Έρευνα από κογκρέσο και παρέμβαση Μπους

Η WorldCom, η δεύτερη μεγαλύτερη τηλεπικοινωνιακή εταιρεία των ΗΠΑ, βρίσκεται στο χείλος της χρεοκοπίας

Δύο επιτροπές του αμερικανικού κογκρέσου έχουν, ήδη, ξεκινήσει έρευνες,
προκειμένου να ριχτεί φως στο μεγαλύτερο επιχειρηματικό σκάνδαλο στην ιστορία
των Ηνωμένων Πολιτειών, τις ατασθαλίες ύψους 3,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων στα
βιβλία της WorldCom, της δεύτερης μεγαλύτερης εταιρείας τηλεπικοινωνιών των
Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι επιτροπές έχουν, ήδη, κλητεύσει στελέχη της επιχείρησης, ενώ έχουν ζητήσει
και τα οικονομικά της αρχεία. Η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικών Υποθέσεων της
Βουλής των Αντιπροσώπων κάλεσε τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας, Τζον
Σίντγκμορ, και τον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο, Μπέρνι Έμπερς, να καταθέσουν
ενώπιόν της στις 8 Ιουλίου. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει κλητεύσει για κατάθεση
και τον πρόσφατα απολυθέντα από τη WorldCom οικονομικό διευθυντή της, Σκοτ
Σάλιβαν, καθώς και τον Τζακ Γκρούμπμαν, αναλυτή του κλάδου τηλεπικοινωνιών
στον οίκο Salomon Smith Barney. Ο τελευταίος δημοσίευε συνεχώς θετικές
οικονομικές εκθέσεις για την εταιρεία. Συγκεκριμένα, η αξιολόγηση της
εταιρείας ήταν «ουδέτερη» από τον Γκάμπμαν και μόλις μία ημέρα πριν η εταιρεία
αποκαλύψει ότι έχουν γίνει «μαγειρέματα» στα βιβλία της, άλλαξε την αξιολόγηση
σε «αρνητική».

Παράλληλα, η Επιτροπή Ενέργειας και Εμπορίου της Βουλής των Αντιπροσώπων, η
οποία διεξάγει έρευνες και για την χρεοκοπημένη ενεργειακή εταιρεία Enron,
έστειλε επιστολή στην WorldCom ζητώντας αντίγραφα των οικονομικών της αρχείων,
καθώς και ορισμένα έγγραφα, όπως την έκθεση του εσωτερικού ελέγχου της
εταιρείας από τον οποίο αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο.

Κατά τη διάρκεια της έντονης ανοδικής πορείας του αμερικανικού χρηματιστηρίου,
στη δεκαετία του ’90, ο Γκράμπμαν έγινε ένας από τους πιο καλοπληρωμένους
αναλυτές του τηλεπικοινωνιακού κλάδου. «Βαθμολογούσε πολύ συχνά τις μετοχές
της WorldCom και μόλις μια ημέρα πριν βγουν τα νέα στην επιφάνεια, τις
υποβάθμισε» δήλωσε η Πέγκι Πίτερσον, εκπρόσωπος της Επιτροπής.

Στο μεταξύ, ο Τζορτζ Μπους, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, παρενέβη εκ νέου
στην υπόθεση του σκανδάλου με δηλώσεις από την πόλη Κανανάσκις του Καναδά,
όπου συμμετέχει στη σύνοδο των οκτώ πλουσιότερων χωρών του κόσμου (G8). Ο
Μπους δήλωσε ότι ανησυχεί για τις επιπτώσεις των λογιστικών σκανδάλων σε
αμερικανικές επιχειρήσεις, αλλά διαβεβαίωσε τη σύνοδο για την αποφασιστικότητά
του να διατηρήσει υγιές το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Πώς αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο

Στα μέσα της περασμένης εβδομάδας ένας εσωτερικός ελεγκτής, ο οποίος
πραγματοποιούσε έλεγχο ρουτίνας στα βιβλία της WorldCom, της δεύτερης
μεγαλύτερης αμερικανικής εταιρείας τηλεπικοινωνιών, αλίευσε κάτι παράξενο.
Έξοδα της εταιρείας είχαν γραφτεί στο βιβλίο των επενδύσεων. Αυτή ήταν η αρχή
για το ξέσπασμα του σκανδάλου, μόλις έξι μήνες μετά το σκάνδαλο χρεοκοπίας της
ενεργειακής εταιρείας Εnrοn, που οι παρενέργειές του έφθασαν ακόμη και στον
Λευκό Οίκο.

Χρειάστηκαν μερικές ημέρες προκειμένου οι εσωτερικοί ελεγκτές να ανακαλύψουν
το μέγεθος της ατασθαλίας: λειτουργικές δαπάνες ύψους 3,9 δισεκατομμυρίων
δολαρίων, που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2001 και στο πρώτο
τρίμηνο του 2002, είχαν σκόπιμα «βαφτιστεί» επενδύσεις, με στόχο την εμφάνιση
κερδών και την παραπλάνηση των μετόχων και των επενδυτών στο χρηματιστήριο.
Πράγματι, χωρίς τη «δημιουργική λογιστική» η εταιρεία θα είχε ανακοινώσει για
το σύνολο του 2001 και το πρώτο φετινό τρίμηνο ζημίες, ενώ ανακοίνωσε κέρδη
1,53 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Κεραυνός

Η είδηση για ατασθαλίες στα βιβλία της WorldCom έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία
στις αγορές. Ο βιομηχανικός δείκτης Ντάου Τζόουνς, στο χρηματιστήριο της Νέας
Υόρκης, άνοιξε με απώλειες 2%, ενώ νωρίτερα στο χρηματιστήριο του Τόκιο ο
δείκτης Nikkei είχε κλείσει με πτώση 4%. Ανάλογη πτώση παρουσίασαν αρχικά και
τα μεγάλα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια. Στην… πρέσα δεν μπήκαν μόνο οι μετοχές.
Μπήκε και το δολάριο το οποίο μετά περίπου δυόμισι χρόνια προσέγγισε την
απόλυτη ισοτιμία με το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Καθώς οι ώρες περνούσαν, οι
αγορές έδειξαν να «χωνεύουν» το νέο μεγάλο επιχειρηματικό σκάνδαλο, κλείνοντας
τελικά με μικρότερες απώλειες από τις αρχικές.

Οι αγορές αντέδρασαν ψύχραιμα, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πίστη των
Αμερικανών επενδυτών στις μετοχές και γενικότερα στις επιχειρήσεις εξακολουθεί
να είναι ισχυρή, παρά τη δεύτερη μεγάλη δοκιμασία – η πρώτη ήταν με το
σκάνδαλο την Enron, της μεγαλύτερης ενεργειακής εταιρείας των Ηνωμένων
Πολιτειών, η οποία χρεοκόπησε. Ανάλογη τύχη μπορεί να έχει και η WorldCom,
αφού υπάρχουν αμφιβολίες για το πόσο θα μπορέσει ακόμη να σηκώσει συνολικά
χρέη που φθάνουν τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια. Στην περίπτωση της Enron η
χρεοκοπία κόστισε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια στους μετόχους της. Μεγάλο
κόστος πλήρωσαν και οι εργαζόμενοι της εταιρείας, οι οποίοι τοποθετούσαν μέρος
των συνταξιοδοτικών τους εισφορών στις μετοχές της επιχείρησης που δούλευαν.
Το αντίθετο – πουλούσαν μετοχές – έκαναν τα στελέχη της Enron, που έγιναν
πάμπλουτοι μέσα σε λίγους μήνες. Αυτοί, όμως, γνώριζαν την πραγματική
οικονομική κατάσταση της εταιρείας που διηύθυναν. Οι άλλοι – επενδυτές,
μέτοχοι και εργαζόμενοι – πίστευαν τα οικονομικά στοιχεία που τους ανακοίνωνε
η Enron, τα οποία έφεραν και τη σφραγίδα της λογιστικής ελεγκτικής εταιρείας
Arthur Andersen. Στην πραγματικότητα, η Enron έκρυβε συστηματικά ζημίες
μεταφέροντάς τις σε offshore εταιρείες. Η Andersen έχει, ήδη, καταδικαστεί για
παρεμπόδιση της δικαιοσύνης στους ελέγχους για την υπόθεση της Enron.

Η πληγή

Καμιά καταδίκη, ωστόσο, δεν πρόκειται να επουλώσει σύντομα το πλήγμα που
υπέστη η αξιοπιστία του αμερικανικού επιχειρηματικού θαύματος, καθώς οι
επενδυτές σε όλο τον κόσμο θεωρούσαν τις αμερικανικές επιχειρήσεις πρότυπα
αξιοπιστίας και επιτυχίας. Αναλυτές της αμερικανικής επιχειρηματικής αγοράς
έχουν αρχίσει πλέον να μιλούν για τον κίνδυνο οι περιπτώσεις της Enron και της
Worldcom να είναι μόνο δυο κορυφές ενός παγόβουνου διαφθοράς και συναλλαγής
μεταξύ των επιχειρήσεων και των ελεγκτικών εταιρειών. Αν οι φόβοι τους
επαληθευτούν, η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει.

Κάθε χρόνο η αμερικανική οικονομία προσελκύει από όλο τον πλανήτη κεφάλαια
ύψους περίπου 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων, προκειμένου να χρηματοδοτεί το
τεράστιο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Αν οι Αμερικανοί και οι
διεθνείς επενδυτές απολέσουν την εμπιστοσύνη τους στην αμερικανική οικονομία,
αποσύροντας τα κεφάλαιά τους, η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη θα μπει σε
περιπέτειες, παρασύροντας στον βυθό και την παγκόσμια οικονομία.

Υπάρχει άμεση ανάγκη να ληφθούν μέτρα τόνωσης της αξιοπιστίας των ελεγκτικών
εταιρειών. Αυτό ακούγεται από πολλές κατευθύνσεις. Στην Αμερική οι μεγάλες
επενδυτικές τράπεζες έχουν τη δυνατότητα να λειτουργούν ως σύμβουλοι των
επιχειρήσεων. Από την άλλη, έχουν τη δυνατότητα να ασκούν και ρόλους
εξωτερικού ελεγκτή των οικονομικών τους στοιχείων. Ενώ, λοιπόν, μπορούν να
καρπώνονται εκατομμύρια δολάρια από την παροχή συμβουλών σε μια επιχείρηση για
συγχωνεύσεις και εξαγορές, αμείβονται πολύ λιγότερο για τις ελεγκτικές
υπηρεσίες που παρέχουν στην ίδια επιχείρηση. Έχουν, δηλαδή, συμφέρον να κάνουν
τα στραβά μάτια στις ατασθαλίες, προκειμένου να αποκομίσουν κέρδη από την
παροχή συμβουλών. Ο διαχωρισμός των δύο λειτουργιών – συμβουλών και ελέγχων –
έχει αρχίσει, ήδη, να συζητείται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν δεν
πραγματοποιηθεί, λένε οι ειδικοί, η νέα Enron ή WorldCom δεν θα αργήσει να εμφανιστεί.

Στη δίνη και η Xerox

Ενώ ο αμερικανικός επιχειρηματικός κόσμος βρίσκεται στη δίνη των γεγονότων της
WorldCom, ένα άλλο σκάνδαλο λογιστικών παρατυπιών παίρνει ευρύτερες
διαστάσεις. Σύμφωνα με χθεσινό δημοσίευμα της αμερικανικής οικονομικής
εφημερίδας «Wall Street Journal», τα έσοδα τα οποία παρατύπως ανακοίνωνε η
εταιρεία εξοπλισμού γραφείου Xerox τα τελευταία πέντε χρόνια, ήταν μεγαλύτερα
από αυτά τα οποία εκτίμησε η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιγοράς (Securities and
Exchange Commission) κατά τον διακανονισμό που είχαν πετύχει οι δύο πλευρές,
τον περασμένο Απρίλιο. Σύμφωνα με την εκτίμηση της αμερικανικής Επιτροπής
Κεφαλαιαγοράς, του περασμένου Απριλίου, το ποσό ανερχόταν σε 3 δισ. δολάρια
για την τετραετία 1997-2000, υποστηρίζει το δημοσίευμα, επικαλούμενο πηγές που
γνωρίζουν το θέμα. Ο νέος λογιστικός έλεγχος, όμως – που παρήγγειλε η Xerox,
όπως ήταν υποχρεωμένη από τον διακανονισμό – εξετάζοντας τη χρήση 2001 έφερε
στο φως νέες παρατυπίες, με αποτέλεσμα το συνολικό ποσό των παρατύπως
εγγεγραμμένων εσόδων να ανέρχεται, πλέον, στο διάστημα της πενταετίας
1997-2001, στα 6 δισ. δολάρια ή και περισσότερα.

Η εταιρεία αναμενόταν να δώσει χθες στη δημοσιότητα την επαναδιατύπωση των
οικονομικών αποτελεσμάτων της για την πενταετία 1997-2001. Η ίδια η εταιρεία
προβλέπει ότι η επαναδιατύπωση των εσόδων της θα είναι κάτω από τα δύο δισ.
δολάρια για την πενταετή περίοδο που ερευνάται.

Το δημοσίευμα για τις ευρύτερες διαστάσεις του σκανδάλου τής Xerox προκάλεσε
έντονες πιέσεις στις τιμές των μετοχών και των ομολόγων της εταιρείας. Η τιμή
των ομολόγων της έφθασε χθες, στις αγορές της Ευρώπης, να χάνει ακόμη και 50%,
ενώ απώλειες άνω του 40% κατέγραφαν χθες το μεσημέρι στις ευρωπαϊκές αγορές
και οι τιμές των μετοχών της.

Επιπτώσεις σε τράπεζες και ελεγκτικούς φορείς

Μπορεί οι διεθνείς χρηματαγορές να ξεπέρασαν το πρώτο σοκ από το σκάνδαλο της
Worlcom, της δεύτερης σε μέγεθος τηλεπικοινωνιακής εταιρείας των ΗΠΑ, αλλά τα
δύσκολα είναι ακόμη μπροστά.

Αμερικανοί και διεθνείς αναλυτές φοβούνται το ενδεχόμενο, η συγκεκριμένη
εταιρεία να οδηγηθεί τελικά σε χρεοκοπία, που θα είναι από τις μεγαλύτερες
στην οικονομική ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο αμερικανικός όμιλος χρωστάει ήδη 4,5 δισ. δολάρια σε μεγάλες τράπεζες της
Νέας Υόρκης, της Φρανκφούρτης και του Τόκιο.

Οι μεγαλύτεροι πιστωτές της Worldcom, μεταξύ των οποίων η Bank of America, η
J.Ρ. Morgan και ο όμιλος της Citigroup, έχουν ήδη, σύμφωνα με έγκυρες
πληροφορίες, αρνηθεί να χρηματοδοτήσουν εκ νέου την εταιρεία. Από κύκλους των
παραπάνω τραπεζών έγινε γνωστό ότι οι διαπραγματεύσεις για νέες πιστώσεις προς
την Worldcom έχουν οδηγηθεί σε αδιέξοδο.

«To ενδεχόμενο να οδηγηθεί τελικά η εταιρεία σε πτώχευση, είναι πλέον ορατό –
και μάλιστα πολύ σύντομα», υποστηρίζει ο αναλυτής της CS First Boston Dan
Reingold. Αμερικανοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι στην περίπτωση που η Worldcom
υποβάλει αίτηση πτώχευσης στο αρμόδιο αμερικανικό δικαστήριο, αυτή θα είναι η
μεγαλύτερη χρεοκοπία στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Η αξία των
περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας ανερχόταν, στο τέλος του 2001, στα 106
δισ. ευρώ.

Στο μεταξύ, η αμερικανική Επιτροπή Χρεογράφων και Χρηματιστηρίου υπέβαλε
μήνυση με την κατηγορία της απάτης κατά της Worldcom.

Η κίνηση αυτή της SEC (ασυνήθιστη για τα δεδομένα της αμερικανικής αγοράς)
έγινε, προκειμένου να αποκλειστεί η δυνατότητα της καταστροφής εγγράφων από
ανθρώπους της εταιρείας.

Αμφισβήτηση ελεγκτικών φορέων

Το «μαγείρεμα» των ισολογισμών της Worldcom, αλλά και του επίσης αμερικανικού
πετρελαϊκού κολοσσού της Enron, πριν από μερικούς μήνες, έχει πλήξει την
αξιοπιστία των ελεγκτικών οίκων.

Ήδη, στις μεγαλύτερες χρηματαγορές της Ευρώπης αναζητούν τρόπους που θα
εξασφαλίζουν την αποτελεσματικότερη προστασία του επενδυτικού κοινού από την
λεγόμενη «δημιουργική λογιστική», η οποία δίνει τη δυνατότητα στις εταιρείες –
και κυρίως στις εισηγμένες – να αλλοιώνουν κατά το δοκούν τα οικονομικά τους
αποτελέσματα.

Στις ευρωπαϊκές χρηματαγορές συζητείται ήδη ευρέως το μοντέλο των οικονομικών
ελέγχων που εφαρμόζεται εδώ και πολλές δεκαετίες στη Γαλλία και το οποίο
προβλέπει, ο τελικός οικονομικός έλεγχος των εταιρειών να γίνεται από δύο
ανεξάρτητους μεταξύ τους ελεγκτικούς οίκους.

Οι δύο οίκοι ερευνούν μεν διαφορετικά οικονομικά μεγέθη, αλλα για το τελικό
συμπέρασμα είναι και οι δύο τους υπεύθυνοι. Το συγκεκριμένο μοντέλο ελέγχου
των εταιρειών αποτελεί ήδη αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των υπουργών
οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.