Κοινοτικά κονδύλια και ιδρώτας

Όταν ο υφυπουργός Οικονομίας κ. Χρήστος Πάχτας υποστήριζε την περασμένη
Δευτέρα ότι «θα ιδρώσουμε» για να πάρουμε τα κονδύλια του Γ’ Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης δεν έλεγε όλη την αλήθεια. Η αλήθεια είναι ότι η απορρόφηση
των κοινοτικών κονδυλίων κινδυνεύει, επειδή υπάρχουν δύο ανοιχτά μέτωπα.

Το πρώτο από τα μέτωπα αυτά βρίσκεται στο εσωτερικό της κυβέρνησης και
κινείται με άξονα την ανάγκη να επιταχυνθούν οι διαδικασίες. Πρωτοκλασάτοι
υπουργοί διαμαρτύρονται ότι οι διαδικασίες του Γ’ ΚΠΣ, για την υιοθέτηση των
οποίων επιρρίπτουν ευθύνες στο υπουργείο Οικονομίας, είναι εντελώς ανελαστικές
και γραφειοκρατικές. Με αυτές τις διαδικασίες δεν μπορούμε να προωθήσουμε ούτε
ένα έργο, παρατηρούν, και βεβαίως ζητούν να αλλάξουν ­ εκ των υστέρων ­ οι
κοινοτικοί κανόνες.

Το δεύτερο μέτωπο βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όμως, ο Επίτροπος κ.
Μισέλ Μπαρνιέ δεν ανησυχεί για τις καθυστερήσεις, αλλά για ενδεχόμενες
«επισπεύσεις» διαδικασιών, κατά παράβαση των κοινοτικών κανόνων. Όπως φάνηκε
και από την επιστολή του στον Πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη, αυτό που τον
ενδιαφέρει είναι να τηρηθεί η κοινοτική νομιμότητα και να μη γίνονται
υπερβάσεις στους προϋπολογισμούς. Κι αυτό γιατί οι υπερβάσεις ισοδυναμούν,
κατά την Κομισιόν, με απ’ ευθείας αναθέσεις έργων.

Τέλος, υπάρχει βεβαίως και η αντιπολίτευση, που ενστερνίζεται και αξιοποιεί
πολιτικά και τις δύο αυτές κατηγορίες κριτικής. Η αντιπολίτευση επικρίνει την
κυβέρνηση τόσο για καθυστερήσεις όσο και για αντικανονικές διαδικασίες ­ οι
οποίες, βεβαίως, αν γίνουν «κανονικές» θα οδηγήσουν σε νέες καθυστερήσεις.

Η αλήθεια είναι ότι ενώ υπάρχουν σωστά επιχειρήματα σε όλες τις πλευρές,
περισσότερο «δικιο», αν μπορούμε να μιλάμε με τέτοιους όρους, έχει η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή, που θέλει να τηρούνται οι διαδικασίες, όσο γραφειοκρατικές κι αν
είναι.

«Γκρίζες ζώνες»

Η ενδοκυβερνητική κριτική που ασκείται για έλλειψη ευελιξίας δεν είναι,
βεβαίως, τελείως αβάσιμη. Κάθε πρόγραμμα πρέπει να περνά από χίλια κόσκινα
προτού εγκριθεί. Και δεν φτάνει αυτό, αλλά υπάρχουν και μια σειρά από «γκρίζες
ζώνες», που αποτελούν ταυτόχρονα παγίδες για την κυβέρνηση. Για παράδειγμα,
δεν έχει ακόμη απαντηθεί το ερώτημα πόσο ουσιαστικός πρέπει να είναι ο έλεγχος
πριν από την υπογραφή των συμβάσεων. Αν πρέπει να είναι πραγματικά
ουσιαστικός, τότε θα οδηγήσει σε καθυστερήσεις. Αν όχι, τότε ενδέχεται να
βρεθεί η κυβέρνηση αντιμέτωπη με την Επιτροπή.

Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι λεγόμενες διαχειριστικές
αρχές αποτελούνται εν πολλοίς από δημοσίους υπαλλήλους ­ έστω και τους
καλύτερους ­ οι οποίοι συχνά διακατέχονται από τυπολατρία. Μόνο που στην
προκειμένη περίπτωση, ο τύπος που λατρεύουν είναι αυτός της Κομισιόν, με
αποτέλεσμα να προκαλούν εκνευρισμό στο ελληνικό Δημόσιο.

Είναι επίσης γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδεικνύει υπερβάλλοντα ζήλο
στην επιδίωξή της να τηρηθεί η νομιμότητα. Τόσο που καμιά φορά βάζει σε
σκέψεις, μήπως τυχόν αυτός ο ζήλος κρύβει άλλες επιδιώξεις, όπως η περικοπή
των κονδυλίων από την Ελλάδα, προς όφελος κάποιων άλλων κρατών, ίσως
μελλοντικών μελών.

Όμως, παρά τα προβλήματα που δημιουργεί αυτή η περίπλοκη κοινοτική διαδικασία,
είναι προτιμητέα από την ασυδοσία και την προοπτική κατασπατάλησης των
κοινοτικών κονδυλίων. Είναι καλύτερα να έρθουν τα κονδύλια με ένα χρόνο
καθυστέρηση, παρά να έρθουν αμέσως και να πέσουν στην αγορά χωρίς να έχουν
προηγηθεί οι σωστές μελέτες για την αξιοποίησή τους και χωρίς να έχουν τηρηθεί
αξιοκρατικές και διαφανείς διαδικασίες για την ανάθεση των αναλόγων έργων.

Το ελληνικό Δημόσιο όφειλε να έχει προετοιμασθεί για το νέο αυτό καθεστώς ­ με
όλες του τις ατέλειες ­ γιατί οι κανόνες είναι γνωστοί εδώ και περίπου τρία
χρόνια. Αν δεν το έκανε, θα πληρώσει τώρα τις συνέπειες, υφιστάμενο τις
καθυστερήσεις.

Η μεγάλη πρόκληση

Εδώ είναι που «κολλάει» η πρόβλεψη ότι θα «ιδρώσουν» οι πάντες. Η μεγάλη
πρόκληση για τους λεγόμενους φορείς υλοποίησης, τα υπουργεία και τις
περιφέρειες, είναι να αναβαθμίσουν τάχιστα το σύστημα παραγωγής των έργων που
οι ίδιοι ελέγχουν, για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις.
Ταυτόχρονα, βεβαίως, θα χρειασθεί να γίνουν πιο ευέλικτες, χωρίς να οδηγηθούν
σε παραβίαση των κανόνων, οι διαχειριστικές αρχές.

Μέχρι στιγμής, το πρόβλημα είναι ελεγχόμενο. Ναι μεν υπάρχουν καθυστερήσεις,
αλλά όχι τέτοιες που να απειλούν την εκτέλεση των προγραμμάτων και την
απορρόφηση των πόρων. Αυτό, όμως, το εξασφάλισε κυρίως η ύπαρξη των λεγόμενων
έργων-γεφυρών, που αποτελούν τη συνέχεια των έργων του προηγούμενου ΚΠΣ. Στα
καινούργια προγράμματα και έργα και κυρίως τα πιο καινοτόμα, η κατάσταση δεν
θα είναι τόσο εύκολη. Όπως χαρακτηριστικά έλεγε επικεφαλής μιας σημαντικής
διαχειριστικής αρχής «τα πράγματα θα γίνουν δυσκολότερα πριν γίνουν
ευκολότερα».

Το κακό για την κυβέρνηση είναι ότι οι καρποί των προσπαθειών της, ιδίως στην
περιφέρεια, δεν πρόκειται να φανούν πριν από το 2003. Αλλά δημοτικές εκλογές
έχουμε το 2002.