Πεθαίνοντας στην Αμερική

Αν ένα πρόσωπο ενσαρκώνει όλα τα αρνητικά του αμερικανικού δικαστικού
συστήματος, αυτό έχει χρώμα και είναι μαύρο. Ανέκφραστο και αυλακωμένο. Έχει
αριθμό και κωδικό, κατάδικος CP-48. Κι έτυχε να έχει και όνομα: Τζόζεφ Άμριν.

Τζόζεφ Άμριν. Δεν διέπραξε το έγκλημα για το οποίο πρόκειται να θανατωθεί

Σωφρονιστικό Ίδρυμα Ποτόσι – Μισούρι, Απρίλιος 2002. Σιδηροδέσμιος οδηγείται
στον χώρο επισκέψεων. Είναι ένας ψηλός, ωραίος και περιποιημένος άνδρας 45
χρόνων. Περιμένει τον ήχο της κλειδαριάς. Ύστερα, σκύβει στο μηχάνημα που
αφαιρεί τις χειροπέδες και πιάνει το ακουστικό του εσωτερικού τηλεφώνου. Είναι
η πρώτη επαφή με τον έξω κόσμο εδώ και καιρό.

Ο Άμριν είναι ένα άτομο που για τις αρχές «μύριζε» πάντα μπερδέματα.
Έγκλειστος από τα 20, ποτέ δεν συνεργαζόταν πρόθυμα με τους φύλακες. Τα πρώτα
χρόνια, κρατούμενος σε άλλη φυλακή στο Τζέφερσον Σίτι για ληστεία, τον είχαν
πιάσει με μαχαίρι και από τότε το «επιθετικός κρατούμενος» έμεινε χαραγμένο
πάνω του. Το 1985, θεωρήθηκε ύποπτος για τη δολοφονία ενός συγκρατουμένου του
και καταδικάστηκε για φόνο που επισύρει την εσχάτη των ποινών. Οι ένορκοι δεν
ασχολήθηκαν ιδιαίτερα. Όπως μάλιστα το έθεσε ο προϊστάμενός τους, «βρήκα ένοχο
τον Τζο Άμριν στη δίκη, γιατί ήταν ήδη κατάδικος. Και δεν τους εμπιστεύομαι
αυτούς».

Το πρόβλημα. Είναι άλλος ένας μαύρος από φτωχή οικογένεια που περιμένει
τη σειρά του στο θάλαμο εκτελέσεων. Άλλο δικαίωμα για έφεση δεν έχει και το
τελευταίο διάστημα τον κρατούν κλειδωμένο στο κελί του γιατί φοβούνται πως η
επικείμενη εκτέλεσή του μπορεί να τον κάνει βίαιο.

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι ο Τζο Άμριν δεν διέπραξε το
έγκλημα για το οποίο θα θανατωθεί. Ο ίδιος και οι δικηγόροι του το ξέρουν, οι
μάρτυρες κατηγορίας επίσης και το είπαν, το Όγδοο Περιφερειακό Εφετείο είναι
ενημερωμένο και σχεδόν το ομολόγησε σε μια από τις αποφάσεις του. Τα
δικαστήρια του Μισούρι αρνήθηκαν να ξανανοίξουν την υπόθεση. Έτσι, αν κάτι
απρόσμενο δεν συμβεί την τελευταία στιγμή, οι ώρες του Άμριν είναι μετρημένες.

Τον Άμριν τον καταδίκασαν οι καταθέσεις τριών άλλων συγκρατουμένων του. Τον
αναγνώρισαν αρχικά ως τον άνδρα που στις 18 Οκτωβρίου του 1985 μαχαίρωσε
θανάσιμα τον Γκάρι Μπάρμπερ, έγκλειστο στις ίδιες φυλακές. Και οι τρεις όμως
άλλαξαν τις καταθέσεις τους με το επιχείρημα ότι δέχτηκαν πιέσεις από τις
αρχές των φυλακών με αντάλλαγμα ευνοϊκές συνθήκες κράτησης και… αποφυλάκιση.
Τα κίνητρα ήταν ισχυρά. Λευκοί και μικροκαμωμένοι, είχαν ήδη υποστεί
αλλεπάλληλους βιασμούς στις φυλακές από γεροδεμένους μαύρους συγκρατουμένους
τους. Ο ένας από αυτούς μάλιστα, ο Τέρι Ράσελ, θεωρήθηκε επίσης ύποπτος. Όσο
για τον Άμριν, αν του επέτρεπαν να μιλήσει, θα έλεγε ότι τη στιγμή του φόνου
έπαιζε χαρτιά σε άλλο χώρο. Η υπόθεση κυκλοφορούσε επί χρόνια από το ένα
δικαστήριο στο άλλο ώσπου σκόνταψε στην απόφαση του δικαστή Φερνάντο Γκαϊτάν,
με την οποία, στην ουσία, απαγορεύτηκε κάθε επανεξέταση. Βάσει της κείμενης
νομοθεσίας, ένα δικαστήριο υποχρεούται να ξανανοίξει μια υπόθεση μόνο αν
προκύψουν «νέα» στοιχεία που «προκαλούν» την αρχική απόφαση. Ο Γκαϊτάν ωστόσο
αποφάνθηκε πως τα νέα στοιχεία, δηλαδή, οι μαρτυρίες των έξι άλλων
συγκρατουμένων του που έπαιζαν χαρτιά μαζί του και η αναγνώριση του Ράσελ ως
δράστη από τον αξιωματικό των φυλακών Τζον Νόμπλ και έναν άλλον κρατούμενο θα
μπορούσαν να είχαν προσκομιστεί στη δίκη, άρα και να συμβάλουν σε ενδεχόμενη
αθωωτική απόφαση, αν ο δικηγόρος του Άμριν τα είχε καταθέσει. Με άλλα λόγια,
αν ο δικηγόρος σου είναι ανεπαρκής, στις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί και να
πεθάνεις.

Έκαναν πως δεν έβλεπαν

Έκτος στη σειρά ανάμεσα σε δέκα αδέλφια, γιος μιας μοδίστρας από το Κάνσας και
ενός πατέρα που έμενε συχνά άνεργος, δεν άργησε να γνωρίσει την παρανομία. Στα
20 καταδικάστηκε σε 15ετή κάθειρξη για ληστεία. Τον στείλανε στην Αναμορφωτική
Φυλακή του Μισούρι, «για τους σκληρότερους των σκληρών», όπως λέει. Οι
δολοφονίες μεταξύ των κρατουμένων δεν ξάφνιαζαν, και τα θύματα πάντα μαύροι.
Οι «πιο σκληροί» λευκοί, μέλη της Άριας Αδελφότητας, χρησιμοποιούσαν
συστηματικά τον βιασμό ως μέσον ελέγχου επί των μαύρων. Οι τελευταίοι έκαναν
το ίδιο στους πιο αδύναμους λευκούς. Για τον Άμριν ήταν θέμα περηφάνιας να
μείνει καθαρός. Ήταν αρκετά δυνατός για να μην πέσει θύμα βιασμού και έξυπνος
να μην μπλέξει στις ίντριγκες που πυροδοτούσαν τη βία. Και το πλήρωσε. Γιατί
αρνιόταν να συνεργαστεί με οποιονδήποτε. «Η μάνα μου μού είχε πει ότι δεν λες
τίποτα στην αστυνομία», θυμάται. Οι φύλακες έκαναν πως δεν έβλεπαν τους
βιασμούς, τα όπλα, τα ναρκωτικά, κι όταν αυτά αποκαλύφθηκαν στο δικαστήριο,
καμία δίωξη δεν ακολούθησε.

Όπως λέει ο σημερινός δικηγόρος του Άμριν, Σιν Ο’ Μπράιν, «δεν αναζήτησε
κανείς την αλήθεια. Καταδότες έψαχναν». Ο Άμριν συμφωνεί. «Δεν τους άρεσα.
Άλλος ένας κρατούμενος νεκρός. Έτσι το είδαν. Αν έλεγα το έκανε ο Ράσελ, θα
μιλούσατε τώρα μαζί του».

Ο Άμριν έχει με το μέρος του οργανώσεις προάσπισης των δικαιωμάτων του
ανθρώπου, άλλες που αντιτίθενται στην θανατική ποινή, έναν δικηγόρο που
ειδικεύεται σε υποθέσεις κατάργησής της. Το αν θα ζήσει ή όχι, θα το
αποφασίσει τελικά ο κυβερνήτης του Μισούρι, Μπομπ Χόλντεν, ένας άνθρωπος κι
αυτός, στην εξουσία μιας πολιτείας όμως που φαίνεται να πιστεύει πως δεν κάνει
λάθη ποτέ.