Δρόμοι

Δεν φτάνει…

… να λέμε πως τα ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα είναι απλώς αντιδραστικά.
Τουλάχιστον δεν φτάνει για τον Τζον Γκρέι, τον καθηγητή της Οικονομικής Σχολής
του Λονδίνου, που τα θεωρεί πολύ πιο απειλητικά, επειδή, όπως κάποτε οι ναζί,
ασπάζονται τον εκσυγχρονισμό. Τέτοιους καιρούς που όλοι μιλούν για
εκσυγχρονισμό και στάζει το στόμα τους μέλι, ποιος θα ήθελε να είναι
οπισθοδρομικός; Όλοι παίρνουν για δεδομένο πως ο εκσυγχρονισμός συνεπάγεται
την υιοθέτηση των φιλελεύθερων αξιών. Η Ιστορία όμως μας τα λέει αλλιώς. Ακόμη
και οι ναζί, που ξέθαψαν τις πιο βαθιές ρίζες του ευρωπαϊκού ρατσισμού, το
έκαναν εξυπηρετώντας ένα εκσυγχρονιστικό επαναστατικό πρόγραμμα.

Η πεποίθηση…

… σήμερα είναι κοινή πως η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας πηγαίνει
χέρι-χέρι με την εξάπλωση των φιλελεύθερων αξιών. Όμως, από άκρη σε άκρη στην
Ευρώπη, κόμματα που απορρίπτουν αυτές τις αξίες μπαίνουν μέσα στο πολιτικό
κατεστημένο. Το χειρότερο από όλα, λέει ο Γκρέι, είναι πως οι εχθροί των
φιλελεύθερων κοινωνιών είναι εκείνοι που καταλαβαίνουν καλύτερα από όλους τους
άλλους πόσο είναι αυτές ευάλωτες. Και γι’ αυτό ακριβώς τα καταφέρνουν να σπάνε
το μονοπώλιο των κεντρώων κομμάτων στην εξουσία. Το κοινό σημείο των
ακροδεξιών κομμάτων είναι πως εκμεταλλεύονται την κοινωνική εξάρθρωση που
προκαλεί η παγκοσμιοποιημένη ελεύθερη αγορά σαν καύσιμο για την πολιτική τους.
Γνωρίζουν πολύ καλύτερα από τα κατεστημένα κόμματα εξουσίας πως η
παγκοσμιοποίηση έχει χαμένους, ακόμη και στις πλουσιότερες χώρες.

Στην Ευρώπη…

… το Κέντρο χάνει την επαφή του με την εξουσία. Τα ακροδεξιά κόμματα ήδη
συγκυβερνούν στην Αυστρία, την Ιταλία, τη Δανία και την Ολλανδία. Παρ’ όλα
αυτά, οι ευρωπαϊκές πολιτικές ηγεσίες επιμένουν πεισματικά να μην παίρνουν τα
μηνύματα. Εν μέρει, φταίει η αυτάρκεια της εξουσίας – έστω και αν αυτή η
εξουσία βρίσκεται στο λυκόφως της. Όμως, φταίει και η θεωρία. Μετά το τέλος
του Ψυχρού Πολέμου, όλα τα κατεστημένα κόμματα ασπάστηκαν την ίδια ιδεολογία,
σύμφωνα με την οποία ο οικονομικός εκσυγχρονισμός και οι φιλελεύθερες αξίες
πηγαίνουν χέρι-χέρι – ή, για να το πούμε αλλιώς, η ελεύθερη αγορά είναι ο
μοναδικός δρόμος που οδηγεί στον οικονομικό εκσυγχρονισμό. Μα αν είναι έτσι,
τότε γιατί οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς προωθούνται στην Κίνα και τη Ρωσία,
χωρίς καμιά υποχώρηση στις φιλελεύθερες αξίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα;

Η σχέση…

… ανάμεσα στις φιλελεύθερες αξίες και την οικονομική ανάπτυξη είναι μια
ιστορική συγκυρία. Κάτι που είναι ιστορική συγκυρία, κάποιοι το παίρνουν σαν
γενικό νόμο. Όχι όμως οι ακροδεξιοί. Αυτοί, αντίθετα με τους κεντρώους,
κατανοούν πόσο είναι εύθραυστες οι φιλελεύθερες κοινωνίες. Από αυτή την άποψη
είναι οι σημερινοί εκσυγχρονιστές. Αύριο – μεθαύριο είναι πολύ πιθανό να
μοιραστούν την εξουσία σε πολύ περισσότερες χώρες της Ευρώπης, λέει ο Γκρέι.
Εμείς, για την ώρα, θα περιμένουμε τα αποτελέσματα των γαλλικών εκλογών.