ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Φοίβος και Αθηνά

Τα δύο μικρά ανθρωπάκια, η μασκότ των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, μπήκαν για τα
καλά στη ζωή μας. Η παρουσία τους αποτέλεσε άλλη μια χρυσή ευκαιρία για την
ανάπτυξη μιας πλούσιας φιλολογίας και κυρίως παραφιλολογίας. Επώνυμοι,
ανώνυμοι, ειδικοί, παραειδικοί μασκοτολόγοι έσπευσαν να τοποθετηθούν. Τους
άρεσε; Τι τους άρεσε; Τι δεν τους άρεσε;

Συλλογιζόμουν την ευκολία με την οποία αυτό το τόσο απλό «μου αρέσει» ή «δεν
μου αρέσει» είναι εν προκειμένω παγιδευμένο.

Συλλογιζόμουν πως το καθετί, ιδιαίτερα στις μέρες μας, προσδιορίζεται από τον
τρόπο που ο καθένας από εμάς θα επιλέξει να το αποδεχθεί, να το απολαύσει ή να
το καταγγείλει.

Ο τρόπος αυτός δεν είναι ποτέ αθώος. Τα πράγματα δεν υπάρχουν από μόνα τους.
Προσδιορίζονται από το βλέμμα που τους απευθύνουμε.

Τις περιπέτειες του βλέμματος αυτού, τις παλινωδίες του, τις μυστικές και
υπόγειες διαδρομές του συλλογιζόμουν με αφορμή τον Φοίβο και την Αθηνά.

Ο περί των Ολυμπιακών Αγώνων λόγος αποτελεί ένα πρόσφορο έδαφος για να
αναπτυχθεί ένας υπερβολικός λόγος, η σαγήνη του οποίου είναι δύσκολο να
τιθασευθεί. Ένας λόγος που από τη μια χαϊδεύει (ένδοξο παρελθόν, μοναδικότητα
της ιστορίας μας, ιδιαιτερότητα ενός παρελθόντος ικανού να προδικάσει από
μόνος του την ιδιαιτερότητα ενός παρόντος) και από την άλλη γίνεται
μεμψίμοιρος και μινιμαλιστικός: «Μα πώς εμείς, μια μικρή χώρα, θα τα βγάλουμε
πέρα; Υπάρχουν χιλιάδες προβλήματα, αλίμονό μας», κ.λπ., κ.λπ.

Ανάμεσα στη μυθοποίηση, τον εξωραϊσμό, από τη μια, τη συρρίκνωση και τον
μινιμαλισμό, από την άλλη, υπάρχουν ορισμένες αλήθειες – ναι! υπάρχουν
ορισμένες αλήθειες! – που αξίζει τον κόπο να μην τις διαστρέφουμε.

Με αυτές εν τέλει ζούμε, αυτές χρειαζόμαστε για να μας κρατούν σε εγρήγορση,
σε ζωντάνια.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες, είτε το θέλουμε είτε όχι, συνδέονται με τον τόπο που
τους γέννησε, τον δικό μας τόπο, και με την αλήθεια ορισμένων ιδανικών. Το «ευ
αγωνίζεσθαι», η ειρηνική συνύπαρξη όλων των λαών, η χαρά της γιορτής και της
άμιλλας, η έξαρση της προσπάθειας και της συμμετοχής. Όσο κι αν σήμερα τα
ιδανικά αυτά δεινοπαθούν από μια οικονομία και μια λογική της αγοράς, όσο και
αν η γιγαντιαία βιομηχανία συμφερόντων μεταμορφώνεται και σε μια βιομηχανία
συνειδήσεων, αξίζει αυτά τα ιδανικά να μην τα υπονομεύουμε.

Επειδή όλα παίζονται και χάνονται στο επίπεδο των λόγων και των στάσεων και
των ψυχικών επενδύσεων, αξίζει να μην εξουθενώνουμε τον λόγο μας μέσα από ένα
μεμψίμοιρο λόγο, αξίζει να μην εντείνουμε τη μιζέρια μας μέσα από μίζερες,
τσιγγούνικες ομφαλοσκοπήσεις και αυτομαστιγωτικές κριτικές ή πολιτικές και
κομματικές εκμεταλλεύσεις.

Έβλεπα λοιπόν τα δύο μικρά ανθρωπάκια στην τηλεόραση να κάνουν την επίσημη
πρώτη τους. Ο Φοίβος και η Αθηνά. Πώς θα διαλέξουμε να τα δούμε; Η απόφαση
είναι δικιά μας. Έχει να κάνει με το βλέμμα που αποφασίζουμε εμείς και μόνον
εμείς να απευθύνουμε στα πράγματα γύρω μας. Δικιά μας είναι η απόφαση για το
αν θα δούμε τη μασκότ ως ένα ακόμη προϊόν μάρκετινγκ, λιγότερο ή περισσότερο
πετυχημένο. Όσο για μένα, επέλεξα μια άλλη οδό.

Ωρα 7.30 στα δελτία των ειδήσεων έβλεπα τη σπαρασσόμενη στο αίμα Παλαιστίνη,
τον κύκλο της βίας να θεριεύει και να απλώνει τα εφιαλτικά πλοκάμια του, αίμα
και βία έδειχναν μόνον οι ειδήσεις και αίφνης… διακοπή… και ιδού τα δύο
μικρά ανθρωπάκια! Τα μασκότ. Αφέθηκα στην εικόνα τους και κάτι μου έκαναν που
έμοιαζε με ένα αίτημα χαράς, μια πρόταση αισιοδοξίας, μια διαρροή στο γκρίζο
των καιρών μας, δύο ανθρώπινες φιγούρες που έρχονται από τα βάθη των αιώνων
μάς μιλούν για την ιστορία και τον πολιτισμό μας, όμως δεν στέκονται εκεί.
Είναι τωρινές, σαν να γεννήθηκαν μόλις τώρα. Δεν γνωρίζουν τίποτε από βία,
αίμα, μίσος και μισαλλοδοξία. Είναι δύο μαζί. Ένα αγόρι, ένα κορίτσι. Χέρι
χέρι, κοιτούν με αισιοδοξία το μέλλον. Με παιδική και αθώα – και τόσο,
αλήθεια, αναγκαία – αισιοδοξία.

Έτσι διάλεξα να δω τον Φοίβο και την Αθηνά.

Υπερβολικά αισιόδοξος; Ε, και λοιπόν; Είναι γνωστό πως οι απαισιόδοξοι ακόμα
και όταν κερδίζουν στις προβλέψεις χάνουν στο στοίχημα της ζωής. Άλλωστε ποτέ
άλλοτε ο Νίτσε δεν ήταν τόσο επίκαιρος: Δεν υπάρχουν γεγονότα. Υπάρχουν μόνον
ερμηνείες γεγονότων.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.