Το ερώτημα προβάλλει
επίκαιρα δραματικό. Μια σειρά από σκάνδαλα που συγκλονίζουν τον κόσμο των
μεγάλων επιχειρήσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες (αλλά και εν μέρει στην Ευρώπη)
έχουν αναβιώσει φόβους για πλήρη κατάρρευση του χρηματιστηριακού καπιταλισμού.
Οι περιπτώσεις των εταιρειών όπως Enron, World Com, Xerox είναι μόνο ορισμένα
χαρακτηριστικά παραδείγματα «που βαθαίνουν την κρίση εμπιστοσύνης στον
καπιταλισμό», σύμφωνα με ανάλυση του Economist. Το πρόβλημα δεν φαίνεται δηλ.
να οφείλεται σε μεμονωμένη απλή κακοδιαχείριση ή ανεπίτρεπτα χαλαρή
συμπεριφορά από κάποιες εταιρείες. Το πρόβλημα φαίνεται να έχει βαθύτερες
ρίζες. Συνδέεται με τη φύση του οικονομικού συστήματος που οικοδομήθηκε τις
τελευταίες δεκαετίες στις ΗΠΑ και που ο γνωστός οικονομολόγος Ρ. Krugman
ονόμασε «cazinno capitalism». Σύμφωνα με σοβαρές αναλύσεις, η «επιχειρηματική
Αμερική» («corporate America») διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια με βάση μια
κατευθυντήρια γραμμή και ένα κριτήριο: την ενίσχυση της αξίας των μετοχών με
κάθε μέσο. Η επιδίωξη αυτή οδήγησε σε κάθε είδους λογιστικά τεχνάσματα που
έφθαναν μέχρι τη «λογιστική απάτη». Η απουσία ενός αποτελεσματικού και
συνεκτικού «κανονιστικού καθεστώτος», που θα έθετε ένα πλαίσιο πειθαρχίας για
τη λειτουργία και συμπεριφορά των επιχειρήσεων, επέτρεψε την αχαλίνωτη
επιδίωξη της χρηματιστηριακής υπεραξίας εις βάρος των «θεμελιωδών δεδομένων»
της οικονομίας αλλά και άλλων κοινωνικών παραμέτρων και αξιών. Σε συνδυασμό με
σκανδαλωδώς υπέρογκους μισθούς για τα κορυφαία στελέχη των επιχειρήσεων, οι
λογιστικές αλχημείες και ανευθυνότητες οδήγησαν στην κρίση και τελικά στη
διαφαινόμενη κατάρρευση με ολοένα ενισχυόμενη την πεποίθηση ότι «κάτι σάπιο
υπάρχει στην καρδιά του αμερικανικού καπιταλισμού» (The Guardian, 27.06.02).
Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η Ευρώπη είναι εντελώς απαλλαγμένη από τέτοιου
είδους πρακτικές και φαινόμενα. Αλλά όπως γράφει ο Will Hutton στο τελευταίο
πολυσυζητημένο βιβλίο του «The World We’are In» (London, Little Brown, 2002),
η Ευρώπη είναι καλύτερα εφοδιασμένη από πλευράς «κανονιστικού καθεστώτος» για
να τα αντιμετωπίσει…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος
του Ελληνικού Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ) και αν. μέλος της Ευρωπαϊκής
Συνέλευσης