Το πολιτικό ισοζύγιο της φορολογικής μεταρρύθμισης

Αν είχε γίνει μια απλή ανάλυση κόστους – οφέλους στην εισήγηση για τη
φορολογική μεταρρύθμιση, θα είχε διαπιστωθεί ότι αυτοί που θα κληθούν να
πληρώσουν ­ έστω και λίγο, έστω και δικαιολογημένα ­ είναι τόσοι πολλοί, ώστε
αποκλείεται να μην προκληθούν αντιδράσεις. Οπότε η κυβέρνηση τουλάχιστον θα
έπρεπε να λάβει τα μέτρα της. Είτε να αποστασιοποιηθεί πλήρως από την πρόταση,
αφήνοντας την επιτροπή να βγάλει μόνη της το φίδι από την τρύπα και
διευκρινίζοντας ότι θα τη λάβει απλώς υπ’ όψιν της όταν θα διαμορφώσει τις
δικές της προτάσεις, είτε να παρέμβει εγκαίρως και να εισηγηθεί την
τροποποίηση ορισμένων από τις προτάσεις, που είναι και οι πιο επώδυνες, ώστε
να μη δοθεί το λάθος σήμα στην κοινωνία.

Τίποτα από αυτά δεν έγινε. Η κυβέρνηση παρουσίασε την πρόταση ­ έστω
αποδίδοντας τα πνευματικά δικαιώματα στην επιτροπή Γεωργακόπουλου ­ και άφησε
τον Τύπο να κάνει, όπως όφειλε, τον δικό του απολογισμό των υπέρ και κατά, για
να διαπιστώσει εκ των υστέρων ότι τα κατά ήταν περισσότερα ή, τουλάχιστον, πιο
κραυγαλέα.

Καλές προθέσεις

Η αλήθεια είναι ότι η προσπάθεια της επιτροπής είχε καλές προθέσεις και
ορισμένα καλά αποτελέσματα. Πράγματι, το φορολογικό σύστημα χρειάζεται
απλοποίηση και, με αυτή την έννοια, η προτεινόμενη κατάργηση πολλών μικρών
φόρων, για παράδειγμα, είναι ευπρόσδεκτη. Επίσης, θεμιτή είναι η πρόταση για
την κατάργηση πολλών φοροαπαλλαγών που ισχύουν για κατηγορίες όπως οι
ποδοσφαιριστές. Παράλογοι φόροι, όπως ο φόρος ιδιοκατοίκησης, πρέπει επίσης να
καταργηθούν. Ακόμη, μπορεί να γίνει δεκτό ότι πρέπει να μειωθεί ο συντελεστής
φορολογίας των νομικών προσώπων, για να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά τους.
Ακόμη και η κατάργηση του χαμηλότερου συντελεστή ΦΠΑ στα νησιά μπορεί να γίνει
αποδεκτή, αν αντισταθμισθεί με κάποιο τρόπο η ευεργετική του επίδραση στους
κατοίκους ­ όχι, όμως, και στους τουρίστες ­ των συγκεκριμένων περιοχών.
Απολύτως θετική είναι, εξάλλου, η αύξηση του αφορολογήτου ορίου, που
λειτουργεί ευθέως υπέρ των ασθενέστερων εισοδηματικά στρωμάτων.

Ασθενές επιχείρημα

Από την άλλη πλευρά, όμως, η επιτροπή θέλησε να συμπληρώσει το μέτρο αυτό με
ένα άλλο που κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση: την κατάργηση της έκπτωσης
σειράς δαπανών, όπως δίδακτρα ή ενοίκια, από το φορολογητέο εισόδημα. Όπως η
ίδια αναφέρει στην έκθεσή της, αυτό γίνεται κυρίως για λόγους απλοποίησης του
συστήματος. Πρόκειται, προφανώς, για ένα εξαιρετικά ασθενές επιχείρημα, αν
αναλογισθεί κανείς τις συνέπειες του μέτρου. Οποιοσδήποτε πολίτης ερωτηθεί αν
είναι διατεθειμένος να υποστεί κάποια ταλαιπωρία συγκεντρώνοντας
δικαιολογητικά προκειμένου να γλιτώσει φόρους, θα απαντήσει οπωσδήποτε θετικά.
Και φυσικά, δεν ενδιαφέρεται αν θα ελαφρυνθεί η Εφορία στο έργο της ή όχι.
Επίσης, δεν ενδιαφέρεται, αν εκτός από τον ίδιο, τον χαμηλόμισθο, θα πληρώσει
­ και περισσότερα ­ και ο υψηλόμισθος που χάνει το ίδιο προνόμιο των
φοροαπαλλαγών. Θα προτιμούσε να το διατηρήσει, έστω και αν επωφελείται ακόμη
περισσότερο από αυτό ο υψηλόμισθος.

Το συγκεκριμένο μέτρο είναι καταλυτικό ως προς τις επιπτώσεις του. Σε κάθε
παράδειγμα που ετοίμαζαν μετά πάθους φοροτεχνικοί και δημοσιογράφοι την
επομένη της παρουσίασης των προτάσεων φαινόταν να επηρεάζει καθοριστικά το
αποτέλεσμα, εξανεμίζοντας τις όποιες ευεργετικές επιπτώσεις άλλων μέτρων. Η
κατάργηση των απαλλαγών οδηγεί σε επιβάρυνση ακόμη και των χαμηλόμισθων,
έδειχναν τα παραδείγματα.

Κατανόηση

Πώς μπορεί, ύστερα από αυτό, να δει κανείς με κατανόηση και να αποδεχθεί ως
αναγκαία κάποια μέτρα που μπορεί και να είναι σκόπιμα ή να επιβάλλονται από
τις διεθνείς συνθήκες, όπως η αύξηση των φόρων στα καύσιμα (φόρος ενέργειας
στην κοινοτική ορολογία) ή στα τσιγάρα; Πώς μπορεί να συζητήσει καλοπροαίρετα
τη λογική πρόταση να μπει ΦΠΑ και στην οικοδομή, όταν χάνει το δικαίωμα
φοροαπαλλαγής από τους τόκους δανείου για αγορά πρώτης κατοικίας;

Υπάρχουν και άλλα πολλά που μπορεί να πει κανείς ως προς τη συγκεκριμένη
πρόταση. Όπως, για παράδειγμα, αν εξυπηρετεί ή μήπως αντιστρατεύεται τον στόχο
για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, αφού η ανώτερη μεσαία τάξη, που σαφώς
επιβαρύνεται, θα αναζητήσει τρόπους να αποκρύψει εισοδήματα. Και η
συγκεκριμένη τάξη έχει, συνήθως, δυνατότητες να κάνει κάτι τέτοιο.

Το ίδιο λάθος

Η Ελλάδα δεν έχει, βεβαίως, παράδοση εποικοδομητικών κοινωνικών διαλόγων, στη
βάση τεχνοκρατικών προτάσεων. Αυτό έχει φανεί από την εποχή των περίφημων
προτάσεων Σπράου για το Ασφαλιστικό και επιβεβαιώθηκε με μεγάλο κόστος για την
ίδια, με τις νεώτερες προτάσεις που παρουσίασε η βρετανική εταιρεία πριν από
έναν χρόνο. Η κυβέρνηση αψήφησε την εμπειρία αυτή και επανέλαβε το τουλάχιστον
επικοινωνιακό λάθος. Παρουσίασε σχεδόν σαν δικές της τις προτάσεις
Γεωργακόπουλου, χωρίς να εξετάσει την πολιτική τους διάσταση. Πίστεψε ότι θα
μπορούσε να κερδίσει τις εντυπώσεις, ή τουλάχιστον να μην προκαλέσει
αντιδράσεις, ενώ είχε ήδη εξαντλήσει, πριν από λίγο καιρό, τα περισσότερα από
τα καλά της χαρτιά, με τις φοροελαφρύνσεις. Και, βεβαίως, υποχρεώθηκε, στη
συνέχεια, να δίνει διευκρινίσεις ότι η ίδια θα φέρει άλλη πρόταση και να
ψιθυρίζει σε δημοσιογραφικά αυτιά ότι προτίθεται να αποσύρει κάθε «κακό» μέτρο
και να κρατήσει μόνο τα «καλά».

Ακόμη, κατάφερε να προκαλέσει για άλλη μια φορά τα ανακλαστικά του σκληρού
πυρήνα του ίδιου του κυβερνώντος κόμματος. Αυτό είναι ίσως το τελευταίο που
πέρασε από τη σκέψη των μελών της επιτροπής Γεωργακόπουλου, αλλά θα έπρεπε να
είχε περάσει από τη σκέψη των μελών της κυβέρνησης.