RΑCΗΙD ΤΑΗΑ Το «πικρό» ροκ των μεταναστών

«Στη χώρα μου οι άνθρωποι είναι σαν φυλακισμένοι. Οι άντρες έξω από το σπίτι και οι γυναίκες μέσα. Αυτή η χώρα είναι σαν ένα τεράστιο φρενοκομείο», λέει ο γεννημένος στο Οράν, γόνος Αλγερινών μεταναστών, Rachid Taha

Ήταν 20 Νοεμβρίου του 1986 όταν ο τότε υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Jack
Lang μοίρασε στους βουλευτές του γαλλικού Κοινοβουλίου το τραγούδι «Douce
France» με τη φωνή ενός Αλγερινού, του Rachid Taha, και του γκρουπ του «Carte
de Sejour» (Άδεια Παραμονής). Με αυτή του τη συμβολική κίνηση, ο Jack Lang,
έχοντας δίπλα του τον Charles Trenet, τον μεγάλο Γάλλο τραγουδοποιό που έγραψε
αυτό το τραγούδι, επιχειρούσε να παροτρύνει τους Γάλλους βουλευτές να
απορρίψουν το σχέδιο νόμου που αναθεωρούσε τη νομοθεσία περί γαλλικής
υπηκοότητας όσον αφορά τους μετανάστες.

Από τότε πέρασαν δεκαέξι χρόνια και ο μουσικός λόγος του Rachid Taha έγινε η
αιχμή του δόρατος για χιλιάδες Μαγκρεμπίνους μετανάστες των γαλλικών
μεγαλουπόλεων, που στο πρόσωπό του, στη φωνή του, αναγνώρισαν και συνεχίζουν
να αναγνωρίζουν έναν από εκείνους που τους εξασφάλισε – αν μη τι άλλο – το
δικαίωμα να μην ντρέπονται για την καταγωγή τους. Αυτό το τόσο ιδιόμορφο,
γεμάτο ενέργεια rock, εμπλουτισμένο με τη συνύπαρξη των ηλεκτρονικών
ηχοχρωμάτων και των βορειοαφρικάνικων μουσικών παραδόσεων, δεν μπορεί να γίνει
κατανοητό έξω από τις συνθήκες που το δημιούργησαν.

Η μουσική του Rachid Taha είναι μια τεράστια παλέτα γεμάτη από τα
καινούργια χρώματα που φέρνουν μαζί τους, αλλά και αυτά που οικειοποιούνται οι
μετανάστες στις σύγχρονες ευρωπαϊκές πόλεις. Δεν είναι το αποτέλεσμα μιας
μείξης που κάποιος παραγωγός σκαρφίστηκε σ’ ένα στούντιο ηχογράφησης. Είναι το
αποτέλεσμα της συνάντησης των μουσικών πολιτισμών που συνυφαίνουν μια
καινούργια κουλτούρα, μια κουλτούρα που θα χαρακτηρίζει, όλο και περισσότερο
από εδώ και στο εξής, τις δυτικές κοινωνίες.

«Η παράδοση είναι κάτι που βρίσκεται σε αέναη κίνηση, που θρέφεται από τον
νεωτερισμό. Εξελίσσεται σύμφωνα με τον δρόμο που εμείς τραβάμε. Εκείνοι που
ζουν μέσα στην παράδοση, προσπαθώντας να διαφυλάξουν την “καθαρότητά” της,
ζουν σ’ ένα παρελθόν που ούτε εκείνοι κατανοούν. Είναι δυστυχισμένοι.
Φαίνεται, άλλωστε, τόσο πολύ στα πρόσωπά τους!». Αυτά έλεγε ο Rachid Taha πριν
από ένα χρόνο περίπου σε μια συνέντευξή του στη γαλλική «Le Monde», θέλοντας
να δώσει το στίγμα της δικής του μουσικής γλώσσας.

Πατώντας με το ένα πόδι στους ήχους των ηλεκτρονικών κουτιών, στα techno beat
και τις κιθαριστικές παραμορφώσεις, και με το άλλο στις αραβικές παραδοσιακές
μουσικές που έφταναν στ’ αυτιά του «σαν ένα άλλο blues», έφτιαξε το δικό του
rock, ένα rock που φέρει στον γενετικό του κώδικα όλα τα χρώματα του
αλγερίνικου rai. «Η μουσική μου δεν είναι μια μείξη μουσικών στοιχείων. Το rai
είναι το ίδιο το rock n’ roll που αναζητά τις ρίζες του στα βάθη της
μαγκρεμπίνικης μουσικής, στην Αφρική, στο voudou, στο trans, στη μουσική
παράδοση των Gnaouis, που ήταν οι σκλάβοι των Αράβων».

Ο Rachid Taha, από τις ζωντανές σκηνές της Ευρώπης θα μιλήσει με τη μουσική
του για τα προβλήματα των μεταναστών, για τη δική τους πραγματικότητα. Δεν θα
διστάσει όμως να μιλήσει και για την αλγερινή πραγματικότητα, εκεί όπου ένας
άλλος ρατσισμός κυριαρχεί.

«Στη χώρα μου οι άνθρωποι είναι σαν φυλακισμένοι. Οι άντρες έξω από το
σπίτι και οι γυναίκες μέσα. Αυτή η χώρα είναι σαν ένα τεράστιο φρενοκομείο. Το
καθεστώς μιλάει στους ανθρώπους εκεί σαν να ήταν ηλίθιοι. Οι άνθρωποι εκεί δεν
ζουν ερωτικές ιστορίες. Μπορεί να ζουν γαμήλιες ιστορίες, αλλά ερωτικές
ιστορίες με τίποτα… Στην Αλγερία το 40% είναι αναλφάβητοι, άνθρωποι που η
εξουσία τους κάνει ό,τι θέλει, που τους πείθει για ό,τι θέλει. Τα τρία τέταρτα
της Αλγερίας είναι η Σαχάρα και οι Βεδουίνοι. Τους θεωρούν υπανθρώπους. Τη
μέρα που ο Αλγερινός του Βορρά θα καταλάβει ότι ο Βεδουίνος του Νότου είναι
σαν κι αυτόν, τότε η Αλγερία, που δεν έχει πετρέλαιο, θα γίνει μια πλούσια
χώρα, γιατί ο πλούτος της είναι οι άνθρωποί της».

Ήχοι φανκ από την κουζίνα

Ο Rachid γεννήθηκε στο Οράν το 1958. Παιδί μιας ακόμα συνηθισμένης οικογένειας
Αλγερινών μεταναστών στη Γαλλία, πέρασε τα εφηβικά του χρόνια στη Λυών. Εκεί,
ως DJ στα «δευτεροκλασάτα» κλαμπάκια στην άκρη της πόλης, άρχισε να
ανακαλύπτει τις συνάφειες ανάμεσα στις τόσο διαφορετικές και ιδιόμορφες
μουσικές του προτιμήσεις.

Το αλγερίνικο rai έκανε τη μισή του καρδιά να χτυπάει και την άλλη μισή οι Led
Zeppelin, οι Who και λίγο αργότερα οι Sex Pistols και το πιο «σκληρό» funk,
που όταν το έβαζε να το ακούσει η μητέρα του στην κουζίνα του σπιτιού τους,
εκείνη το χόρευε σαν να ήταν το αγαπημένο της rai. Αγάπησε πιο πολύ τον Joe
Dassin και τον Charles Trenet παρά την Oum Kalsoum και τον Farid El Atrache,
γιατί εκείνοι συμβόλιζαν την αραβική μπουρζουαζία και το αιγυπτιακό
πολιτιστικό πρότυπο που προσπαθούσε να ηγεμονεύσει. Πολλοί, άλλωστε, θα
επιθυμούσαν να έχει κυριαρχήσει πάνω στις μουσικές προτιμήσεις των Αράβων
μεταναστών. «Ήταν το δικό μας αμερικανικό κατεστημένο και δεν το γουστάραμε
καθόλου», θα πει ο Rachid Taha στη «Le Monde».

Εργάτης σ’ ένα εργοστάσιο θερμαντικών υλικών, θα νιώσει σε πρώτο πρόσωπο τον
ρατσισμό, σε μια εποχή όπου οι Βιετναμέζοι εργάτες προσλαμβάνονται και οι
Άραβες απολύονται ομαδικά. «Προσπάθησα να τους εξηγήσω ότι δεν είναι το δικό
μας συμφέρον να ερχόμαστε αντιμέτωποι. Δεν το κατάλαβαν. Τελικά απολυθήκαμε
και πήραν τις θέσεις μας στο εργοστάσιο». Λίγο αργότερα ο Rachid Taha θα
γράψει το «Voila Voila», ένα τραγούδι ενάντια στο Εθνικό Μέτωπο του νεοφασίστα Λεπέν.

Επιλεγμένη δισκογραφία

1. Rachid Taha & Carte De Sejour: «Carte Blanche»

2. Rachid Taha: Made in Medina

3. Rachid Taha: Live

INFO

Ο Rachid Taha θα εμφανιστεί απόψε στις 20.15 σε μια από τις τρεις σκηνές του
φεστιβάλ Womad, στο Γουδί, στην τριήμερη αυτή γιορτή της μουσικής. Τα
εισιτήρια για το τριήμερο φεστιβάλ (14, 15 και 16 Ιουνίου) προπωλούνται προς
35 ευρώ για κάθε μέρα στα «Metropolis», στη «Στοά του Βιβλίου» και στο
περίπτερο του Womad στο Σύνταγμα, και 40 ευρώ στην είσοδο του φεστιβάλ. Ενιαία
τιμή τριημέρου 90 ευρώ.