Ρaul Samuelson Το οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης του 21ου αιώνα

Ίσως έχει αρχίσει να δημιουργείται ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης για τον 21ο
αιώνα. Κάθε χώρα ­ η Αμερική, η Βρετανία, η Ιαπωνία ή το Μεξικό ­ μπορεί να
πάρει μερικά μαθήματα από τις ίδιες τις εμπειρίες της. Μπορούμε, όμως, να
μάθουμε ακόμη περισσότερα από την οικονομική ιστορία άλλων χωρών.

Οι Κουβανοί και οι Βορειοκορεάτες γνωρίζουν ήδη από την εμπειρία του Στάλιν
και του Μάο ότι το σύστημα του κεντρικού γραφειοκρατικού σχεδιασμού είναι μια
αποδεδειγμένη αποτυχία. Και δεν μιλάμε με ιδεολογική γλώσσα. Πρόκειται για
γεγονότα που σταδιακά γίνονται κατανοητά.

Ποια από τις δώδεκα χώρες της Λατινικής Αμερικής παρουσίασε τις καλύτερες
επιδόσεις στα τέλη του περασμένου αιώνα; Γιατί στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι πρώην
γίγαντες ­ η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία ­ παρουσίασαν χαμηλούς ρυθμούς
ανάπτυξης;

Την ίδια στιγμή πρέπει να αναρωτηθούμε, γιατί η Ιρλανδία, η Φινλανδία, η
Βρετανία, η Ολλανδία και η Δανία παρουσιάζουν τους υψηλότερους ρυθμούς
ανάπτυξης μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης;

To ιαπωνικό μοντέλο

Πριν από περίπου δώδεκα χρόνια, το ιαπωνικό μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης
εθεωρείτο το πιο επιτυχημένο μοντέλο για την επίτευξη εντυπωσιακής ανάπτυξης.

Και πράγματι, κατά τη διάρκεια των ετών 1950 – 1985, οι χώρες της
Νοτιοανατολικής Ασίας, όπως η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν και η Σιγκαπούρη,
φαίνονταν να ευημερούν μέσω της υιοθέτησης του ιαπωνικού συστήματος ανάπτυξης,
που βασιζόταν στην αύξηση των εξαγωγών, στην εισαγωγή δυτικής τεχνολογίας για
χρήση από το καλά εκπαιδευμένο αλλά χαμηλότερα αμειβόμενο ασιατικό εργατικό
δυναμικό και στην ενορχήστρωση όλων αυτών από έναν συνδυασμό κυβερνητικών
γραφειοκρατών, επιχειρηματιών και τραπεζιτών – ηγετών μεγάλων ολιγοπωλιακών
επιχειρήσεων, που οι αποφάσεις τους λαμβάνονταν με ομοφωνία, ενώ διέθεταν πολύ
παχυλά πορτοφόλια, που τους επέτρεπαν να αγνοούν τις βραχυπρόθεσμες
διακυμάνσεις των τιμών των μετοχών στα χρηματιστήρια.

Επιπλέον, η από το 1989 εξάρτηση της Ιαπωνίας από τη διά βίου απασχόληση σε
μια επιχείρηση και η παράλυση από τη γραφειοκρατία και την απενεργοποίηση της
κεντρικής τράπεζας, έκαναν την ιαπωνική οικονομία να είναι η πιο στάσιμη, σε
σχέση με οποιαδήποτε άλλη οικονομία στον κόσμο.

Ανακατατάξεις

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Μήπως οι ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης του 7% και 8%, που ανακοινώνει η Κίνα, είναι
στην πραγματικότητα μόλις 2% ή 3%;

Μεσοπρόθεσμα, το τεράστιο και εκπαιδεύσιμο εργατικό δυναμικό της Κίνας θα της
επιτρέψει να γίνει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη, πίσω από τις
Ηνωμένες Πολιτείες και μπροστά από την Ιαπωνία.

Έπειτα από μια ή δύο δεκαετίες, η αναζωογονημένη ινδική οικονομία, έχοντας
λίγο ή πολύ ακολουθήσει το κινεζικό μοντέλο, ίσως βρεθεί στην τρίτη θέση της
παγκόσμιας οικονομίας. Αυτοί οι γίγαντες, όσον αφορά το συνολικό μέγεθος
οικονομίας, θα παραμείνουν, ωστόσο, σημαντικά χαμηλότερα σε σχέση με το κατά
κεφαλήν εισόδημα των δυτικών ανεπτυγμένων οικονομιών.

Σημειώστε ότι η Χιλή εμφανίζει τις καλύτερες οικονομικές επιδόσεις σε σχέση με
τις υπόλοιπες οικονομίες της Λατινικής Αμερικής. Παραδόξως, αυτή ήταν η χώρα
που υπέστη τη δικτατορία του Πινοσέτ. Οι πολίτες της Χιλής κατάφεραν να
απαλλαγούν από τη δικτατορία.

Ωστόσο, πολλές από τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που επιβλήθηκαν με το
δικτατορικό μαστίγιο διατηρήθηκαν, ωφελώντας τη χώρα μετά το πέρασμά της στη
δημοκρατία. Μελετούσα πρόσφατα μια έρευνα των καθηγητών Ρίτσαρντ Φρίμαν, του
Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και Ντέιβιντ Καρντ, του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας.
Αυτοί διαπιστώνουν ότι η Βρετανία, η οποία εμφάνισε οικονομική υστέρηση μεταξύ
των ετών 1945 – 1979, παρακίνησε το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης προς την
απελευθέρωση των οικονομιών.

Αυτό μπορεί να εξηγήσει και το γεγονός ότι η μοντέρνα κεντρώα κυβέρνηση του
Τόνι Μπλερ διαχειρίζεται μια οικονομία που αυξάνει περισσότερο το κατά κεφαλήν
εισόδημα των πολιτών της σε σχέση με τη Γαλλία και τη Γερμανία.

Οικονομικά μαθήματα

Λάβετε υπόψη σας δύο οικονομικά μαθήματα που προσφέρει η οικονομική ιστορία
της Βρετανίας. Το 1850 ήταν πρώτη παντού. Το 1900 βρισκόταν στη δεύτερη θέση.

Στη συνέχεια, από το 1960 έως το 1979, το Ηνωμένο Βασίλειο έπεσε από την τρίτη
θέση στη δωδέκατη, στην κατάταξη των πιο εύπορων οικονομιών. (Αντιγράφω από τη
μελέτη των Φρίμαν και Καρντ: η μεταθατσερική διαδικασία μεταρρυθμίσεων στη
Βρετανία πέτυχε να κάνει τη βρετανική οικονομία περισσότερο φιλική προς τις
αγορές σε σχέση με τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές της… και σε αντίθεση με τους
ανταγωνιστές της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Βρετανία κατάφερε να πετύχει
υψηλότερους ρυθμούς απασχόλησης, σε συνδυασμό με την αύξηση των πραγματικών
μισθών για τους εργαζομένους).

Για ποιον λόγο, λοιπόν, η Γερμανία και η Γαλλία έχασαν έδαφος; Οι εργαζόμενοί
τους εργάζονται λιγότερες ώρες τον χρόνο. Σε αντίθεση με τη Δανία, όπου οι
αναγκαίες απολύσεις δεν εμποδίζονται από τα εργατικά συνδικάτα, οι άκαμπτες
εργασιακές σχέσεις στη Γερμανία και τη Γαλλία εμποδίζουν τη μείωση των
οικονομικών ζημιών, που είναι αναπόφευκτες σε μια δυναμική παγκοσμιοποιημένη
οικονομία. Σε πολλές περιπτώσεις, μια βραχυπρόθεσμη νίκη των εργατικών
συνδικάτων απλώς επιταχύνει τη διαδικασία μόνιμης μεταφοράς της παραγωγής σε
κάποιο άλλο σημείο του πλανήτη. Αυτό που προκαλεί έκπληξη, είναι ότι η
Ολλανδία, η οποία εφήρμοσε τους ισχυρότερους σοσιαλδημοκρατικούς κανόνες στις
δεκαετίες που ακολούθησαν μετά το 1945, έχει πλέον ρυθμό ανεργίας χαμηλότερο
από εκείνον των Ηνωμένων Πολιτειών.

Δεν νομίζω ότι η Φινλανδία, η Ιρλανδία, η Δανία και άλλοι «πρωταθλητές» της
Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν σαγηνευτεί από τη μοντέρνα αμερικανική οικονομική
κουλτούρα. Παρ’ όλα αυτά, η χαμηλών τόνων πολεμική των εργατικών συνδικάτων
που επικράτησε στην Αμερική, αξίζει να πιστωθεί το μεγαλύτερο μέρος της
οικονομικής επιτυχίας των Ηνωμένων Πολιτειών κατά τη διάρκεια της δεκαετίας
του ’90. Αυτό που φέρνει αποτέλεσμα σε μια ήπειρο, προφανώς είναι
αποτελεσματικό και σε μια άλλη.

Αυτό που δεν φέρνει αποτέλεσμα σε μια ήπειρο, προφανώς δεν φέρνει αποτέλεσμα
και σε καμιά άλλη. Όπως γνωρίζουν οι νέοι άνθρωποι, είναι πολύ δελεαστικό να
βρίσκεσαι στον έναν ή στον άλλο ιδεολογικό πόλο.

Πολύ συχνά, το να βρίσκεσαι ανάμεσα, είναι πολύ βαρετό. Οι άνθρωποι βαριούνται
όταν ακούνε για τον Αριστοτελικό «χρυσό μέσο όρο». Η ευημερία δεν είναι
αποτέλεσμα των εντυπωσιακών ομιλιών των πολιτικών ή πομπωδών παρελάσεων. Όσον
αφορά στα οικονομικά, δεν υπάρχει, προς το παρόν, τίποτε πιο αποτελεσματικό
από μια δημοκρατία στην οποία οι νόμοι τιθασεύουν τις ενέργειες και τα
προβλήματα που δημιουργούν οι ελεύθερες αγορές.

(c) Los Angeles Times Syndicate, 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος