Ο πόλεμος των ψαριών

Ο στρατός ήταν η ζωή του. Μετά την κατάρρευση όμως της Σοβιετικής Ένωσης, η
κυβέρνηση δεν μπορούσε πλέον να τον πληρώνει. Στη νήσο Σαχαλίνη, έδωσε την
τελευταία μάχη της ζωής του. Κατά της λαθραλιείας.

Στο απομακρυσμένο νησί, βόρεια της Ιαπωνίας, οι ψαρόβαρκες γυρίζουν άδειες. Τα
κονσερβοποιεία έκλεισαν χρόνια πριν.

Ακόμη πιο μακριά όμως, στα νερά του στενού, πράσινου νησιού στα ανοιχτά της
ανατολικής ακτής της Ρωσίας, κάποια πλοιάρια παίρνουν θέσεις για τα πολύτιμα
καβούρια και ψάρια. Προορίζονται για την Ιαπωνία και αποφεύγοντας τα ρωσικά
λιμάνια, τους φόρους και τις ποσοστώσεις, το κέρδος είναι καθαρό.

Αλλιώς, ονομάζεται λαθραλιεία.

Ο Βιτάλι Γκαμόφ, στρατιωτικός καριέρας και διοικητής φρουρών στα σύνορα της
Ρωσίας, ήρθε εδώ τον Νοέμβριο του 2000 με στόχο της καταπολέμησή της. Τέλη
Μαΐου, άγνωστοι πέταξαν από το παράθυρο της κουζίνας του τρία φλεγόμενα
μπουκάλια με βενζίνη. Μια εβδομάδα αργότερα πέθανε από τα εγκαύματα. Η γυναίκα
του Λαρίσα, έπειτα από πέντε μεταμοσχεύσεις στο δέρμα, μόλις πρόσφατα ανέκτησε
τις αισθήσεις της. Ο 14χρονος γιος τους γλίτωσε χωρίς να πάθει το παραμικρό.
Μετά τη φωτιά, ο Βλαντίμιρ Πούτιν παρενέβη προσωπικά για να μεταφερθεί ο
Γκαμόφ σε νοσοκομείο στην Ιαπωνία, γιατί τα τοπικά νοσοκομεία δεν μπορούσαν να
αντιμετωπίσουν τα εγκαύματά του. Μάταια…

Ο στρατηγός Γκαμόφ πέθανε ενώ μαχόταν να αλλάξει τους κανόνες του συστήματος
που έχει οικοδομηθεί στους εξαχρειωμένους συμβιβασμούς κράτους-εμπορίου, κατά
τη χαοτική δεκαετία που ακολούθησε την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Ο πρόεδρος
Πούτιν λέει ότι θέλει να διαρρήξει τους δεσμούς αυτούς, όμως οι ρίζες τους
είναι βαθιές. Το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών ζήτησε πέρσι τη διάθεση των
δικαιωμάτων αλιείας σε δημοπρασίες, ώστε να αυξηθούν οι πόροι και να
μεταφερθεί ο έλεγχός τους στη Μόσχα. Τοπικές αρχές και εταιρείες αλιείας, που
ως τότε απολάμβαναν ελεύθερα τα προνόμια, εξαγριώθηκαν.

Η Ρωσία έχασε τον έλεγχο της αλιείας στην περιοχή, όπως και αλλού. Όταν
επέβαλε ποσοστώσεις και προσπάθησε να επιβάλει φόρους επί των κερδών των Ρώσων
ψαράδων, οι τελευταίοι έδωσαν ψευδή στοιχεία και έκτοτε άρχισαν να διοχετεύουν
τα ψάρια τους στην Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, όπου οι αγοραστές δεν έκαναν
ερωτήσεις.

Οι Ρώσοι ψαράδες από τις Κουρίλες Νήσους προτιμούν να πωλούν την ψαριά τους στην Ιαπωνία, αγοράζοντας από εκεί τρόφιμα και ρούχα. Λίγα από τα ψάρια που αλιεύονται στη θαλάσσια αυτή περιοχή καταλήγουν στα ιχθυοπωλεία της Ρωσίας

Μια έρευνα του Παγκόσμιου Ταμείου για την Άγρια Φύση το 2001, αναφερόμενη στο
παράνομη αλιεία στον ρωσικό τομέα της Θάλασσας Μπέρινγκ, αποκάλυψε στοιχεία
για παράνομες δραστηριότητες «ουσιαστικά σε κάθε επίπεδο» της βιομηχανίας.
Σύμφωνα με τη σχετική έκθεση, το κέρδος των εταιρειών αλιείας που ληστεύουν τα
νερά φτάνει ετησίως τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια και μάλιστα «εκθέτοντας
πολυάριθμα θαλάσσια είδη σε κίνδυνο, συμβάλλοντας στην κατάρρευση του
αλιευτικού αποθέματος». Για την κυβέρνηση και την Κρατική Επιτροπή Αλιείας,
από τους χαμένους φόρους χάνονται ετησίως 500 εκατομμύρια δολάρια.

Οι συνοριακοί φρουροί. Η ρωσική συνοριακή φρουρά, όπου ανήκε ο Γκαμόφ,
εξαθλιωμένη από τις περικοπές των κρατικών χορηγήσεων και τη διαφθορά στους
κόλπους της, ουδεμία σχέση φαίνεται να έχει με την ευημερούσα και δυναμική
βιομηχανία, αν και όπως επισημαίνει ένας διευθυντής αλιευτικής εταιρείας στη
Σαχαλίνη, οι συνοριακοί φρουροί θα συμφωνούσαν να «κάνουν πως δεν είδαν» μια
βάρκα φορτωμένη με ψάρια αντί 2.500 δολαρίων.

«Είχαμε πάντοτε παράνομους ψαράδες, ποτέ όμως τόσους» λέει ο πρόεδρος της
Ένωσης Αλιείας Άπω Ανατολής, Βλαντίμιρ Γκορσεχνίκοφ. «Είμαι καιρό στη δουλειά,
όμως ακόμη και για μένα η κατάσταση είναι τρομακτική».

Το 1990, πριν από την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, η ψαριά των αλιέων της
χώρας υπολογίστηκε επίσημα στους 7,8 τόνους. Τέσσερα χρόνια αργότερα μειώθηκε
στους 3,5.

Ο στρατηγός Γκαμόφ είχε κάνει πολλούς εχθρούς φτάνοντας στη Σαχαλίνη.
Συμφώνησε με τις ιαπωνικές αρχές ότι τα ρωσικά αλιευτικά στα ιαπωνικά λιμάνια
θα πρέπει να αποδίδουν λεπτομερείς αναφορές για τις ποσότητες. Είχε φροντίσει
να αυξηθούν οι σταθμοί ελέγχου στα ανοιχτά. Τον Δεκέμβριο του 2001 ο Πούτιν
τον προήγαγε και ο Γκαμόφ, σε ηλικία 39 ετών, έγινε από τους νεώτερους
στρατηγούς του ρωσικού στρατού.

Ανέβηκε όμως τα σκαλοπάτια ενός συστήματος που είχε παραμορφωθεί από την
οικονομική κρίση. Μετά το ’91, η κυβέρνηση δεν μπορούσε να στηρίξει τον
στρατό. Ο Ιγκόρ Μπαραμπάνοφ, υπολοχαγός στις Κουρίλες Νήσους, υπηρέτησε για
κάποιο διάστημα στη μονάδα του Γκαμόφ. Θυμάται τις ελλείψεις, ακόμη και στα
βασικά – σαπούνι, φρούτα, λαχανικά. Όταν κάποτε είχε επισκεφθεί τους ανωτέρους
του, του είπαν «να βρει μόνος του χρηματοδότη». «Ήταν ταπεινωτικό», λέει.
«Κάποιοι από τους τοπικούς επιχειρηματίες έδιναν -πιθανόν να είχαν υπηρετήσει
και οι ίδιοι κάποτε στον στρατό. Άλλοι ήθελαν αντάλλαγμα».

Κάποιοι πλούτισαν. Άλλοι, απλώς έφυγαν.