Ελλάς – Τουρκία διαφωνία… σε καλό κλίμα

Όταν ξεκίνησε, ήγειρε επιφυλάξεις και αντιρρήσεις τόσο από την αντιπολίτευση
όσο και από στελέχη της κυβέρνησης, τα οποία υποστήριζαν πως θα έπρεπε να
συνεχισθεί η πάγια «γραμμή» τού «δεν συζητάμε για το Αιγαίο». Παρ’ όλα αυτά, ο
ελληνοτουρκικός διάλογος – οι ελληνοτουρκικές διερευνητικές επαφές, όπως
λέγεται επισήμως – συνεχίσθηκε. Και, μάλιστα, χωρίς τα φώτα της δημοσιότητας
να… πολώνουν τα πράγματα.

Τώρα, έπειτα από τέσσερις συναντήσεις μεταξύ των πρέσβεων κ.κ. Σκοπελίτη και
Ζιγιάλ, που επικουρούνται ο καθείς από έναν ακόμη διπλωμάτη ή εμπειρογνώμονα,
η πρώτη φάση του ολοκληρώθηκε. Και σύμφωνα με πληροφορίες δεν προβλέπεται
επανάληψη των συναντήσεων παρά τον ερχόμενο Οκτώβριο και σε συνάρτηση με τις
εξελίξεις στο Κυπριακό. Άλλωστε, όπως επισημαίνει αρμόδιος Τούρκος διπλωμάτης
στην Άγκυρα, «η σχέση Κυπριακού και Αιγαίου είναι αμφίδρομη».

Προκύπτει, ωστόσο, το εύλογο ερώτημα τού «τι βγήκε» απ’ αυτόν τον ιδιότυπο
ελληνοτουρκικό διάλογο για τα θέματα του Αιγαίου. Ένα συμπέρασμα, λοιπόν,
είναι ότι Ελλάδα και Τουρκία μπορούν να συζητούν σε άριστο κλίμα και να…
διαφωνούν καθέτως. Ένα δεύτερο συμπέρασμα είναι πως ο ευρωπαϊκός
προσανατολισμός της Άγκυρας έχει εμποτίσει και τα ζητήματα του Αιγαίου και ότι
οι Τούρκοι διπλωμάτες κάνουν πλέον λόγο για «επίλυση στο ευρωπαϊκό πλαίσιο»,
εάν και δεν είναι σαφές τι εννοείται μ’ αυτό. Το πιθανότερο, σύμφωνα με
εκτιμήσεις, είναι ένα… παραδοσιακό παζάρι, βάσει του οποίου η Άγκυρα θα
δεχόταν την παραπομπή της υφαλοκρηπίδας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, στο
πλαίσιο ανταλλαγμάτων που θα εξασφάλιζε από την Ένωση. Ένα τρίτο συμπέρασμα –
και ίσως το πιο βασικό – είναι πως το κυρίαρχο πρόβλημα, που φθάνει τα όρια
της εμμονής και της φοβίας, της Τουρκίας είναι το δικαίωμα της Ελλάδας να
επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια. Και γύρω απ’ αυτό το θέμα
ελίσσονται όλα τα άλλα, αν και οι Τούρκοι «διαπραγματευτές» επιχειρούν κατά
διαστήματα να υποτιμήσουν το περίφημο casus belli που έχει αποφασίσει η
τουρκική εθνοσυνέλευση – και την άρση του οποίου ζητεί, φυσικά, η Ελλάδα.
Αρμόδια πηγή του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών έλεγε πως «το εύρος των
χωρικών υδάτων, η αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, το FIR, οι
γκρίζες ζώνες… είναι όλα θέματα αλληλοσυνδεόμενα». Και με την έννοια αυτή,
βέβαια, επιβεβαίωνε πως πράγματι η Άγκυρα στις διερευνητικές αυτές επαφές
θέτει ολόκληρη την ατζέντα των διεκδικήσεών της στο Αιγαίο.

Υπάρχει, όμως, μια αισθητή διαφοροποίηση σε ό,τι αφορά ένα απ’ αυτά τα θέματα
– και αυτό είναι οι «γκρίζες ζώνες». Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει την
εκτίμηση πως ειδικά αυτό το θέμα δεν προωθείται ιδιαίτερα από τους διπλωμάτες
τής αντίπερα όχθης, που αφήνουν να εννοηθεί ότι μπορεί και να «ξεχασθεί», εάν
βρεθεί φόρμουλα για τα χωρικά ύδατα. Η εξήγηση μπορεί να οφείλεται στην…
Ιστορία: Το θέμα των βραχονησίδων και των γκρίζων ζωνών ανακαλύφθηκε και
προσετέθη στην ατζέντα από τους Τούρκους στρατηγούς – και δεν συνιστά πάγια,
εδώ και δεκαετίες, θέση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών. Επιφανής
καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στην Άγκυρα, με γνωστές διασυνδέσεις με το
διπλωματικό αλλά και το στρατιωτικό κατεστημένο, έλεγε πως «το μόνο πρόβλημα
στο Αιγαίο είναι η υπόθεση των 12 μιλίων. Όλα τα άλλα λύνονται. Πώς να πάμε
στη Χάγη, όταν δεν έχουμε συμφωνήσει ποια είναι τα χωρικά ύδατα; Πρέπει να
υπάρξει ένας συμβιβασμός – και αυτός δεν μπορεί να είναι άλλος από το υπάρχον
καθεστώς».

Και η ελληνική πλευρά; Πώς αντιμετωπίζει όλη αυτή την τουρκική
επιχειρηματολογία; Κατά τα φαινόμενα, κρατά κλειστά τα χαρτιά της, αναμένοντας
τις εξελίξεις στο Κυπριακό, που θα κρίνουν και τα του Αιγαίου. Έτσι, επισήμως
λέγεται αυτό που ισχύει εδώ και χρόνια. «Για μας, η μόνη διαφορά που υπάρχει
στο Αιγαίο είναι η υφαλοκρηπίδα – και γι’ αυτήν πρέπει να πάμε στη Χάγη»…