Κάτι «τρέχει» στην Ανταρκτική

Τα μηνύματα που στέλνει, όσον αφορά τις παγκόσμιες κλιματικές αλλαγές,
παραπέμπουν στο… μαντείο των Δελφών. Σε ένα τμήμα της, η θερμοκρασία
σημειώνει σημαντική αύξηση, σε ένα άλλο, εδώ και αρκετό καιρό, πτώση. Τελικά,
τι ακριβώς συμβαίνει στην Ανταρκτική;

Πιγκουίνοι στην Ανταρκτική. Η αύξηση της θερμοκρασίας έχει σαφείς επιπτώσεις στην Ανταρκτική Χερσόνησο

«Η εικόνα είναι περισσότερο πολύπλοκη παρά αντιφατική», υποστηρίζει ο Βρετανός
ερευνητής Τζον Κινγκ. «Υπάρχει μια τάση υπεραπλούστευσης των γεγονότων, μια
τάση αντιμετώπισης ολόκληρης της Ανταρκτικής ως μίας ενότητα. Η αλήθεια είναι
ότι πρόκειται για μια μεγάλη, γεωγραφικά, περιοχή και δεν είναι καθόλου
παράξενο που συμβαίνουν διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικά μέρη».

Σε πείσμα της νηφαλιότητας που επιδεικνύει ο Κινγκ, πάντως, η «πολυπλοκότητα»
της Ανταρκτικής γίνεται όπλο στα χέρια αμφότερων των στρατοπέδων – τόσο
εκείνου που υποστηρίζει ότι ο κόσμος οδεύει προς την καταστροφή, καθώς η
θερμοκρασία αυξάνεται ταχύτερα από ό,τι σε κάθε άλλη περίοδο της (γνωστής)
ιστορίας, όσο και εκείνου που υποστηρίζει ότι οι επιστημονικές
προειδοποιήσεις, ιδίως από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για τις Κλιματικές
Αλλαγές, περί επικίνδυνης αύξησης της στάθμης των θαλάσσιων υδάτων μέσα στον
επόμενο αιώνα είναι υπερβολικά απαισιόδοξες.

Μεγάλο μέρος των ερευνών γύρω από το παγκόσμιο κλίμα επικεντρώνεται στους
πόλους, καθώς οι περιοχές αυτές είναι ευαίσθητες ακόμη και στις μικρότερες
αλλαγές. Τα στοιχεία που μαρτυρούν μια ατμοσφαιρική αλλαγή, ωστόσο, είναι πιο
απτά στην Αρκτική – όπου οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η έκταση και το πάχος
του πάγου που καλύπτει τη θάλασσα έχουν μειωθεί και παγετώνες έχουν
συρρικνωθεί – παρά στην Ανταρκτική.

Η αύξηση της θερμοκρασίας έχει σαφείς επιπτώσεις στην Ανταρκτική Χερσόνησο,
αλλά οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη αν πρόκειται για ένα προσωρινό,
επαναλαμβανόμενο φαινόμενο ή για απόδειξη μιας μόνιμης αλλαγής. Η θερμοκρασία
της ατμόσφαιρας πάνω από ένα μεγάλο μέρος της Χερσονήσου έχει αυξηθεί τα
τελευταία σαράντα χρόνια κατά έναν βαθμό Κελσίου. Στη νήσο Σίγκνι, ωστόσο, 700
χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Χερσονήσου, οι Βρετανοί ερευνητές διαπίστωσαν
ότι η θερμοκρασία των υδάτων των λιμνών έχει αυξηθεί κατά έναν βαθμό μέσα στα
τελευταία 15 χρόνια, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι αλλαγές μπορεί να
επιταχύνονται.

Νωρίτερα φέτος, οι δορυφόροι κατέγραψαν την ταχεία κατάρρευση μεγάλου μέρους
της γιγάντιας παγοκρηπίδας Λάρσεν, η οποία βρισκόταν στη Χερσόνησο από την
τελευταία Εποχή των Παγετώνων, πριν από 12.000 χρόνια. Πιθανότερο αίτιο αυτής
της κατάρρευσης, λένε οι γεωλόγοι, είναι ο επιφανειακός πάγος που έλιωσε και
διαπέρασε την κρηπίδα, αποδυναμώνοντάς την. Με τις καλοκαιρινές θερμοκρασίες
στη Χερσόνησο να ξεπερνούν σημαντικά το σημείο πήξης, ο Κινγκ θεωρεί σχεδόν
βέβαιο ότι «η αύξηση της θερμοκρασίας επιτάχυνε την κατάρρευση».

Από την άλλη πλευρά, οι δορυφόροι και άλλα στοιχεία δείχνουν ότι τα φύλλα του
πάγου στην Ανταρκτική γίνονται ολοένα και παχύτερα και πως η θερμοκρασία στις
Ξηρές Κοιλάδες, τη μεγαλύτερη απαλλαγμένη από πάγο περιοχή της ηπείρου, έχει
σημειώσει πτώση – και συγκεκριμένα μειώνεται κατά 0,7 βαθμό ανά δεκαετία.

«Αυτό που έχει αποδειχθεί», λέει ο Κινγκ, «είναι ότι στο μεγαλύτερο μέρος της
Ανταρκτικής Χερσονήσου η θερμοκρασία έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία 50
χρόνια, για τα οποία έχουμε στοιχεία. Στο υπόλοιπο μέρος της ηπείρου, τα
σημάδια είναι πολύ λιγότερο σαφή – σε μερικούς σταθμούς βλέπεις μια ελαφριά
αύξηση της θερμοκρασίας, και σε άλλους μια καθοδική τάση, καμία από τις
παρατηρήσεις, όμως, δεν έχει αληθινή στατιστική σημασία. Έχουμε ακόμη πολύ
δρόμο μπροστά μας μέχρι να μπορέσουμε να εξηγήσουμε γιατί η κατάσταση αλλάζει
με τόσο ταχείς ρυθμούς στην Ανταρκτική Χερσόνησο, αλλά όχι τόσο γρήγορα στην
υπόλοιπη ήπειρο. Αυτό που θα προσπαθήσουμε εφεξής να κάνουμε είναι να
εντάξουμε καλύτερα τις διαδικασίες αυτές στο παγκόσμιο κλιματικό μοντέλο».