Δρόμοι

Ο καπιταλισμός…

… νοσεί; Δεν μας απασχολεί – απλώς μεταφέρουμε ερώτημα που διατύπωναν τις
προάλλες οι «Κυριακάτικοι Τάιμς του Λονδίνου». Όχι, έδινε την απάντηση η
εφημερίδα. Μα πού και πού τον πιάνουν κρίσεις απληστίας. Το πρόβλημα, όμως, με
αυτό το επιχείρημα είναι πως παραβλέπει ένα βασικό χαρακτηριστικό του
καπιταλισμού: τη διαίρεση των ανθρώπων σε εκείνους που πλουτίζουν και σε
εκείνους που φτωχαίνουν από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Για τη διαίρεση
αυτή απαιτείται ελευθερία για τους εργοδότες και πειθαρχία για τους
εργαζόμενους, υψηλές αμοιβές για τα αφεντικά και μισθοί πείνας για τις μάζες,
πλούτη για τους λίγους και φτώχεια για τους πολλούς.

Οι αποκαλύψεις…

… των τελευταίων έξι μηνών για το ποιόν πολλών μεγάλων, πολύ μεγάλων
αμερικανικών επιχειρήσεων, άφησαν να φανεί ένα σύστημα ηθικής δύο μέτρων και
δύο σταθμών, το οποίο επισημαίνει η συγγραφέας Μπάρμπαρα Έρενραϊχ στους «Τάιμς
της Νέας Υόρκης»: Κακοπληρωμένοι εργαζόμενοι είναι υποχρεωμένοι να δουλεύουν
σκληρά, να υπακούουν στους νόμους, να σέβονται τους κανόνες, να δείχνουν
γενναιόδωροι προς την επιχείρηση στην οποία εργάζονται, έστω και αν αυτό
σημαίνει πως συχνά πρέπει να εργάζονται σχεδόν δωρεάν. Την ίδια ώρα, καθώς
σκάνε το ένα μετά το άλλο τα «κανόνια» γιγάντιων επιχειρήσεων (Enron,
Adelphia, ImClone, WorldCom και άλλες) μαθαίνουμε πως τα διευθυντικά στελέχη
είχαν πάντα το ελεύθερο να κάνουν ό,τι θέλουν – να κρύβουν χρέη, να ψεύδονται
για τα κέρδη, να κάνουν αγοραπωλησίες μετοχών κάτω από το τραπέζι – έστω και
αν αυτό σήμαινε την καταστροφή των μετόχων.

Οι επενδυτές…

… όμως δεν ήταν τα μοναδικά θύματα αυτού το εγκληματικού επιχειρηματικού
δικτύου που έκλεβε τα λεφτά τους. Οι εργαζόμενοι ανακαλύπτουν πως το πρόβλημά
τους δεν είναι απλώς ένας κακός διευθυντής, ένα «σάπιο μήλο» που έτυχε μέσα σε
ένα καλάθι, αλλά όλα σχεδόν τα μήλα που βρίσκονται μέσα σε αυτό. Σίγουρα τώρα
θα νιώθουν απογοητευμένοι, βλέποντας πως οι ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν είναι
πανάκεια για τη λοβιτούρα, την ευνοιοκρατία και τον νεποτισμό. Μέσα στο ίδιο
σύστημα, τόσο οι κρατικές όσο και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις πάσχουν από τις
ίδιες αρρώστιες.

Γερή μνήμη…

… έχει ο δημοσιογράφος Πολ Φουτ, που, με την ευκαιρία όλων αυτών, θυμάται
κάτι που είχε γράψει η «Γκάρντιαν» το 1993(!). Έγραφε λοιπόν τότε η εφημερίδα
για τις διαφορές ανάμεσα σε δύο ομάδες ανθρώπων. Την πρώτη ομάδα την
αποτελούσαν 26 εκατομμύρια άνθρωποι που μοιράζονταν ένα εισόδημα 2,2 δισ.
δολαρίων. Τη δεύτερη ομάδα την αποτελούσαν μόλις 161 άνθρωποι που μοιράζονταν
ένα εισόδημα 2,6 δισ. δολαρίων. Η πρώτη ομάδα ήταν ολόκληρος ο πληθυσμός της
Τανζανίας και η δεύτερη τα διευθυντικά στελέχη της εταιρείας επενδύσεων
Goldman Sachs. Αν αυτό είναι σύμπτωμα υγείας, τότε όλοι εμείς που δεν ανήκουμε
στη δεύτερη ομάδα, είμαστε ήδη από καιρό πεθαμένοι.