Η γενιά που έμαθε να ζει με τον φόβο των καμικάζι

Μικρός Ισραηλινός εκπαιδεύεται να πυροβολεί. Κάτω, η Ορλί Καστέλ Μπλουμ

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που η μυθιστοριογράφος Ορλί Καστέλ
Μπλουμ παρέδωσε στον εννιάχρονο γιο της μερικά μαθήματα… παιδικής ηλικίας
στο Ισραήλ. Αρχικά, του έμαθε να πέφτει στο πάτωμα όταν ένας τρομοκράτης
αρχίζει να πυροβολεί. Ύστερα τού είπε πως αν αντιληφθεί γύρω του κάποιον
καμικάζι βομβιστή, θα πρέπει να πει τη Shema, την προσευχή που έλεγαν οι
Εβραίοι καθ’ οδόν προς τη θανάτωση στο Ολοκαύτωμα.

Η κ. Μπλουμ δεν είναι απλώς μια μητέρα φοβισμένη από την ακατάπαυστη
παλαιστινιακή «τρομοκρατία». Είναι και συγγραφέας, που μόλις ολοκλήρωσε το
πρώτο ισραηλινό μυθιστόρημα που καταγράφει στιγμές ζωής μεσούσης της
παλαιστινιακής εξέγερσης, της Ιντιφάντα του Αλ Ακσά. Τίτλος του βιβλίου
«Halakim Enoshiyim» ή «Ανθρώπινα Μέλη», ένα λογοπαίγνιο για τους μύριους
χαρακτήρες που εμπλέκει και τα μακάβρια επακόλουθα μιας επίθεσης αυτοκτονίας.

Γνωστή ήδη στο Ισραήλ και την Ευρώπη, έχτισε τη φήμη της με πορτρέτα
αποτυχημένων σχέσεων και έργα εμποτισμένα με φαντασία. Είναι τα δύο στοιχεία
που την απομάκρυναν από την κοινωνική στράτευση προκατόχων της όπως ο Αμός Οζ
και ο Αβραάμ Γεχόσουα. Υπήρξε όμως μια στροφή. «Το γράψιμό μου είναι τώρα
περισσότερο ήρεμο και η κατάσταση περισσότερο άγρια», όπως εξήγησε η κ.
Μπλουμ, στη διάρκεια μιας συζήτησης αρχές Ιουνίου σε ένα καφέ του Τελ Αβίβ.
«Όταν έγραφα, γινόταν μια επίθεση κάθε μέρα ή ανά 48ωρο και, ας με συγχωρήσει
ο Θεός, αποτέλεσε ένα είδος έμπνευσης. Να χρησιμοποιήσω τη συγγραφική μου
ιδιότητα για να περιγράψω αυτήν την περίοδο. Η ιστορία έγινε τόσο επεμβατική,
που έπρεπε να κολλήσω στην πραγματικότητα». Από εκεί και ύστερα, η κ. Μπλουμ
κατοίκησε τα «Ανθρώπινα Μέλη» της με ρόλους που θα μετέφεραν στο έργο της όλο
το φάσμα της ισραηλινής εβραϊκής κοινωνίας – από έναν μεγαλοκληρονόμο της ελίτ
των Ασκενάζι και έναν θυρωρό οικιστικού συγκροτήματος με κουρδικές ρίζες μέχρι
τη μετανάστρια από την Αιθιοπία που εργάζεται ως μοντέλο. Οι ζωές των
χαρακτήρων αυτών και άλλων ακουμπάνε συμπτωματικά και ενώνονται υπό την σκιά
της επαναλαμβανόμενης βίας. «Όχι μόνο έπεφτε ο ουρανός», γράφει η συγγραφέας
στις πρώτες παραγράφους, «έτρεμε και η γη μαζί».

Στα «Ανθρώπινα Μέλη» οι επιθέσεις και ο φρικτός αντίκτυπος που δημιουργούν στο
μυαλό των ανθρώπων κυριαρχούν σε τέτοιο βαθμό που, όταν ο κληρονόμος ήρωας δεν
μπορεί να επικοινωνήσει με τη φίλη του στο κινητό της τηλέφωνο, αναρωτιέται
μήπως έχει πέσει θύμα βομβιστή αυτοκτονίας. Και «καθησυχαστικά» η αδερφή του
τον διαβεβαιώνει ότι αν είχε συμβεί έκρηξη, θα είχαν ακούσει τις σειρήνες των
ασθενοφόρων.

Από την έκδοση του βιβλίου τον Μάρτιο, τα «Ανθρώπινα Μέλη» αγκαλιάστηκαν από
Ισραηλινούς κριτικούς. Η εφημερίδα «Χααρέτζ» παρουσίασε την κ. Μπλουμ στο
εξώφυλλο του ένθετου περιοδικού της με τον τίτλο «Η προσωπική μου Ιντιφάντα».
Η μεγαλύτερη σε κυκλοφορία εφημερίδα της χώρας, «Γιντιότ Αχρονότ» το
χαρακτήρισε ως «αξιόπιστη, βασανιστική, γλωσσικά ακριβή παρουσίαση» της
κατάστασης.

Το χειροκρότημα την έχει επιβραβεύσει και στο παρελθόν. Η συγγραφέας έχει
αποσπάσει μεγάλα βραβεία και υποτροφίες για τα προηγούμενα βιβλία της, με
πρώτο, να διακρίνεται διεθνώς από την Αγγλία και την Ελλάδα ώς την Κίνα, το
«Dolly City». Όπως επισημαίνει ο γνωστός Ισραηλινός συγγραφέας και κριτικός
Γκαντί Ταούμπ, σε αντίθεση με προγενέστερους συναδέλφους της, τόσο η ίδια όσο
και σύγχρονοί της (Έτγκαρ Κέρετ, Ούζι Βέιλ) που αναδείχθηκαν κατά τη δεκαετία
του ’80, διαμορφώνουν «μια γενιά που έχει την αίσθηση ότι η υπαγωγή ενός
ατόμου στον «κοινό αγώνα» πνίγει τη δυνατότητά του να ζήσει, να αγαπήσει».
«Ένιωσαν ότι ο συγγραφέας δεν γνωρίζει κάτι παραπάνω από εμάς τους υπόλοιπους.
Ο συγγραφέας θα μπορούσε να πει: «Δεν ξέρω»».

Με γονείς αιγυπτιακής καταγωγής, γαλλόφωνους, η 40χρονη συγγραφέας μεγάλωσε
στο Τελ Αβίβ. Όταν άρχισε να γράφει τα «Ανθρώπινα Μέλη» στις αρχές του 2000,
γνώριζε ότι θα ήταν κάτι διαφορετικό. Όταν ο Εχούντ Μπαράκ και ο Γιάσερ Αραφάτ
έδειχναν να καταλήγουν σε συμφωνία, αποφάσισε να γράψει για την κοινωνική
ανισότητα στο Ισραήλ, ένα θέμα που πάντοτε επισκιαζόταν από τα προβλήματα
ασφάλειας. Αρχικά προσπάθησε να αγνοήσει την εξέγερση του Αλ Ακσά. Όμως τον
Οκτώβριο του 2000, το λιντσάρισμα δύο Ισραηλινών στρατιωτών σε αστυνομικό
τμήμα της Παλαιστινιακής Αρχής στη Ραμάλα την άλλαξε. «Ύστερα από αυτό», λέει
η ίδια, «σκέφτηκα ότι δεν θα ήταν ηθικό να αγνοήσω την Ιντιφάντα».

Η ιστορία ξεδιπλώνεται σε απροσδιόριστο χρόνο, ακολουθεί το εβραϊκό
ημερολόγιο, το Ισραήλ δοκιμάζεται από μια επιδημία «σαουδαραβικής γρίπης» και
ο χειμώνας είναι τόσο βαρύς, που ο ωκεανός στο θέρετρο Εϊλάτ παγώνει… «Θα
ήθελα το βιβλίο μου να ανήκει ήδη στις σελίδες της ιστορίας», εξομολογείται
την ώρα που στον δρόμο έξω από τη Μεγκίντο οι έρευνες για αληθινά μέλη
ανθρώπων συνεχίζονται. «Θέλω να θαφτεί στο παρελθόν. Τι είδους ζωή είναι
αυτή;».

Επιμέλεια: Γιώργος Αγγελόπουλος