Η αδυναμία του… ισχυρού δολαρίου

Είναι πάντα επικίνδυνο να γράφει κάποιος άρθρα για τις συναλλαγματικές
ισοτιμίες. Αν η ισοτιμία ενός νομίσματος πέφτει, μπορεί να ανεβαίνει την ώρα
που το άρθρο θα δημοσιευτεί. Ωστόσο, το ζήτημα για το πώς πρέπει να
σκεπτόμαστε, όσον αφορά τις συναλλαγματικές ισοτιμίες και την κατάλληλη
διαχείρισή τους, είναι διαρκές.

Έτσι, το ζήτημα τώρα δεν είναι μόνον η πτώση του δολαρίου, αλλά κυρίως τι
σκοπεύουν να κάνουν οι ιθύνοντες της αμερικανικής οικονομικής πολιτικής γι’
αυτήν. Ο Πολ Ο’ Νιλ, ο ειλικρινής υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών,
αφήνει να εννοηθεί ότι ελάχιστα είναι τα πράγματα που θέλει ή μπορεί να κάνει
η αμερικανική κυβέρνηση προκειμένου να ελέγξει την πορεία του δολαρίου. Τα
σχόλιά του ερμηνεύθηκαν από κάποιους ως εγκατάλειψη της πολιτικής του ισχυρού
δολαρίου, η οποία ήταν χαρακτηριστικό της οικονομικής πολιτικής του Κλίντον.

Ο Joseph Stiglitz είναι Κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, έχει διατελέσει επικεφαλής του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον και επικεφαλής οικονομολόγος και αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας

Μία από τις ευθύνες της οικονομικής πολιτικής είναι να διαλύει τους
οικονομικούς μύθους ­ και κυρίως να μην τους δημιουργεί. Η πολιτική του
ισχυρού δολαρίου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα οικονομικού μύθου.
Φαίνεται να δείχνει ότι το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών μπορεί και θα
διατηρήσει ισχυρό το δολάριο, καθώς και ότι το ισχυρό δολάριο είναι κάτι καλό
για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τα… μήλα και το δολάριο

Όταν ήμουν πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, είχα ρωτηθεί
επανειλημμένως αν υποστήριζα την πολιτική του ισχυρού δολαρίου. Απαντούσα ότι
πίστευα σε ένα ισορροπημένο δολάριο. Με άλλα λόγια, οι συναλλαγματικές
ισοτιμίες δεν διαφέρουν από άλλες τιμές. Όπως συμβαίνει και με τις τιμές των
μήλων και των πορτοκαλιών, οι δυνάμεις της αγοράς πρέπει να τις καθορίζουν.
Οποιοσδήποτε δηλώνει ότι πιστεύει στην πολιτική του ισχυρού πορτοκαλιού, θα
θεωρηθεί γελοίος. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι από αυτούς που έχουν τη μεγαλύτερη
πίστη στις δυνάμεις της αγοράς, αντιμετωπίζουν τις συναλλαγματικές ισοτιμίες
σαν να μην καθορίζονται από τους κανόνες των τυπικών οικονομικών. Γι’ αυτούς,
μια λέξη, ή ακόμη και μια ματιά, ενός υπουργού Οικονομικών, μπορεί να οδηγήσει
στα ύψη ή στα βάθη τα νομίσματα.

Υπάρχει, βεβαίως, ένας σημαντικός βαθμός ανορθολογισμού στις αγορές
συναλλάγματος. Ο Κέυνς περιέγραψε τις αγορές χρηματοοικονομικών προϊόντων ως
διαγωνισμούς ομορφιάς, στους οποίους ο στόχος δεν είναι να ξεκαθαριστεί ποιος
είναι πιο όμορφος, αλλά το ποιος πιστεύουν οι άλλοι ότι είναι πιο όμορφος. Ο
στόχος στις αγορές συναλλάγματος είναι, πράγματι, πολύ συχνά, να μαντέψει
κάποιος τι πιστεύουν οι άλλοι. Αλλά ακόμη και αν η κυβερνητική παρέμβαση
μπορεί να επηρεάσει βραχυπρόθεσμα τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, σε
μακροπρόθεσμη βάση οι θεμελειώδεις κανόνες των αγορών παίζουν τον μεγαλύτερο
ρόλο. Μπορεί να υπάρχει ένας θεμιτός ρόλος των κυβερνήσεων στον περιορισμό των
υπερβολικών διακυμάνσεων των ισοτιμιών. Ωστόσο, αν τα θεμελιώδη οικονομικά
μεγέθη δεν οδηγούν τις ισοτιμίες, ποια είναι η βάση της εμπιστοσύνης μας στο
σύστημα της αγοράς;

Λανθασμένες αντιλήψεις

«Η πολιτική του ισχυρού δολαρίου πηγάζει από έναν οικονομικό εθνικισμό που είναι εκτός τόπου και χρόνου στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης», σημειώνει ο νομπελίστας Joseph Stiglitz. (Στιγμιότυπο από αμερικανικό νομισματοκοπείο στην Ουάσιγκτον)

Η πίστη σε λανθασμένες αντιλήψεις οδηγεί σε μεγαλύτερη σύγχυση. Κάποτε, ένας
δημοσιογράφος επέκρινε τον υπουργό Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών για τις
αρνητικές επιπτώσεις του ισχυρού δολαρίου στις εξαγωγές (εκείνη την εποχή οι
εξαγωγές αυτοκινήτων και άλλων προϊόντων πιέζονταν). Η απάντηση που έλαβε ήταν
ότι το ισχυρό δολάριο σήμαινε μια ισχυρή οικονομία και ότι μια ισχυρή
οικονομία ενισχύει τις εξαγωγές. Βεβαίως, ακόμη και ο υπουργός Οικονομικών των
Ηνωμένων Πολιτειών, όσο ισχυρός και αν είναι, δεν μπορεί να ακυρώσει τους
νόμους της οικονομίας. Στις υψηλότερες τιμές, οι άλλες χώρες θα ζητούν
λιγότερα αμερικανικά προϊόντα και το ισχυρό δολάριο σημαίνει ότι τα
αμερικανικά προϊόντα είναι πιο ακριβά από εκείνα άλλων χωρών.

Ίσως η πιο σημαντική ένσταση στην πολιτική του ισχυρού δολαρίου είναι ότι
ενθαρρύνει τη σύγχυση μεταξύ ενός ισχυρού δολαρίου και μιας ισχυρής
οικονομίας. Δεν πρέπει να είμαστε συναισθηματικά δεμένοι με τη συναλλαγματική
ισοτιμία περισσότερο από όσο με οποιαδήποτε άλλη τιμή. Μια ισχυρότερη
συναλλαγματική ισοτιμία αποθαρρύνει τις εξαγωγές και, όταν μια οικονομία
αντιμετωπίζει ανοδικές τάσεις στην ανεργία, αυτό μπορεί να επιδεινώσει την
κατάσταση. Από την άλλη, μια υψηλότερη συναλλαγματική ισοτιμία μπορεί επίσης
να οδηγήσει σε χαμηλότερο πληθωρισμό, καθώς οι τιμές των εισαγόμενων προϊόντων
μειώνονται. Όταν ο πληθωρισμός είναι η βασική ανησυχία, μια ισχυρή
συναλλαγματική ισοτιμία μπορεί να είναι καλή για την οικονομία.

Οικονομικός εθνικισμός

Η πολιτική του ισχυρού δολαρίου πηγάζει από έναν οικονομικό εθνικισμό, ο
οποίος είναι εκτός τόπου και χρόνου στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης.
Αν το δολάριο είναι ισχυρό, τότε το ευρώ ή το γιέν είναι ασθενές. Πώς πρέπει,
λοιπόν, να αντιδράσουν οι πολιτικοί και οικονομικοί ηγέτες στις άλλες χώρες;
Πρέπει απλώς να συμφωνήσουν με την πολιτική του ισχυρού δολαρίου, παρά το
γεγονός ότι αυτή σημαίνει ότι εφαρμόζουν μια πολιτική ασθενούς ευρώ ή γιέν;

Αυτό που χρειάζεται, είναι ένας διάλογος στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών,
καθώς το ισχυρό δολάριο έχει προκαλέσει μια ανώμαλη κατάσταση: η πλουσιότερη
χώρα του κόσμου φαίνεται ανίκανη να ζήσει με τα δικά της μέσα και πρέπει
συνεχώς να δανείζεται δισεκατομμύρια δολάρια από το εξωτερικό, προκειμένου να
χρηματοδοτεί το τεράστιο εμπορικό της έλλειμμα. Το ισχυρό δολάριο ­ πολύ
περισσότερο από τον ιαπωνικό προστατευτισμό ­ διόγκωσε το εμπορικό έλλειμμα
των ΗΠΑ σε σχέση με την Ιαπωνία. Επιπλέον, συνεισέφερε στη δημιουργία
προστατευτισμού στις ΗΠΑ, ο οποίος αντανακλάται στην πρόσφατη επιβολή δασμών
στις εισαγωγές χάλυβα.

Ήρθε η ώρα να τελειώσει η σύγχυση με την πολιτική του ισχυρού δολαρίου. Ίσως
θα πρέπει τώρα να αρχίσουμε να σκεπτόμαστε πιο σοβαρά τη δημιουργία ενός
διεθνούς οικονομικού συστήματος που θα αντιμετωπίζει τα μεγάλα προβλήματα που
δημιουργούν οι υπερβολικές διακυμάνσεις των κυριοτέρων νομισμάτων στις
λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Αυτό το σύστημα θα πρέπει, επίσης, να εξασφαλίζει
μεγαλύτερη σταθερότητα. Για πολλά χρόνια, ρίχναμε τις ευθύνες στα θύματα. Αυτό
δεν μας επέτρεψε να εξετάσουμε σοβαρά το ίδιο το διεθνές οικονομικό σύστημα.

(c) Project Syndicate, Ιούνιος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος