Τα κέρδη ρίχνουν τα τείχη στον τζόγο

Η Curzon Street, στο Λονδίνο, αποτελεί το κέντρο των καζίνων. Εκεί, στον
αριθμό 30, στεγάζεται και το Crockfords. Εκεί που κάποτε βρίσκονταν τα
κεντρικά γραφεία της εταιρείας παραγωγής ειδών πορσελάνης Royal Worchester,
σήμερα φιλοξενείται ένα καζίνο σαν αυτά που βλέπει κανείς στις ταινίες του
Τζέιμς Μποντ: γυναίκες ασιατικής καταγωγής περιφέρονται φορώντας μεταξωτά
φορέματα, ενώ επιχειρηματίες από τη Μέση Ανατολή στοιχηματίζουν εκατομμύρια
στερλίνες στα μπακαρά ή στη ρουλέτα.

Παρά τη λάμψη του, το Crockfords δεν είναι Λας Βέγκας. Οι τζογαδόροι πρέπει να
είναι μέλη τουλάχιστον για 24 ώρες προτού μπορέσουν να ποντάρουν την πρώτη
τους μάρκα, ενώ το καζίνο δεν σερβίρει αλκοόλ σε όσους παίζουν. Η Βρετανία
έχει 118 καζίνα, αριθμός που είναι, λίγο πολύ, αμετάβλητος τα τελευταία 35
χρόνια. Σε κάθε ένα από αυτά, επιτρέπεται να υπάρχουν μόνο μέχρι δέκα
κουλοχέρηδες.

Απεριόριστες άδειες

Η επόμενη χρονιά, όμως, αναμένεται καλύτερη για την τοπική βιομηχανία του
τζόγου, καθώς η βρετανική κυβέρνηση προχωρεί σε απελευθέρωση: Δημιουργείται
νέο ρυθμιστικό σώμα, που θα προσφέρει απεριόριστες άδειες για καζίνα. Θα
υπάρχουν οκτώ κουλοχέρηδες για κάθε τραπέζι. Δεν θα χρειάζεται κανείς να είναι
μέλος για τουλάχιστον 24 ώρες προκειμένου να παίξει. Και, για πρώτη φορά, θα
επιτρέπεται να διαφημίζονται τα καζίνα.

Η Merrill Lynch προβλέπει ότι σε δύο χρόνια η Βρετανία θα έχει 250 καζίνα, στα
οποία θα περιλαμβάνονται ναοί του τζόγου σαν αυτούς που υπάρχουν στο Λας
Βέγκας και θα προσφέρουν από κουλοχέρηδες μέχρι μπίνγκο και στοιχήματα στον
ιππόδρομο.

Η Βρετανία αποτελεί μόνο μία από τις περιοχές του κόσμου όπου ο τζόγος
γνωρίζει μεγάλη άνθηση. Σύμφωνα με στοιχεία εταιρείας που ειδικεύεται σε
μελέτες πάνω στον τζόγο, οι τζογαδόροι έπαιξαν πέρυσι 900 δισ. δολάρια σε
ολόκληρο τον κόσμο. Τα ακαθάριστα έσοδα των καζίνων έφθασαν τα 270 δισ.
δολάρια. Η βιομηχανία του τζόγου (με εξαίρεση την Ιαπωνία, όπου υπάρχει
στασιμότητα, λόγω της οικονομικής κατάστασης) είχε, κατά μέσο όρο, διψήφιο
ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης τα προηγούμενα χρόνια. Ο ρυθμός αυτός μειώθηκε σε 8% τα
τελευταία δύο έτη.

Παρ’ όλη αυτή την ανάπτυξη, ο τζόγος δεν έχει οδηγήσει στη δημιουργία
τεράστιων πολυεθνικών εταιρειών, όπως συμβαίνει σε άλλους κλάδους. Εκατομμύρια
μικρές επιχειρήσεις, αλλά και έθιμα, δεν άφησαν κάτι τέτοιο να συμβεί. Οι δύο
ευρωπαϊκές εταιρείες που άνοιξαν καζίνο στο Λας Βέγκας, σχεδόν χρεοκόπησαν. Οι
αμερικανικές επεκτάθηκαν, αλλά μόνο για λίγο. Η πιο επιτυχημένη εταιρεία στο
είδος της, που τηρεί τα παλαιά έθιμα, είναι η Casinos Austria.

Πιο ελαστική νομοθεσία

Αυτό, όμως, ενδέχεται να αλλάξει, καθώς κυβερνήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο,
όπως η βρετανική, αρχίζουν να φιλελευθεροποιούν τους νόμους που αφορούν τον
τζόγο. Οι αλλαγές αυτές προχωρούν, επειδή οι κυβερνήσεις θέλουν να έχουν έσοδα
από λοταρίες, καζίνα, ιπποδρομίες και κάθε είδους στοιχήματα για σπορ, και η
φιλοσοφία δεν είναι, πλέον, να περιοριστεί ο αριθμός σε λίγες μόνο εταιρείες
που ελέγχονται από το κράτος αλλά να αφεθεί ελεύθερη η αγορά.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τη Βόρεια Αμερική. Μέχρι το 1988, οι ΗΠΑ είχαν μία
από τις πιο περιοριστικές νομοθεσίες σε ολόκληρο τον κόσμο για θέματα τζόγου.
Μέχρι τότε, ο τζόγος επιτρεπόταν μόνο στη Νεβάδα, στο Ατλάντικ Σίτι και στο
New Jersey. Από το 1990, όμως, συντελέστηκαν πολλές αλλαγές και στις ΗΠΑ και
άρχισε να αναπτύσσεται με ραγδαίους ρυθμούς ο τζόγος. Σήμερα, 48 από τις 50
πολιτείες επιτρέπουν τον τζόγο σε κάποια μορφή του, με τα καζίνα να…
φυτρώνουν σαν τα μανιτάρια, ιδιαίτερα στην Καλιφόρνια και στη Νέα Υόρκη.

Πέρυσι, που υπήρχε ύφεση στις ΗΠΑ, οι Αμερικανοί ξόδεψαν, σύμφωνα με τις
εκτιμήσεις, περίπου 64 εκατ. δολάρια στον τζόγο. Το ποσό αυτό είναι αυξημένο
κατά 5% σε σύγκριση με το 2000 και μεγαλύτερο από αυτό που ξοδεύουν συνολικά
για να ψυχαγωγηθούν στον κινηματογράφο, σε πάρκα διασκέδασης, σε
βιντεοπαιχνίδια και στα σπορ (ως θεατές). Μερικές μορφές τζόγου (όπως ο τζόγος
μέσω Ίντερνετ) έχουν προκαλέσει αντιδράσεις, αλλά η τάση που επικρατεί είναι
σαφής.

Οι γείτονες των ΗΠΑ δεν έχουν μείνει αμέτοχοι. Στον Καναδά, πριν από μία
δεκαετία, απαγορεύονταν τα καζίνα σαν αυτά που υπάρχουν στα Λας Βέγκας.
Σήμερα, στη χώρα αυτή λειτουργούν πάνω από 100 καζίνα κάθε είδους. Το Μεξικό
κήρυξε παράνομα τα καζίνα το 1934. Σήμερα, η κυβέρνηση προτίθεται να δώσει
δέκα άδειες για καζίνα σε τουριστικά θέρετρα, εκτιμώντας ότι η κίνηση αυτή θα
φέρει στο μεξικανικό κράτος 3 δισ. δολάρια τον χρόνο, ενώ θα δημιουργηθούν
98.000 νέες θέσεις εργασίας.

Στην Ευρώπη

Κάποτε, στην Ευρώπη, η πρωτεύουσα των καζίνων ήταν το Μονακό. Στην Ολλανδία,
όπου υπάρχει μεγάλη ελευθερία σε ό,τι αφορά το σεξ και τα ναρκωτικά, η
νομιμοποίηση των καζίνων, το 1976, προκάλεσε συνταγματική κρίση. Σήμερα,
διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, όπως είναι η Ελβετία, η Ιταλία και η Ελλάδα,
αυξάνουν τον αριθμό των αδειών που παραχωρούν, ιδιωτικοποιούν τις λοταρίες ή
επιτρέπουν άλλα τυχερά παιχνίδια. Οι Γάλλοι απαγόρευσαν τους κουλοχέρηδες το
1987. Μια δεκαετία μετά, 13.500 κουλοχέρηδες φέρνουν έσοδα 1,7 δισ. δολαρίων
στο γαλλικό κράτος. Ο νόμιμος τζόγος στην Ανατολική και στην Κεντρική Ευρώπη
αναπτύχθηκε τόσο γρήγορα κατά τη δεκαετία του ’90, που σήμερα μια πόλη όπως η
Πράγα, η οποία κάποτε ήταν γεμάτη από σοβιετικά τανκς, διαθέτει 21 καζίνα.
Μεγάλη ανάπτυξη έχουν γνωρίσει τα καζίνα και στην Ασία.

Ο Γουίλιαμ Τόμσον, καθηγητής Δημόσιας Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο της Νεβάδα,
σημειώνει ότι τα καζίνα στις ΗΠΑ εκμεταλλεύονται τη μαγεία της μουσικής και
προσφέρουν δωρεάν αλκοόλ, για να δημιουργήσουν ευφορία στους πελάτες τους.
Αντίθετα, τα ευρωπαϊκά καζίνα προτιμούν να προσφέρουν πολύ περισσότερη ηρεμία.
Αν κρίνει κανείς από τον τζίρο του τζόγου, το αμερικανικό στυλ παρότρυνσης των
πελατών είναι σαφώς αποτελεσματικότερο. Οι Αμερικανοί ξοδεύουν 2,5 φορές
περισσότερα χρήματα στον τζόγο απ’ ό,τι οι Ευρωπαίοι παίκτες.

Το κέρδος για τις κυβερνήσεις είναι μεγάλο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η
αμερικανική κυβέρνηση είχε έσοδα 26,8 δισ. δολαρίων το 2000. Τα καθαρά έσοδα
τυχερών παιχνιδιών που ελέγχονται από το κράτος, στον Καναδά, έφθασαν, την
ίδια χρονιά, τα 5,7 δισ. δολάρια. Από το 1994 οι Βρετανοί έχουν ξοδέψει 52
δισ. δολάρια στον τζόγο και το 60% του πληθυσμού παίζει συστηματικά.

«Προχωράμε πολύ γρήγορα»

Ποια είναι, όμως, τα όρια; Τη μεγαλύτερη ανάπτυξη, στη δεκαετία του ’90,
γνώρισαν η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία. Εκεί, οι κατά κεφαλήν δαπάνες στον
τζόγο έφθασαν τα 487 δολάρια το 2000, από 246 δολάρια το 1991. Η Αυστραλία
προσπαθεί να… ξαναβάλει το τζίνι στο μπουκάλι, καθώς δημιουργείται κοινωνική
αναταραχή με τους 290.000 τζογαδόρους που έχουν προβλήματα και στοιχίζουν στην
κοινωνία από 940 εκατομμύρια έως 2,9 δισ. δολάρια, πλησιάζοντας ή και
ξεπερνώντας ακόμη το κόστος από τα ναρκωτικά ή το αλκοόλ. Όπως λέει παράγοντας
της αγοράς, «ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ότι προχωράμε πολύ γρήγορα. Η
σταδιακή απελευθέρωση της αγοράς, είναι το καλύτερο πράγμα για τον κλάδο».

© Forbes Global Inc.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος