ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δημοκρατία χωρίς καπάκι

Οδυνηρός αλλά και διδακτικός για την ευρωπαϊκή δημοκρατία ο μήνας που έφυγε –
και μάλιστα όχι ανεπιστρεπτί. Η πρόκληση τώρα είναι η συλλογική στάση μετά το
ρίγος. Θα αρκεσθούμε να θεωρήσουμε φυσιολογικά εκλογικά φαινόμενα, ή έστω
«ατυχήματα», την ανάδειξη ακροδεξιών (αν και με διαφορετικό τρόπο) κομμάτων σε
ισχυρότατες και, το χειρότερο, σε οιονεί κυβερνητικές δυνάμεις στη Γαλλία και
την Ολλανδία; Θα εξηγήσουμε αυτές τις εξελίξεις μέσω της βολικής και εμπειρικά
επιβεβαιώσιμης «κυκλικότητας» των πολιτικών ρευμάτων (το ίδιο ισχύει όμως και
για την εναλλαγή της μέρας με τη νύχτα, χωρίς κανείς να τολμά να ισχυρισθεί
ότι δίνει το κλειδί για την κατανόηση του νοήματος της ζωής) και θα κλείσουμε
ουσιαστικά τη συζήτηση διαπιστώνοντας πως ήρθε η ώρα η λεγόμενη Κεντροδεξιά να
αντικαταστήσει τη Σοσιαλδημοκρατία στη διακυβέρνηση της πλειοψηφίας των
ευρωπαϊκών κρατών; Ή θα θελήσουμε να σκύψουμε, πέρα από τα εκλογικά νούμερα,
στο ψυχολογικό κλίμα που ανέδειξαν αλλά και αντικατόπτρισαν αυτές οι εκλογικές
αναμετρήσεις και θα προσπαθήσουμε να συλλάβουμε, ώστε αργότερα να μπορέσουμε
να πολεμήσουμε, τις αιτίες και τις εκφράσεις μια διάχυτης, όχι όμως πάντα
δικαιολογήσιμης, πολιτικής δυσφορίας;

Τα εκλογικά αποτελέσματα – αλλά και ένα σωρό άλλες πολιτικές εξελίξεις ή
τάσεις σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες – όσο κι αν μοιάζουν ξαφνικά και αναπάντεχα,
κι όσο κι αν οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε πολιτικές ιδιοτυπίες και συγκυρίες
(την παρουσία τόσο πολλών «αριστερών» υποψηφίων σε συνδυασμό με την υποτονική
εκστρατεία του Ζοσπέν στη Γαλλία, το χάρισμα και, κυρίως, τη δολοφονία του
Φορτάουν στην Ολλανδία) προετοιμάζονταν και έδιναν σήματα από καιρό. Κι
ακριβώς επειδή πρόκειται για σήματα της κοινωνίας, την κύρια ευθύνη έχουν
αυτοί που κυβερνούν, ιδίως όταν συμβαίνει συγχρόνως να εκπροσωπούν την
πολιτική εκείνη τάση που υποτίθεται ότι έχει ως σημαία την κοινωνική
δικαιοσύνη και αλληλεγγύη.

Η κυβερνητική Αριστερά στην Ευρώπη πληρώνει λοιπόν, πιστεύω, όχι τόσο τις
υπαρκτές της υστερήσεις σε αμιγώς κυβερνητικό έργο, αλλά την αίσθηση
εγκατάλειψης των κοινωνικών σωμάτων στη μοίρα τους, αυτή την τόσο ξένη προς
την πραγματική Αριστερά νοοτροπία τού έργου για το έργο και της εξουσίας για
την εξουσία, με μπόλικη αλαζονική βεβαιότητα και άλλη τόση πολιτική αστοχία.
Όμως και οι αντιπολιτευόμενες δεξιές δυνάμεις έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης,
αφού, στο βωμό της κατάκτησης της εξουσίας, καταβάλλουν κάθε προσπάθεια να
νομιμοποιήσουν και να εξαπλώσουν αυτό το κύμα «λαϊκισμού δεύτερης γενιάς» που
σαρώνει σχεδόν όλη την Ευρώπη. Πυρήνας του η δημιουργία μιας γενικευμένης
αποστροφής για την πολιτική, που δήθεν παράγει μόνο μιζέρια και ανασφάλεια για
τους λαούς, η ισοπέδωση των προγραμματικών και ιδεολογικών διαφορών και η
υπονομευτική για τη δημοκρατία προπαγάνδιση μιας μονοσήμαντης πραγματικότητας,
στην οποία υπάρχουν μόνο αποτυχίες και προβλήματα, μόνο αναπάντητες φοβίες και
απειλές (και δυστυχώς με αυτή τη λογική δρα και η ελληνική μείζων
αντιπολίτευση).

Όσο η εναλλαγή στην εξουσία είναι απαραίτητο στοιχείο της δημοκρατίας, χωρίς
το οποίο αυτή ποτέ δεν ολοκληρώνεται, άλλο τόσο η εναλλαγή μέσω της
εκθεμελίωσης αποτελεί ανεπίστρεπτο βήμα προς τον εκχυδαϊσμό και, τελικά, προς
την απαξίωση της δημοκρατίας. Όταν φύγει οριστικά το καπάκι του πολιτικού
πολιτισμού (ο σεβασμός του άλλου και της αλήθειας), το καζάνι του μίσους και
του τυφλού πάθους θα κάψει βέβαια πρώτους εκείνους που το ελευθέρωσαν. Τότε
όμως θα είναι, για όλους μας, πολύ αργά.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.