ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ιncipit parodia*

Συμβαίνει το εξής παράδοξο με τον θεσμό (Πανεπιστήμιο, Εταιρείες,
Δημοσιογραφία, Επιτροπές). Ενώ ικανοποιεί την «τάση» (συνήθως τη libido
dominandi), την αφήνει συνεχώς ανικανοποίητη, διότι δεν ανταποκρίνεται σε
καμία «τάση». Ο θεσμός είναι μάλλον ένα σύστημα οργανωμένων μέσων. Η «τάση»
είναι ροή που, για να μη γίνει επικίνδυνη, περιορίζεται από την αρχή της
πραγματικότητας υπό την επιρροή των ενορμήσεων αυτοσυντήρησης. Εάν κάποιος
εποφθαλμιά τη θεσμική ιδιότητα, τούτο συμβαίνει διότι στον θεσμό εμφιλοχωρεί η
ενόρμηση ζωής. Εκείνη όμως τη στιγμή, πρέπει να ξέρει πως αυτή συνδέεται με
μιαν αδιαχώριστη ενόρμηση: τον θάνατο. Εάν εισέλθει στον θεσμό ήδη νεκρός, δεν
διακινδυνεύει τίποτα. Διαφορετικά, στοιχηματίζει τη ζωή του. Γιατί; Για την
κυριαρχία; Μα, το αντάλλαγμα για έναν ζωντανό είναι ελάχιστο. Για μιαν
αρνητικότητα ενσαρκωμένη στον θάνατο; Πιθανώς, όταν μάλιστα αυτή συμβάλλει
στον πολλαπλασιασμό της ηδονής. Για την αγωνιώδη χαρά; Το πιθανότερο. Υπό τους
όρους όμως της παρωδίας. Κάτι τέτοιο βέβαια προϋποθέτει ευδιαθεσία και μέθοδο.
Συμπυκνώνονται και οι δύο στον αφορισμό από Το λυκόφως των ειδώλων του
Nietzsche: «Μήπως βλάπτουμε την αρετή, εμείς οι αμοραλιστές; Τη
βλάπτουμε τόσο λίγο όσο βλάπτουν οι αναρχικοί τούς ηγέτες. Μόνον όταν δέχονται
πυροβολισμούς οι ηγέτες, κάθονται πάλι στέρεα στους θρόνους τους. Ηθικό
δίδαγμα: πρέπει να πυροβολούμε την ηθική». Οι θεωρητικοί της παρωδίας
στην Ελλάδα ­ ο κ. Βαγενάς ­ να διαβάσουν στην κατακλείδα αυτού τού κατ’
εξοχήν παρωδικού αποσπάσματος: «Πρέπει να πυροβολούμε το δίδαγμα»,
δηλαδή τη «διδακτική» τους περί παρωδίας. Διότι τους ίδιους, ποιος ο λόγος να
τους πυροβολήσει κανείς; Να τους διατηρήσει θα έπρεπε, για να διασκεδάσει με
το προσωπικό τους δράμα…

Οι φύλακες των θεσμών είναι δούλοι. Δούλοι του θεσμού, δεν διακυβεύουν
τίποτα. Δεν πυροβολούνται από κανέναν. Ποιος από αυτούς υπήρξε κύριος;
Το εγελιανό αυτό ερώτημα επιθυμώ να θέσω στα κούτσουρα που μου ζητάνε
autodafé σε πυρά από σιλικόνη. Δεν μπορώ όμως παρά να αναγνωρίσω ότι
χωρίς τη μεθοδευμένη εργασία τους δεν θα είχα την ευκαιρία να καταλάβω ότι η
φωτιά ήταν συνθετική.

Αλλά μήπως χωρίς φύλακες και δούλους κινδυνεύει να υποχωρήσει ο θεσμός υπό το
βάρος των παρείσακτων; Για να συνεχίσει ο θεσμός το διαμεσολαβητικό του έργο,
οι παρείσακτοι που μεταβάλλονται, όπως είναι φυσικό, σε κύριους από την
υπερβολή των «νόμων της φιλοξενίας», οφείλουν να ρυθμίσουν τη θεσμική δράση με
νέα κριτήρια που καταφάσκουν στον νόμο της διαφοράς. Τότε, η κριτική δοκιμασία
­ μέλημα κατ’ εξοχήν του θεσμού ­ αυτοεκλαμβάνεται ως περιττή προ τού υπό
κρίσην έργου. Επιπλέον, ο διαμεσολαβητικός ρόλος του θεσμού γίνεται τόσο
αυτονόητος, όσο ο ρόλος της κριτικής, περιορίζεται σε ένα «τίποτε» το οποίο
αφήνει το έργο να «είναι ό,τι είναι».

«Το πονηρό υβρίδιο ανάγνωσης και γραφής, αυτός ο άνθρωπος, παράξενα
εξειδικευμένος στην ανάγνωση», θα σημειώσει ο Blanchot, «ξέρει να διαβάζει
μόνον εφ’ όσον γράφει, και γράφει μόνο για ό,τι διαβάζει». Ταυτόχρονα, αυτό το
πονηρό υβρίδιο, ο κριτικός, «πρέπει να δίνει την εντύπωση, γράφοντας,
διαβάζοντας, ότι δεν κάνει τίποτε». Και γιατί να κάνει κάτι, εφ’ όσον «οι
πάντες γνωρίζουν πάντοτε τα πάντα εκ των προτέρων, μολονότι καθένας χωριστά
ουδέν ακόμη γνωρίζει»;

Μας χρειάζεται να σκεφθούμε, μέσα στο σπεπτικιστικό επιχείρημα, τη θεσμικότητα
των θεσμών, ξεκινώντας από την ποθητή για όλους μας έννοια της κυριαρχίας. Η
libido dominandi, για μένα τουλάχιστον, ανήκει στη διαδικασία της
παραγωγής και όχι της απο-σεξουαλικοποιημένης εξιδανίκευσης. Γι’ αυτό
αντιλαμβάνομαι τον θεσμό όχι σαν νεκροταφείο, αλλά σαν «επιθυμητική μηχανή»
που είναι συγχρόνως κοινωνική. Τον εννοώ ως διαφορά δυναμικού, μετασχηματιστή
της ενέργειάς μου. Σκιάχτρο του θανάτου. Τρόπο αποκωδίκωσης αυτού που
κωδικοποιούν όλοι οι συντηρητικοί του κόσμου. Ιδεολογικό μηχανισμό που
αποσταθεροποιείται επειδή έχει οργανωθεί ως μηχανισμός.

Πώς να μη γελώ λοιπόν, όταν μου επισημαίνουν την αντίφαση κάποιου «μέσα» και
«έξω» από τον θεσμό; Εάν δεν υπήρχε όμως αυτή η επιτελεστική αντίφαση, πώς θα
μπορούσε να σταθεί κανείς στο όριο, προκειμένου να αποφύγει τη σύγχυση μεταξύ
δοτής εξουσίας και αυτεξουσιότητας, νέκρωσης και ζωής, σοβαροφάνειας και
παρωδίας; Να την αποφύγει, όχι μ’ ένα τέχνασμα, αλλά με κατιτί που είναι
περισσότερο και συγχρόνως λιγότερο από τέχνασμα: την τέχνη.

Αρχίζει λοιπόν η παρωδία. Το αστείο είναι πως αρχίζει μαζί της και το δράμα:
να φτάνει κανείς να επιθυμεί συγχρόνως την ισχύ, αλλά και την αδυναμία του.

*Αρχίζει η παρωδία