Διαστάσεις Ο Σάμπατο είναι πάντα αισιόδοξος

Ποιος μπορεί να περιγράψει καλύτερα «τη βαθιά και ανεξήγητη σχέση ανάμεσα
στο εγώ και στον κόσμο;» Η λογοτεχνία, φυσικά. Που ο Ερνέστο Σάμπατο υπηρέτησε
με τον καλύτερο τρόπο.

Ερνέστο Σάμπατο: «Δεν μου άρεσαν ποτέ οι καλλιτέχνες που αδιαφορούν και απομονώνονται»

«Το ότι ο κόσμος είναι τρομακτικός είναι μια αλήθεια που δεν χρειάζεται να
αποδειχθεί»: αυτό έγραφε το 1964 ο αργεντινός συγγραφέας Ερνέστο Σάμπατο στο
βιβλίο του «Το τούνελ», που είχε γοητεύσει μεταξύ άλλων τον Αλμπέρ Καμύ και
τον Γκράχαμ Γκρην. Σαράντα σχεδόν χρόνια αργότερα, σε συνέντευξή του στην
Ελ Παΐς, ο συγγραφέας κάνει μια ανάλογη διάγνωση: «Το ότι βρισκόμαστε
μπροστά σε μια από τις πιο σοβαρές κρίσεις που έχει περάσει η ανθρωπότητα
είναι ένα γεγονός που δεν χρειάζεται να αποδειχθεί». Κι όμως, ο Σάμπατο, στη
δύση πια της ζωής του, δεν χάνει την αισιοδοξία του. Παρά τα όσα έχουν συμβεί,
παρά τη μυρωδιά του πολέμου που κυριαρχεί, θα ακολουθήσει μια εποχή βαθύτατα
πνευματική, είναι βέβαιος. Σε αντίθετη περίπτωση, είμαστε χαμένοι.

Όσο παράδοξες ήταν οι «αυταπόδεικτες αλήθειες» του μεγάλου συγγραφέα, άλλο
τόσο παράδοξη είναι η αθεράπευτη αισιοδοξία του. Λογοτέχνης είναι όμως, όχι
επιστήμονας. Την επιστήμη την παράτησε νέος, προκειμένου να ασχοληθεί με τις
δύο μεγάλες του αγάπες: τη λογοτεχνία και τον αναρχισμό, που έδωσε στη
συνέχεια τη θέση του στον κομμουνισμό, κι έπειτα στον υπαρξισμό. Για καμιά από
τις επιλογές του δεν μετανιώνει. Η επιστήμη μπορεί να σημείωσε επιτυχίες στον
τομέα της ιατρικής, κινδυνεύει όμως τώρα με τις ιστορίες γύρω από την
κλωνοποίηση να παρασύρει την ανθρωπότητα στον όλεθρο. Όσο για τις ιδεολογίες
του, όλες με ειλικρίνεια τις πίστεψε και τις αγκάλιασε. Ο άνθρωπος, τονίζει,
είναι μια ενότητα όπου αναφύονται και πολεμούν ιδέες και πάθη.

Ο κόσμος βρίσκεται σήμερα σε ένα σταυροδρόμι: από τον ποιο δρόμο θα
ακολουθήσει εξαρτάται η ζωή πάνω στη Γη. Όλες εκείνες οι αξίες που καθόρισαν
τη ζωή τόσων γενεών μοιάζει σήμερα να μη μετράνε, όπως ορθώς είχε προβλέψει ο
Νίτσε. Το μόνο που μετράει είναι η παραγωγικότητα και το χρήμα. Το πώς θα
αντιδράσουμε σε αυτή την κατάσταση είναι μια τεράστια ευθύνη που αφορά τον
καθένα μας ξεχωριστά. Ο ίδιος ο Σάμπατο, πάντως, δεν θα σταματήσει να
αγωνίζεται μέχρι να πεθάνει. Οι καλλιτέχνες που απομονώνονται και αδιαφορούν
γι’ αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο δεν του άρεσαν ποτέ. Δεν θα μπορούσε όμως
να ζήσει ούτε χωρίς την τέχνη. Ακόμη κι αυτές τις μέρες που γυρίζει τον κόσμο
και παραλαμβάνει βραβεία, αμέτρητα βραβεία, κάθεται τα πρωινά στα δωμάτια των
ξενοδοχείων και ζωγραφίζει.

Πάνω απ’ όλα, τον στενοχωρεί η κατάσταση στη χώρα του. «Δεν είμαστε ούτε
Ευρώπη ούτε Αμερική, αλλά μια περιοχή κομματιασμένη, ένας ασταθής, τραγικός,
θολός τόπος ρήξης και οδύνης», έγραφε για την Αργεντινή πριν από μισό αιώνα.
Νιώθει κανείς πως τίποτα δεν έχει αλλάξει.