Η προστασία… απειλεί τα αρχαία!

Οι ξύλινες βιτρίνες όχι μόνον δεν προστατεύουν, αλλά απειλούν τα εκθέματα, υποστηρίζει η έρευνα του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στη φωτογραφία, προθήκη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου

Μέσα από τις προθήκες τους τα περισσότερα εκθέματα των μουσείων μοιάζουν
ασφαλή και προστατευμένα από τη ρύπανση του περιβάλλοντος. Η «νέα γενιά»
ρύπων, όμως, που προέρχονται από τα υλικά κατασκευής των προθηκών απειλεί τις
«προστατευμένες» αρχαιότητες με διάβρωση. Τούτο υποστηρίζει έρευνα του
Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών – η πρώτη του είδους της στην Ελλάδα
– που πραγματοποιήθηκε με άξονα δεκαπέντε προθήκες και πέντε ερμάρια του
Εθνικού Αρχαιολογικού και του Νομισματικού Μουσείου.

«Σε περισσότερες από το 50% των περιπτώσεων που εξετάστηκαν στα δύο κεντρικά
μουσεία της Αθήνας (εννέα από τις δεκαπέντε προθήκες και τρία από τα πέντε
ερμάρια) διαπιστώθηκε ότι υπήρχε υπέρβαση του ορίου ασφαλείας και για τα δύο
πλέον “επικίνδυνα” οργανικά οξέα, τόσο το οξικό όσο και το μυρμηκικό»,
επισημαίνει ο επιβλέπων την έρευνα, αναπληρωτής καθηγητής Αναλυτικής Χημείας
και Περιβαλλοντικής Ανάλυσης, Παναγιώτης Σίσκος.

«Τα δύο “ένοχα” οξέα που εντοπίσαμε εκπέμπονται κυρίως από το ξύλο, τα
υλικά συγκόλλησης των ξύλινων και μη τμημάτων των προθηκών, τα επιχρίσματα, τα
χρώματα και τις ουσίες καθαρισμού που χρησιμοποιούνται τόσο για τη συντήρηση
των εκθεμάτων όσο και των προθηκών, όπως επίσης και από άλλα αντικείμενα που
μπορεί να βρίσκονται μέσα στη βιτρίνα, όπως τα έγχρωμα υφάσματα που
αναδεικνύουν τα εκθέματα», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η διπλωματούχος της ειδίκευσης
Χημείας και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών, Σύλβια
Δρεμέτσικα.

Απειλούν δε με διάβρωση τα αντικείμενα από μόλυβδο, χαλκό, σίδηρο και από
διάφορα κράματά τους, ενώ σε δεινή θέση βρίσκονται και τα όστρακα θαλάσσιων
και χερσαίων οργανισμών, όπως και τα πήλινα σκεύη. «Ακόμα όμως και σε
περιπτώσεις που οι τιμές των οξέων είναι χαμηλές, δεν σημαίνει πως
εξαφανίζεται και ο κίνδυνος», διευκρινίζει η κ. Δρεμέτσικα. «Τα οργανικά οξέα
συχνά συνυπάρχουν με άλλους ρύπους και ο συνδυασμός τους μπορεί να αποδειχθεί
εξίσου επικίνδυνος, ενώ επιβαρυντικοί παράγοντες είναι επίσης η έλλειψη
αερισμού των βιτρινών και η παρουσία μεγάλων επιφανειών που εκπέμπουν οργανικά
οξέα σε μικρούς χώρους, όπως οι προθήκες».

Όσο για την πιθανότητα λάθους; «Είναι χαμηλότερη του 10%», υποστηρίζει ο κ.
Σίσκος, «καθώς η ποιότητα των μετρήσεων διασφαλίστηκε με τριπλή δειγματοληψία
και τη χρήση δύο διαφορετικών μεθόδων».

Ωστόσο η έρευνα, η ολοκλήρωση της οποίας χρειάστηκε ενάμιση χρόνο,
βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της στάδια και σε διεθνές επίπεδο. Στο μέλλον
πρόκειται να μελετηθούν και άλλοι ρύποι που βλάπτουν τα εκθέματα των μουσείων,
όπως επίσης και σε τι ποσοστό επηρεάζεται το περιεχόμενο της κάθε προθήκης από
την περιβαλλοντική ρύπανση, εκτός και εντός του μουσείου.

Αντικατάσταση προθηκών

Μπορεί ο κίνδυνος για τα εκθέματα των μουσείων να είναι μεγάλος, όχι όμως και
αναπόφευκτος. Η καλύτερη λύση είναι βέβαια η αντικατάσταση των «ένοχων»
ξύλινων βιτρινών και ερμαρίων με άλλες από αδρανή υλικά, όπως το ατσάλι και το
αλουμίνιο. «Οι προθήκες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου θα αντικατασταθούν
εν όψει της επανέκθεσης, και για την επιλογή των νέων θα ληφθεί υπ’ όψιν και η
συγκεκριμένη έρευνα», διευκρινίζει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του Μουσείου Νίκος
Καλτσάς. Όσο για το Νομισματικό Μουσείο, «διαθέτει μόνον δύο ξύλινες προθήκες,
που ανήκαν στον Σλήμαν και σχεδιάστηκαν από τον Τσίλερ. Εντάχθηκαν δε στην
έκθεση του Ιλίου Μέλαθρον για αρχειακούς λόγους», εξηγεί η αρχαιολόγος του
Μουσείου Ηώ Τσούρτη, ενώ «η αντικατάσταση των ξύλινων ερμαρίων έχει ήδη
αρχίσει».

Σε περιπτώσεις όμως που δεν είναι εφικτή η άμεση αντικατάσταση, η προστασία
των εκθεμάτων μπορεί να επιτευχθεί με την επικάλυψη και την απομόνωση των
ξύλινων τμημάτων, την απομάκρυνση των υφασμάτων, την τοποθέτηση φίλτρων
ενεργού άνθρακα που καθαρίζει την ατμόσφαιρα, όπως και τον έλεγχο της υγρασίας
η οποία, σε συνδυασμό με τους ρύπους, επιταχύνει τη διάβρωση.