Τα Τατατά της Αντιγόνης

Ξεκινώντας από τους μεταφραστές και φτάνοντας ώς τους θεατές, περνώντας
εννοείται από σκηνοθέτες, ηθοποιούς, σκηνογράφους, μουσικούς και φωτιστές,
έχεις την αίσθηση ότι το ζητούμενο, και το διακύβευμα, δεν είναι το
συγκεκριμένο έργο, με τους συγκεκριμένους χαρακτήρες και την συγκεκριμένη
υπόθεση.

Το ζητούμενο είναι «η αρχαία τραγωδία» με ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Τι
σημαίνει αυτό είναι σε όλους γνωστό και δεν αλλάζει ό,τι κι αν γίνει: ένας
χορός που μιλάει εν χορώ ντυμένος με σκούρα ρούχα και τονίζοντας με τραγικό
τρόπο τα τραγικά του λόγια, οι πρωταγωνιστές που φορούν χλαμύδες και επίσης
τονίζουν με τραγικό τρόπο τα τραγικά τους λόγια, ένας λαχανιασμένος Άγγελος με
κοντή φουστίτσα, το λιτό, λόγω αρχαιολογικής υπηρεσίας, σκηνικό που συνήθως
παριστάνει κάποια πέτρινη κατασκευή, μια σχεδόν αφηρημένη μουσική, μακιγιάζ
στο στυλ της μάσκας, στόμφος γεμάτος πάθος ή πάθος γεμάτο στόμφο,
αιματοβαμμένες οικογενειακές σχέσεις, και εν γένει πρωτεϊκές συμπεριφορές.

Φτάνουν; Όχι δεν φτάνουν, γιατί σε όλα αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε και τον
δεκαπεντασύλλαβο, ατέλειωτους στίχους σε δεκαπεντασύλλαβο που είναι πάντα ένας
και μοναδικός και σου υπενθυμίζει, ακόμη κι αν αφαιρεθείς και τολμήσεις να
σκεφτείς τι λένε επιτέλους όλοι αυτοί που φωνάζουν εκεί κάτω, ότι πρόκειται
για τραγωδία, κοινώς ένα τμήμα της ελληνικής παράδοσης που χτυπάει τον ρυθμό
της, τατατά τατά… ανά τους αιώνες.

Συμφωνώ ότι το θέμα της μετάφρασης είναι πολύπλοκο, και όπως δεν μπορεί να
λυθεί με δυο αφορισμούς, έτσι και δεν μπορεί να αρκείται αενάως στις
γρυπαρικές προδιαγραφές που, με τα χρόνια και με την συνήθεια, έχουν ισχύ
νόμου. Όμως μεγαλύτερο ακόμη είναι το θέμα όλων αυτών των έργων, και οι
προθέσεις όσων τα προσεγγίζουν με σκοπό να τα παραστήσουν επί σκηνής, κοινώς
να τα βγάλουν από το φυσικό τους περιβάλλον – τη σιωπή των αιώνων – για να τα
μεταφέρουν στο απόλυτο παρόν μιας παράστασης που εκτυλίσσεται μπροστά στα
μάτια σου.

Όσο δεν συμφωνώ με όσους κραδαίνουν το σκιάχτρο της παράδοσης, άλλο τόσο με
αφήνουν αδιάφορο όσοι υποστηρίζουν ότι οι τραγωδίες δεν είναι παρά ένα είδος
υπαρξιακής παρτιτούρας που απλώνει την μελωδία της για να μας σαγηνεύσει με
τις θηριωδίες που κουβαλάμε μέσα μας – λες και δεν το ξέραμε.

Η καταδίκη των Επιδαυρίων, η μετάλλαξη του θεάτρου σε τουριστικό υπερθέαμα δεν
οφείλεται ούτε στην έλλειψη ταλέντου, ούτε στην έλλειψη ικανοτήτων. Οφείλεται
σ’ αυτόν τον ιδεολογικό μηχανισμό που πνίγει κάτω από τον πληθωρισμό των
θεατρικών συμβολισμών τη σκέψη των τραγικών.

Είτε με τον αισθητισμό, είτε με την πατριδολαγνεία, εντέλει έχουμε φτάσει να
μην καταλαβαίνουμε πώς αυτά τα κείμενα κατάφεραν να φτάσουν ως εμάς
διασχίζοντας τόσους αιώνες ιστορίας.

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος είναι συγγραφέας.