ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επίλυση ή οριστική διχοτόμηση;

Οι συνομιλίες Κληρίδη – Ντενκτάς βρίσκονται σε καμπή. Ο Ντενκτάς δείχνει
αδιάλλακτος, αντίθετα απ’ ό,τι φαινόταν στην αρχή των συνομιλιών. Επίσης η
πίεση της Τουρκίας προς τον Ντενκτάς για μετριοπάθεια έχει μειωθεί λόγω
εσωτερικού διχασμού ως προς την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και λόγω της
πρόσφατης πολιτικής ρευστότητας (ασθένεια του Τούρκου πρωθυπουργού).

Ωστόσο, δεν έχει εκλείψει αυτή η μοναδική ευκαιρία της «επίλυσης και ένταξης».
Υπάρχουν εδώ δύο θεμελιώδη ερωτήματα που τίθενται: ποια θα είναι τελικά η
στάση της Ε.Ε. και κατά πόσον η ελληνοκυπριακή πλευρά θα δεχόταν στο τέλος,
όχι οριακά αλλά ενθουσιωδώς στη συντριπτική πλειοψηφία της, μία επίλυση που
εδραιώνει ανεξάρτητη διζωνική, σχετικά χαλαρή, ομοσπονδία δύο νομικά ισότιμων
μερών.

Ως προς το πρώτο ερώτημα, η Ε.Ε. ευνοεί την επίλυση και ένταξη αλλά δείχνει να
είναι διατεθειμένη να δεχθεί την ένταξη και χωρίς λύση. Ωστόσο όλα τα
κράτη-μέλη της Ε.Ε. θα προτιμούσαν επίλυση – ένταξη της Κύπρου για να μη
εισαχθεί το Κυπριακό πρόβλημα σους κόλπους τους. Σε ό,τι αφορά το δεύτερο
ερώτημα, η παρουσία των αδιάλλακτων Ελληνοκυπρίων που θέλουν οι συνομιλίες να
αποτύχουν (και που δεν θέλουν να βλέπουν Τουρκοκυπρίους ούτε ζωγραφιστούς)
είναι έντονη. Επίσης τα μέχρι σήμερα στοιχεία δείχνουν ότι το 45% – 48% των
Ελληνοκυπρίων δύσκολα θα δέχονταν ομοσπονδιακή λύση, πολλώ μάλλον χαλαρή
ομοσπονδία, που είναι και η μόνη ρεαλιστική, μη διχοτομική λύση, δηλαδή το
βελγικό, ελβετικό ή καναδικό μοντέλο.

Υπάρχουν και δύο σενάρια που κυκλοφορούν ακόμη και μεταξύ μετριοπαθών
αναλυτών, που ξεκινούν από την υπόθεση – την οποία απεύχονται – οι συνομιλίες
να αποτύχουν λόγω Ντενκτάς και Τουρκίας. Το πρώτο σενάριο είναι το «γερμανικό
μοντέλο»: μετά την ένταξη στην Ε.Ε. θα μπορούσε το βόρειο τμήμα να
επαναδιαπραγματευθεί την επίλυση και ένωση με την επίσημη Κύπρο. Κατά το
δεύτερο σενάριο, αν η ελληνοκυπριακή πλευρά φανεί ειλικρινής στην προσπάθεια
επίλυσης αλλά οι συνομιλίες αποτύχουν, την ευθύνη θα την έχει ο Ντενκτάς και
θα εισέλθει η ελληνοκρατούμενη Κύπρος μόνη της στην Ε.Ε.

Ωστόσο και τα δύο αυτά σενάρια εμπεριέχουν δυσκολίες και ίσως συμβάλουν στην
εδραίωση της διχοτόμησης όπως και οι θέσεις των αδιάλλακτων εθνικιστών.
Καταρχήν είναι απίθανο να εφαρμοσθεί το γερμανικό μοντέλο, διότι στην
περίπτωσή αυτή δεν πρόκειται για ένα έθνος το οποίο βρέθηκε διχασμένο.
Επιπλέον, μία μεταγενέστερη διαπραγμάτευση για ένωση με την επίσημη Κύπρο θα
ήταν δυσμενής για τους Τουρκοκυπρίους, εφόσον η μία πλευρά θα διέθετε την
αίγλη χώρας-μέλους της Ε.Ε., ενώ η άλλη θα ήταν μια αποσχιστική οντότητα.

Ως προς το δεύτερο σκηνικό, η ειλικρινής διάθεση για αίσιο τέλος στις
διαπραγματεύσεις δεν είναι αυταπόδεικτη, ειδικά αν η ελληνοκυπριακή πλευρά
παραμείνει αμετακίνητη στη θέση τής μη αποδοχής της χαλαρής ομοσπονδίας, πολύ
περισσότερο αν ο Ντενκτάς εμφανισθεί την «ενδεκάτη ώρα» πιο ελαστικός μη
επιμένοντας στην ανεξαρτησία – κυριαρχία «δύο κρατών». Έτσι, δεν θα ήταν
απίθανο να δοθεί διεθνώς η εντύπωση ότι υπεύθυνη για το ναυάγιο είναι και η
ελληνοκυπριακή πλευρά, για τον επιπλέον λόγο ότι ενώ βρίσκεται σε πλεονεκτική
θέση, λόγω της προοπτικής ένταξης, δεν επιδεικνύει γενναιοδωρία. Έτσι, όχι
μόνο θα οδηγηθεί η Κύπρος στην οριστική διχοτόμηση, αλλά μπορεί να μην
επιτευχθεί ούτε η ένταξη.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.