Κατήργησαν τα φανάρια!

Επικίνδυνες διασταυρώσεις χωρίς φωτεινούς σηματοδότες. Πλατείες χωρίς
σήμανση. Κανένα «σαμαράκι» περιορισμού της ταχύτητας μπροστά στα σχολεία.
Άσφαλτος με διαφορετικά χρώματα για να προσέχει ο οδηγός.

Μόνο διαβάσεις πεζών. Τέλος στους φωτεινούς σηματοδότες, τέλος και στις πινακίδες για τους κατοίκους του Ντράχτεν

Οι λύσεις αυτές υιοθετήθηκαν στο Ντράχτεν της Ολλανδίας, μια πόλη 40.000
κατοίκων, για να μειωθεί ο αριθμός των δυστυχημάτων και να γίνουν πιο
υπεύθυνοι οι αυτοκινητιστές. Πρόκειται για ένα πείραμα που άρχισε το 1974 ο
μηχανικός Χανς Μόντερμαν και, παρά τις επιφυλάξεις της Τροχαίας, σταδιακά
επεκτάθηκε, αφού είχε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Πριν από έξι χρόνια
εφαρμόστηκε πλήρως και τα θανατηφόρα τροχαία μειώθηκαν πέρυσι σε 45 σε
ολόκληρη την επαρχία της Φρίζια, όπου ανήκει το Ντράχτεν, από 120 που ήταν το
1974. Η κυβέρνηση χρηματοδοτεί τώρα ένα νέο πρόγραμμα, τούτη τη φορά για
ολόκληρη την Ολλανδία.

Το πειραματικό πρόγραμμα «απορρύθμισης» της κυκλοφορίας στο Ντράχτεν
λειτουργεί λίγο-πολύ ως εξής: Επικίνδυνη διασταύρωση; Φεύγει ο φωτεινός
σηματοδότης. Κατοικημένη περιοχή όπου τα αυτοκίνητα μπαίνουν με μεγάλη
ταχύτητα; Κάτω οι πινακίδες που καλούν τους οδηγούς να είναι προσεκτικοί.
Είσοδος σχολείου; Φεύγουν ακόμη και τα «σαμαράκια».

Το «τρελοκομείο» αυτό βρίσκεται στη Βόρεια Ολλανδία, στην επαρχία Φρίζια των
600.000 κατοίκων, μισοί από τους οποίους μετακινούνται με ποδήλατα. Και όσο κι
αν μοιάζει απίστευτο, το τρελό πείραμα λειτουργεί: λιγότερα δυστυχήματα σε
απόλυτους αριθμούς, αλλά και λιγότεροι τραυματίες και λιγότεροι νεκροί από
δυστυχήματα. Είναι δυνατόν; «Ναι. Ακόμη κι αν ακούγεται παράξενο, οι φωτεινοί
σηματοδότες και η σήμανση των δρόμων δεν χρησιμεύουν. Μερικές φορές είναι
μάλιστα αντιπαραγωγικοί», εξηγεί ο Χανς Μόντερμαν, 55 χρόνων, μηχανικός,
εμπνευστής και υπεύθυνος για την εφαρμογή αυτού του επαναστατικού
προγράμματος. «Στην πιο επικίνδυνη διασταύρωση του Ντράχτεν είχαμε τη χρονιά
πριν από την παρέμβασή μας πέντε θανατηφόρα τροχαία. Πέρυσι είχαμε μόνον ένα»,
λέει ο μηχανικός δείχνοντας ένα από τα πολλά σημεία υποχρεωτικής κυκλικής
πορείας, που αντικατέστησαν τις παλιές διασταυρώσεις όπου η κυκλοφορία
ρυθμιζόταν από φωτεινούς σηματοδότες. «Το πρόγραμμα γεννήθηκε μετά το 1974,
χρονιά κατά την οποία στην Ολλανδία είχαμε αρνητικό ρεκόρ θανατηφόρων
δυστυχημάτων: 3.200 σε ολόκληρη τη χώρα», εξηγεί ο Μόντερμαν, ο οποίος το 2001
πήρε χρηματοδότηση από την κυβέρνηση για ένα νέο πρόγραμμα σε εθνικό πλέον
επίπεδο.

«Στόχος μου ήταν να κάνω τους αυτοκινητιστές να μειώσουν την ταχύτητά τους.
Βλέποντας όμως ότι δεν αρκούν μόνον οι απαγορεύσεις, αποφάσισα να στοιχηματίσω
στους ανθρώπους, κάνοντάς τους πιο υπεύθυνους. Και μπορώ να πω πως κέρδισα το
στοίχημα».

Οι τροχονόμοι

Πράγματι, στις διασταυρώσεις που ανασκεύασε το Χανς, η μέση ταχύτητα των
οχημάτων μειώθηκε (από 60 σε 30 χλμ/ώρα). Η απουσία φωτεινών σηματοδοτών
αιφνιδιάζει πεζούς και αυτοκινητιστές και τους κάνει να προσέχουν. Όλοι
επιβραδύνουν, όλοι κοιτούν δεξιά και αριστερά. Αλλά κυρίως ανταλλάσσουν
ματιές, κάτι που λειτουργεί καλύτερα από οποιοδήποτε φωτεινό σηματοδότη. Μια
κυρία με ποδήλατο, που μοιάζει λίγο χαμένη, επιβραδύνει για να περάσει ένα
αυτοκίνητο. Ίσως να είχε προτεραιότητα, αλλά με το χέρι της του κάνει σήμα να
περάσει γιατί εκείνη θα καθυστερήσει. Αλλά δεν σκέπτονται όλοι έτσι. «Οι
τροχονόμοι, για παράδειγμα, με μισούν επειδή σκέπτονται πάντα τον κανονισμό»,
λέει ο Χανς. «Μόνον ο διοικητής τους μου δίνει δίκιο επειδή γνωρίζει τις
στατιστικές».

Οι πλατείες, όπου αυτοκίνητα, μοτοσυκλέτες, ποδήλατα και πεζοί ανακατεύονται
σε ένα φαινομενικό χάος, είναι το άλλο αγαπημένο πρόγραμμα του Χανς. Στην
πραγματικότητα, οι πλατείες αυτές είναι γεμάτες κόλπα: οδόστρωμα με χρώμα
διαφορετικό από την γκρίζα άσφαλτο, που καλεί έμμεσα τους αυτοκινητιστές να
προσέξουν· φώτα χαμηλά, σαν του κήπου, που φθάνουν έως τα γόνατα των ενηλίκων,
καθιστούν απολύτως ορατούς ακόμη και τους πιο μικρούς διαβάτες.

Βέβαια υπάρχουν και οι περιορισμοί. Κατ’ αρχάς οι πλατείες αυτές κοστίζουν
πολύ (2 εκατομμύρια ευρώ). Ύστερα οι διασταυρώσεις χωρίς φωτεινούς σηματοδότες
λειτουργούν μόνο στους δευτερεύοντες δρόμους – που στην Ολλανδία είναι πάντως
το 80% του συνόλου του οδικού δικτύου: ουδείς, ούτε καν ο Μόντερμαν, θα
μπορούσε να σκεφθεί να τις επεκτείνει στις μεγάλες αρτηρίες και ακόμη λιγότερο
στους αυτοκινητοδρόμους.