Ποιος έβαλε το συκώτι του στη βιτρίνα;

Αισθητικό σοκ. Είναι το θέαμα του Von Hagens τέχνη, επιστήμη ή απλώς ένα φρικιαστικό σόου; Η συζήτηση είναι έντονη και συνεχίζεται ακόμη…

Καρδιές. Εγκέφαλοι. Συκώτια… Και μετά με σώματα. Ανδρών και γυναικών.
Σε πόζες. Ο δρομέας με «φύλλα» από ινώδεις μυς να κρέμονται απ’ τα πόδια του.
Και ύστερα ο τύπος που παίζει σκάκι. Με το χαίνον κρανίο που «κομπάζει» για
έναν εγκέφαλο. Σκεπτόμενο. Την επόμενη κίνηση. Που δεν θα κάνει ποτέ! Κι
ύστερα περνάς απ’ αυτόν με το τεχνητό σαγόνι. Και τον άλλο με τη λάμα στην
κνήμη. Κι έναν άλλο με τον βηματοδότη στην καρδιά….

Μέχρι που φθάνεις στον ιππέα. Που αντί για γκέμια βαστά τον εγκέφαλό
του στο δεξί χέρι και στο άλλο ένα καμουτσίκι. Για να δαμάσει το ατίθασο άλογο
πάνω στο οποίο κάθεται με ανοιχτά τα πόδια. Έτοιμο να πηδήσει. Απ’ τη μια οι
μύες κι απ’ την άλλη τα εσωτερικά όργανα του ζώου χάσκουν. Ορατά.

Το «αποκορύφωμα» της έκθεσης, Body Worlds, είναι τα νεκρά έμβρυα.
Τεσσάρων εβδομάδων, πέντε, έξι… Έμβρυα παραμορφωμένα. Σιαμαία. Μογγολικά.
Στο ίδιο δωμάτιο μια νέα έγκυος γυναίκα – ξαπλωμένη σαν την Κοιμωμένη του
Χαλεπά – που κείτεται νεκρή με το 8 μηνών έμβρυο στη μήτρα της. Η κοιλιά της
είναι ανοιγμένη… μα το «μικρό» δεν φαίνεται να ενοχλείται.

Ενοχλούνται όμως πολλοί από τους επισκέπτες. Γιατί αυτά δεν είναι απλώς
εκθέματα ή κέρινα ομοιώματα. Είναι πραγματικά πτώματα. Αυτοί οι άνθρωποι
κάποτε ήταν ζωντανοί. Και πολλοί από τους επισκέπτες βρίσκουν το θέαμα
μακάβριο. Και προσβλητικό. Διαμαρτύρονται. Δεν πάει καιρός όταν ένας
επισκέπτης έριξε μια κουβέρτα πάνω στην άμοιρη έγκυο για να καλύψει τη γύμνια
της και το αγέννητο έμβρυο. «Ο θάνατος είναι προσωπική υπόθεση», είχε δηλώσει.
Ενώ ένας άλλος με ένα σφυρί κατέστρεψε ένα έκθεμα με τον τίτλο «Organ Donor»
(Δωρητής Οργάνων) που παρουσίαζε έναν άνδρα χωρίς δέρμα να κρατά στο χέρι του
ένα συκώτι. Η ζημιά ανήλθε στις 30.000 αγγλικές λίρες.

Βέβαια πολλοί απ’ αυτούς που εναντιώνονται ξεχνούν το γεγονός ότι οι ίδιοι
αυτοί άνθρωποι-εκθέματα είχαν δωρίσει πριν από τον θάνατό τους τα σώματά τους
στον καθηγητή Ανατομίας Gunther Von Hagens. Που τους είχε υποσχεθεί ότι θα τα
συντηρούσε και θα τα χρησιμοποιούσε για επιστημονικούς μόνο σκοπούς. Μα πώς;
Διά της μεθόδου της πλαστικοποίησης (plastination). Μια διαδικασία την οποία
ανακάλυψε ο ίδιος όταν δίδασκε Ανατομία στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης στη
Γερμανία από το 1977 και μετά.

«Ο κόσμος ζητά να μάθει περισσότερα για τη δομή και τη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος», λέει ο καθηγητής Gunther von Hagens

Μέσω μιας πολύπλοκης διαδικασίας πλαστικές ύλες υπεισέρχονται στους
ιστούς και τα κύτταρα αντικαθιστώντας τα υγρά του ανθρώπινου σώματος. Το
αποτέλεσμα; Άοσμα πτώματα, ρεαλιστικής μορφής, που αντέχουν στον χρόνο. Ο
57χρονος αυτός Ανατολικο-γερμανός Frankenstein της εποχής μας από τότε (1990)
που πλαστικοποίησε με επιτυχία το πρώτο του πτώμα έχει βαλθεί να αναστατώσει
τον κόσμο. Να σοκάρει. Γιατί όπου και να ταξιδέψει η έκθεσή του (Ιαπωνία,
Γερμανία, Ελβετία, Βέλγιο και τώρα Αγγλία) έχει δημιουργηθεί σάλος. Από
θρησκευτικές οργανώσεις. Ιατρικό κόσμο. Πολιτικούς. Το κοινό. Κι όμως από την
έκθεση έχουν περάσει πάνω από 8 εκατομμύρια άνθρωποι, φέρνοντας κέρδη άνω των
50 εκατομμυρίων αγγλικών λιρών, με τα οποία ο Von Hagens συντηρεί τα τρία του
ινστιτούτα πλαστικοποίησης στη Γερμανία, την Κιργισία και την Κίνα.

Μα, τι προσπαθεί να επιτύχει με τη δουλειά του αυτή; Ο ίδιος
υποστηρίζει ότι θέλει να δώσει μια νέα ζωή στην Ανατομία. Θέλει να την κάνει
πιο δημόσια. Τα σόου του, πιστεύει, αποτελούν συνέχιση της ιστορικής παράδοσης
των «δημόσιων διαμελισμών των νεκρών» που γίνονταν στην Πάντοβα και αλλού τον
16ο αιώνα. Σκοπός του είναι να διαφωτίσει τους ανθρώπους για τις ανάγκες του
σώματός τους. Της υγείας τους. Τα μαυρισμένα πνευμόνια ενός καπνιστή – με
τρύπες σαν ελβετικό τυρί – που εκτίθενται δίπλα σ’ αυτά ενός μη καπνιστή
κάνουν τον επισκέπτη να ανατριχιάσει. Smoking is suicide by instalments (το
κάπνισμα είναι αυτοκτονία με δόσεις) λέει η ταμπελίτσα από κάτω.

Τώρα η έκθεση έχει έρθει στο Λονδίνο. Και ήδη χιλιάδες άνθρωποι την
έχουν επισκεφθεί. Να πληρώσεις για να δεις πτώματα; Στον ελεύθερο χρόνο σου;
Οφείλω να το ομολογήσω, όταν ξεκίνησα να πάω να την δω η ιδέα και μόνο μού
προκαλούσε αποστροφή. Κι όμως δεν αηδίασα μ’ αυτά που είδα. Ούτε είχα εφιάλτες
το βράδυ. Τα σώματα μοιάζουν τόσο εξαϋλωμένα, αφού το 70% τους αποτελείται από
πλαστικές ουσίες και το 30% από ιστούς και κύτταρα, που αντί να σου προκαλούν
φόβο σε «προσκαλούν» να τα πλησιάσεις. Να τα περιεργαστείς. Να μάθεις. Μόνο
όταν αργότερα μού έπεσε στα χέρια μια αίτηση που με προσκαλούσε να δωρίσω τα
όργανά μου αισθάνθηκα μια κάποια ναυτία. Φαίνεται, μπορεί και να μην είμαι
έτοιμη για πλαστικοποίηση!

Τέχνη ή αισθητικό σοκ;

Πολλές βρετανικές εφημερίδες προβληματίστηκαν με αυτήν την έκθεση. Ποιον
ανταποκριτή τους να στείλουν για να την καλύψει; Τον ειδικό στις τέχνες ή στις
επιστήμες; Ή και τους δύο; Είναι το θέαμα του Von Hagens τέχνη, επιστήμη ή
απλώς ένα φρικιαστικό σόου;

Ο ίδιος δεν δηλώνει καλλιτέχνης. Λέει ότι είναι ένας επιστήμονας που μέσα απ’
τα εκθέματά του προσπαθεί να περάσει μια κάποια αισθητική. Αν η φύση είναι
τέχνη, τότε δέχεται ότι είναι «καλλιτέχνης». Με την «τέχνη» του, λοιπόν, όχι
μόνο επιθυμεί να διδάξει πώς λειτουργεί το σώμα μας. Τι κρύβει μέσα του. Και
πώς θα μπορέσουμε να το προστατεύσουμε. Αλλά μας φέρνει αντιμέτωπους με το
θάνατο. Στην κυριολεξία η έκθεση είναι ένα μαυσωλείο. Και ο θάνατος
δημοσιοποιείται. Και μας κάνει όλους συνένοχους. Αυτόπτες μάρτυρες μιας διπλής
τραγωδίας, για παράδειγμα. Όταν μας δείχνει το 8μηνο έμβρυο πεθαμένο στην
κοιλιά της νεκρής μητέρας του.

Ο Von Hagens μάς ενημερώνει με αισθητικό σοκ. Το 4 εβδομάδων έμβρυο,
κουρνιασμένο μέσα σ’ ένα περιστρεφόμενο βάζο με βελούδινη μαύρη βάση. Οι πόζες
των κατακερματισμένων σωμάτων. Οι «κυβιστικού τύπου» λουριδιασμένες
επιδερμίδες. Τα κοραλλένια σχήματα με τα αιμοφόρα αγγεία, τις φλέβες… Όλα
αυτά προδίδουν μια αισθητική που πολλοί καλλιτέχνες θα «σκότωναν» (συγγνώμη
για το λογοπαίγνιο) για να αποκτήσουν. Σωστά έπραξαν, λοιπόν, οι εφημερίδες
που έστειλαν και τους δύο ανταποκριτές τους.

INFO

Η έκθεση «Body Worlds» στεγάζεται στην γκαλερί Atlantis, 146 Bricklane, στο
Λονδίνο, και θα διαρκέσει μέχρι τις 23 Σεπτεμβρίου 2002. http: //www.plastination.com/english/plastination.htm