ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μηδενική ενοχή;

Αυτές τις μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια

για τ’ άθλα των κλεφτών και τους πολέμους

πράγματα συμπαθητικά· δικά μας, Γραικικά

Κ. Καβάφη, Πάρθεν

Σε λίγες ημέρες επισκέπτεται την Αθήνα ο γνωστός δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ρ.
Τζουλιάνι. Η άφιξή του συμπίπτει με την προεκλογική περίοδο για τις δημοτικές
εκλογές, αλλά ταυτόχρονα σηματοδοτεί και την «εξαγωγή» (από τις ΗΠΑ στην
Ελλάδα) της θεωρίας και πρακτικής της μηδενικής ανοχής. Η ευρωπαϊκή εκδοχή της
μηδενικής ενοχής έχει ήδη μορφοποιηθεί στη Μεγάλη Βρετανία και στη Γαλλία, ενώ
και η Ιταλία, η Ολλανδία, η Σουηδία έχουν αρχίσει να το σκέπτονται.

Στη χώρα μας αυτό το εξοντωτικό αστυνομικό κυνήγι των ήδη κοινωνικά
εξοντωμένων (φτωχών, άστεγων, άνεργων, νέων, μεταναστών) δεν έχει (ακόμα;)
πάρει επίσημη μορφή. Ίσως διότι οι έχοντες και κατέχοντες είναι νεόπλουτοι ή
μεταλλαγμένοι πρώην μικρομεσαίοι και δεν έχουν αποκοπεί τόσο πολύ
συναισθηματικά από τους άλλους Έλληνες («της άλλης Ελλάδας»), ώστε να ζητούν
επίμονα αποκατάσταση της αστικής τάξης. Ίσως διότι οι πολλές συγγένειες,
φιλίες, τοπικ(ιστικ)ές συνήθειες, ομαδούλες αφήνουν πολλά περιθώρια για μια
ήπια, επιεική, ανθρώπινη διαχείριση του αποκλεισμού και της περιθωριοποίησης.

Ίσως διότι το υπουργείο Δημόσιας Τάξης και η ΕΛ.ΑΣ. βρίσκονται σε μια φάση
οργανωτικής αναδιάρθρωσης και εξοπλιστικού εκσυγχρονισμού, με συνέπεια να μην
έχουν ασχοληθεί με ιδεολογικά ζητήματα της καταστολής.

Μ’ αυτά και μ’ αυτά στην πατρίδα μας περισσότερο κυριαρχεί η ανομία (δεν
υπάρχει κανόνας παιχνιδιού) και η μηδενική ενοχή (δεν υπάρχει υπεύθυνος για να
λογοδοτήσει) παρά η εγκληματοποίηση της εξαθλίωσης και η ποινικοποίηση της
φτώχιας.

Αν όμως έτσι είχαν και έχουν τα πράγματα μέχρι σήμερα θα ήταν αφελές να
πιστεύουμε ότι αυτά τα κύματα διακριτικής αυστηρότητας δεν θα εισαχθούν και
δεν θα επηρεάσουν τόσο τους μηχανισμούς απονομής της ποινικής δικαιοσύνης όσο
και τις κοινωνικές αντιλήψεις. Μπορεί ακόμα τέτοιες ιδέες να παρεισφρέουν στη
νομοθεσία από το παράθυρο (βλ. π.χ. τρομονόμο), αλλά το καλλιεργούμενο κλίμα
ανασφάλειας και η παγκόσμια αστυνόμευση απαιτούν και προϋποθέτουν κάτι
παραπάνω από διακηρύξεις και καλές προθέσεις. Θέλουν πολλές συλλήψεις, πολλές
προσαγωγές, πολλές καταδίκες, πολλές φυλακίσεις. Θέλουν ο κάθε πολίτης να
βρίσκεται συνεχώς σε «κατάσταση (προσωπικής ή γενικής) πολιορκίας» και να
συλλέγει σε καθημερινή βάση στοιχεία για ν’ αποδεικνύει ότι δεν είναι ένοχος
καφκικών κατηγορητηρίων.

Το Κράτος της μηδενικής ανοχής (προς τους φτωχούς βέβαια, αφού για τους
«δικούς του» ισχύει η απόλυτη ανεκτικότητα) θα έχει θριαμβεύσει εάν μέσα σε
μία δεκαετία θα έχει κατορθώσει να συλλάβει, να προσαγάγει, να δικάσει όλους
τους Έλληνες (έστω εφάπαξ).

Αυτό το παν-αστυνομικό και παν-σωφρονιστικό σύστημα που στοχεύει στις
πλειοψηφίες (όπως εύστοχα σημείωσε ο καθηγητής Ν. Παρασκευόπουλος) θα πάρει
πολλά πρόσωπα για να περάσει «τα πολιτισμικά και θεσμικά σύνορα» της Ελλάδας.

Εσωτερικοί (ή – κατά Βακάν – βολικοί) εχθροί και υστερικές αντιδράσεις
αγανακτισμένων πολιτών, πριμοδότηση του χαφιεδισμού των γειτόνων και
αστυνόμευση της κοινωνικής απειθαρχίας, αντικατάσταση της κοινωνικής
προστασίας από την (επίσημη ή μαφιόζικη) ποινική προστασία, ίδρυση ιδιωτικών
φυλακών και ένταση στην τεχνολογία της παρακολούθησης και παραβίασης του
ιδιωτικού βίου.

Αυτό το μετέωρο βήμα από τη μηδενική ενοχή (των ανευθυνο-υπεύθυνων Ελλήνων)
στη μηδενική ανοχή (των φοβισμένων eurogreeks) ίσως εμείς, οι εγκληματολόγοι,
πρέπει να το σταματήσουμε πριν πατήσει γερά πάνω στην πολιτική και τους
θεσμούς, κινητοποιώντας και ευαισθητοποιώντας όλους αυτούς που πιστεύουν ακόμα
ότι «ο πλανήτης ανήκει σε όλους» και ότι «κάθε άνθρωπος αξίζει όσο κάθε
άνθρωπος». Η ασφάλεια του ενός και όλων στηρίζεται στην ασφάλεια όλων και όχι
μερικών. Θυμίζει «Τρεις Σωματοφύλακες», αλλά είναι η μόνη αλήθεια και λύση.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.