Το «θηρίο» πεθαίνει στην Κίνα

Το «Απελευθέρωση 2368» είναι ένα όμορφο «θηρίο» με ημερομηνία λήξεως της
κυκλοφορίας του. Τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας, αυτή η ατμομηχανή
διατρέχει αγκομαχώντας τους λόφους της Κεντρικής Κίνας, οδηγώντας ένα τρένο
που κουβαλά χιλιάδες τόνους κάρβουνο. Το τέλος της γραμμής, όμως, είναι πια
ορατό.

Μια ατμομηχανή «Απελευθέρωση» οδηγεί ένα τρένο μέσα από τους λόφους της Κεντρικής Κίνας. Δεξιά, ένας εργάτης αφαιρεί τα υπολείμματα κάρβουνου από τον κλίβανο μιας ατμομηχανής «Απελευθέρωση», στο Τονγκτσουάν

«Τον ερχόμενο μήνα η μηχανή θα υποβληθεί σε λεπτομερή επιθεώρηση. Θα εξετάσουν
την πίεση του λέβητα, κι αν αντέχει ακόμη, θα επιτρέψουν την κυκλοφορία της
για έναν ακόμη χρόνο. Αν όχι, θα είναι το τέλος», λέει ο Σιάο Τανγκ, ένας
οδηγός αυτού του θηρίου που κλείνει πια 45 χρόνια ζωής.

Χωρίς να χύνει ούτε ένα δάκρυ, η Κίνα αποχαιρετά τον ατμό. Και μαζί της, τον
αποχαιρετούμε κι εμείς. Γιατί η Κίνα είναι η τελευταία χώρα που εξακολουθεί να
χρησιμοποιεί σε μεγάλη κλίμακα ατμομηχανές. Με την κατάργησή τους θα κλείσει
έτσι ένα κεφάλαιο της ιστορίας των σιδηροδρόμων. Και θα λάβει τέλος μια
περίοδος που ξεκινά από τη βιομηχανική επανάσταση και φτάνει μετά την εποχή
του ατόμου.

Απελευθέρωση, Οικοδόμηση, Νίκη, Ειρήνη, Λαός: όλα αυτά τα ονόματα με τα οποία
βαφτίστηκαν οι κινεζικές ατμομηχανές παραπέμπουν σε μια εποχή που η Λαϊκή
Δημοκρατία της Κίνας ήταν νεαρή. Μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου, το 1949,
οι ατμομηχανές άρχισαν να μεταφέρουν ατσάλι, κάρβουνο και άλλα οικοδομικά
υλικά προκειμένου να κτίσουν τη νέα Κίνα. Μετέφεραν στρατιώτες στον πόλεμο της
Κορέας. Κουβάλησαν ρύζι και επανάσταση προς και από τις πιο μακρινές κινεζικές
επαρχίες.

Η σημερινή Κίνα όμως, η Κίνα του Internet και των κινητών τηλεφώνων, η Κίνα
των διαστημικών αποστολών και της πάπιας Πεκίνου σε πακέτο, δεν αισθάνεται
νοσταλγία για το παρελθόν. Το σύνθημα είναι ο εκσυγχρονισμός. Ηλεκτρικές
μηχανές κατασκευασμένες από Σουηδούς διανύουν τα 145 χιλιόμετρα που χωρίζουν
τις πόλεις Σενζέν και Γκουανγκζού σε 55 λεπτά. Η υπερσύγχρονη Σαγκάη
κατασκευάζει ένα τρένο μεγάλης ταχύτητας που θα κινείται πάνω σε μαγνητικά
«μαξιλαράκια» αντί για ρόδες. Όλα θα λειτουργούν στην εντέλεια. Θα λείπει όμως
κάτι: η περιπέτεια, η μαγεία.

70.000 χιλιόμετρα

Στην περίοδο της κομμουνιστικής διακυβέρνησης, το σιδηροδρομικό δίκτυο της
Κίνας εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα στον κόσμο: 70.000 χιλιόμετρα
γραμμών, όπου διακινήθηκαν πέρυσι 1,05 δισεκατομμύρια επιβάτες. Τον 19ο αιώνα,
οι Κινέζοι φοβόντουσαν ότι οι σιδηροδρομικές γραμμές θα κατάπιναν την ύπαιθρο,
θα κατέστρεφαν δουλειές και – το χειρότερο – θα επέσπευδαν την άλωση της χώρας
από τη Δύση. Ανησυχούσαν ακόμη ότι οι γραμμές θα διατάρασσαν τους τάφους και
το φενγκ σούι, τα πνεύματα του νερού και του ανέμου που εξασφαλίζουν την
αρμονία ανάμεσα στον άνθρωπο και το περιβάλλον.

Η πρώτη γραμμή, που είχε μήκος 14,5 χιλιόμετρα και κτίστηκε το 1876 από τη
βρετανική εταιρεία Jardine Matheson στη Σαγκάη, εξαγοράστηκε από την κινεζική
κυβέρνηση που διέταξε την καταστροφή της. Οι ξένες δυνάμεις, όμως, επέμειναν,
και με τον καιρό η στάση της Κίνας άλλαξε. Όταν οι κομμουνιστές ανέλαβαν την
εξουσία, υπήρχε στη χώρα ένα δίκτυο 21.720 χιλιομέτρων. Μέσα σε 25 χρόνια είχε
διπλασιαστεί. Συνολικά κατασκευάστηκαν 10.000 ατμομηχανές, από τις οποίες
μένουν σήμερα 400. Η τελευταία μηχανή μεγάλων αποστάσεων στον κόσμο λειτουργεί
στην Αυτόνομη Περιφέρεια Εσωτερικής Μογγολίας, στη Βόρεια Κίνα, και μεταφέρει
ανθρώπους και εμπορεύματα μεταξύ των πόλεων Ζινίνγκ και Τονγκλιάο. Είναι μια
απόσταση 940 χιλιομέτρων, που καλύπτεται σε 25 ώρες.

Όταν ξέσπασε η Πολιτιστική Επανάσταση, το 1966, εκατομμύρια Ερυθροφρουροί
αλώνιζαν σε ολόκληρη την Κίνα με τρένα γεμάτα κόσμο, πολλά από τα οποία
κινούνταν με ατμό.

Η επανάσταση είχε επίδραση ακόμη και στα ονόματα των ατμομηχανών. Μια μηχανή
που λεγόταν «Πρόοδος» μετονομάστηκε σε «Αντιιμπεριαλισμό». Άλλα ονόματα
παρέμειναν, όπως το «Απελευθέρωση». Σε μια από τις μηχανές με αυτό το όνομα,
στο Τονγκτσουάν της Κεντρικής Κίνας, ο 36χρονος θερμαστής Τσεν Ζιανλί δεν
στενοχωριέται με την εξαγγελία του θανάτου του θηρίου. «Το καλοκαίρι η
θερμοκρασία μπορεί να φτάσει εδώ μέσα και τους 50 βαθμούς», λέει στον
απεσταλμένο του Ασοσιέιτεντ Πρες. Κι ύστερα το τρένο μπαίνει σε τούνελ, η
ατμόσφαιρα γεμίζει καπνό, και τον θερμαστή τον πιάνει βήχας. «Είναι αλήθεια
πως βρωμάει», λέει ανάβοντας τσιγάρο, όταν το τρένο βγαίνει από το τούνελ. «Τα
πνευμόνια μου δεν πρέπει να είναι στην καλύτερη κατάσταση».