ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετά τον κατακλυσμό

Η 5η Μαΐου ήταν ένα δημοψήφισμα κατά του Λεπέν και η κραυγή «no pasaran» («δεν
θα περάσει») ακούστηκε σε όλο τον κόσμο. Όμως, η δαιμονοποίηση του φασιστικού
λεπενισμού δεν πρέπει να αποκρύψει τις πραγματικές αιτίες που επώασαν αυτό το
φαινόμενο. Σ’ αυτό το κείμενο θα αναφέρω ορισμένα συμπεράσματα που αφορούν
όλες τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες.

Κατ’ αρχήν, η αποκρυπτογράφηση των εκλογικών δεδομένων αποκαλύπτει ένα
αναντίρρητο γεγονός: ότι έχει αποδιαρθρωθεί οριστικά το οριοθετημένο κοινωνικό
περιβάλλον πάνω στο οποίο στηριζόταν η σταθερότητα των κομματικών οργανισμών.
Το ποιος ψηφίζει τι δεν ακολουθεί πλέον ένα γνωστό και υπολογίσιμο σχήμα. Η
μετακίνηση κομμουνιστών προς τον Λεπέν αποδεικνύει ένα πράγμα: Όταν δεν
υπάρχει σοβαρή εναλλακτική λύση οι ψηφοφόροι ή μένουν στα σπίτια τους ή
«σπάζουν» τα πολιτικά τους ταμπού και μετακινούνται και προς την άκρα δεξιά.

Επίσης, η ανάλυση των ίδιων δεδομένων φέρνει στην επιφάνεια τη θεσμική ήττα
του «επαγγελματοποιημένου» πολιτικού συστήματος. Έτσι, οι σοσιαλιστές έχασαν
στον πρώτο γύρο 2,5 εκατομμύρια ψήφους και η κοινοβουλευτική δεξιά 4,5
εκατομμύρια («Time», 6.5.2002). Ήταν ψήφος απόρριψης του πολιτικού
κατεστημένου (Ρ. Perrineau).

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο οι Γάλλοι ψηφοφόροι εξοβέλισαν τους τεχνοκράτες της
πολιτικής και πριμοδότησαν το μοντέλο του αιρετικού που αναζητεί μια ουτοπία
(ή δεν έχει κανένα πολιτικό σχέδιο). Ψήφισαν υποψηφίους που συνηγορούσαν για
τη δικτατορία του προλεταριάτου ή για την αποχώρηση από την Ευρώπη. Ψήφισαν
επίσης και τους «κυνηγούς».

Επιπλέον, η ανάλυση αυτή αποδεικνύει περίτρανα ότι δεν αποδοκιμάστηκε μόνο το
κεντροαριστερό διαχειριστικό μοντέλο. Οι Γάλλοι πολίτες αποδοκίμασαν το
συγκεκριμένο μοντέλο διακυβέρνησης της «πληθυντικής αριστεράς» (gauche
plurielle).

«Η πολιτική ασκούνταν μέσα στο θερμοκήπιο των κυβερνητικών συμβουλίων». «Ο
Ζοσπέν προήδρευσε σε μια αριστερά τύπου Μαρίας Αντουανέτας. Με ηγέτες που
έπαιρναν ταξί και δεν μάθαιναν ποτέ τι τρομερή περιπέτεια είναι να
χρησιμοποιεί κανείς στις ημέρες μας δημόσιο μέσο συγκοινωνίας» (Α.
Finkelkraut). Όλες αυτές οι επισημάνσεις μάς θυμίζουν την εικόνα του
επαγγελματία της πολιτικής που ζει απομονωμένος σ’ ένα γυάλινο πύργο, μακριά
από τα βάσανα της καθημερινότητας.

Όμως, η κυβερνητική αριστερά αποδοκιμάστηκε και για τη συντηρητική πολιτική
της κουλτούρα. Έτσι, δεν ήθελε να δει ότι πίσω από τη μαγική λέξη «ανασφάλεια»
αιωρείται η σκιά της εγκληματικότητας (που αναπτύσσεται ραγδαία στα γνωστά
διαμερίσματα banlieues). Επίσης, δεν μπόρεσε να διαπιστώσει τη μετεξέλιξη του
κινήματος των beurs στις εγκληματικές ομάδες των «cailleras». Που κινούνται με
τα σκούτερ και αποτελούν τον φόβο των Γάλλων. Τέλος, δεν ήθελε να δει ότι δεν
υπάρχει σήμερα βουλευτής στο γαλλικό κοινοβούλιο με αραβικό όνομα.

Επομένως, είναι λάθος να πιστεύουμε ότι η ψήφος προς τον Λεπέν ήταν ψήφος
διαμαρτυρίας. Οι ψηφοφόροι αυτοί είναι «πεπεισμένοι ρατσιστές» («Le Monde»,
8.5.2002). Γιατί; Γιατί, η γαλλική αριστερά δεν εγκαινίασε ποτέ έναν ανοικτό
δημόσιο διάλογο για το δομικό πρόβλημα των μεταναστών. Ούτε πίστευε ποτέ σε
μια ολοκληρωμένη αφομοίωση όλων αυτών των ανθρώπων στο γαλλικό κοινωνικό σώμα.
Όμως, οι σύγχρονες εθνικές ταυτότητες συγκροτούνται μέσα από τη ροή ανοικτών
δημόσιων συζητήσεων (Habermas). Διαφορετικά, όταν δεν συζητάς ανοικτά τέτοια
ζητήματα, τότε ανοίγεις διάπλατα τις πόρτες για να περάσουν οι φασιστοειδείς
αντιλήψεις.

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Οι οργισμένοι νέοι, οι φτωχοί και οι άνεργοι όταν
δεν έχουν άλλη διέξοδο απορρίπτουν τους επαγγελματίες της πολιτικής και
επιλέγουν οποιονδήποτε που εκφράζει την αμφισβήτηση του κατεστημένου (έστω κι
αν είναι ο Λεπέν). Ποια είναι η λύση; Να ανανεώσουμε την πολιτική. Πρέπει,
επομένως, οι δημοκρατίες μας να γίνουν συμμετοχικές. Έτσι, στη Γαλλία συζητούν
σήμερα για «παρατηρητήρια» πολιτών που θα ελέγχουν τη διαφθορά, για
ενεργοποίηση μη κυβερνητικών οργανώσεων, για ενώσεις πολιτών (όπως αυτή της
Θεσσαλονίκης) κ.λπ. Δηλαδή, για θεσμικά οχήματα που θα συμπληρώνουν την
παραγωγή της πολιτικής από τα κόμματα.

Είναι αναγκαίο, όμως, και τα παραδοσιακά κόμματα να γίνουν «ανοικτά» κόμματα.
Αλλιώς, θα πρέπει ενδεχόμενα να επιλέξουν μια διαφορετική κοινωνία, όπως έλεγε
χαρακτηριστικά ο Μπρεχτ!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.