ΦΙΛΙΠ ΠΟΥΛΜΑΝ «Χωρίς ιστορίες δεν θα ήμασταν άνθρωποι»

Η πάλη ανάμεσα στο καλό και το κακό τερματίζεται στο «Κεχριμπαρένιο Τηλεσκόπιο», το τελευταίο μέρος της τριλογίας του Φίλιπ Πούλμαν, αφού ύστερα από επτά χρόνια οι ήρωες εκδιώκουν τον σφετεριστή «Υπέρτατο» και βάζουν στη θέση του τον αληθινό Θεό

«Οι ιστορίες είναι το καλύτερο πράγμα στον κόσμο. Χωρίς ιστορίες δεν θα
ήμασταν άνθρωποι». Αν δεν είναι αυτή η δήλωση ενός γνήσιου παραμυθά, τότε τι
είναι;

Τα βιβλία του Πούλμαν συνιστώνται συνήθως στους θαυμαστές του Χάρι Πότερ, αφού
παρουσιάζουν φανταστικούς κόσμους, όπου οι βασικοί χαρακτήρες έχουν το βάρος
του κόσμου στις πλάτες τους. Η διαφορά είναι ότι στα βιβλία του Πούλμαν η
φαντασία είναι πολύ πιο σκοτεινή. Και μπορεί η Τζόαν Ρόουλινγκ να σαρώνει στις
πωλήσεις, αλλά τα βραβεία στον Πούλμαν απονέμονται (για το «Κεχριμπαρέμιο
Τηλεσκόπιο» βραβεύθηκε με το Whitbread Award).

Τα ερωτήματα που θέτει δεν είναι και τόσο… απλά για παιδικά βιβλία. Ο Θεός,
ο Παράδεισος, η φύση της ανθρώπινης ψυχής εμφανίζονται στα βιβλία του μαζί με
πιο… παιδικά στοιχεία, όπως… αρκούδες με πανοπλίες, όμορφες μάγισσες και
μικροσκοπικοί κατάσκοποι που ταξιδεύουν πάνω σε δράκους.

Ο Πούλμαν, που γεννήθηκε το 1946 στην Αγγλία, γράφει σήμερα σε ένα παράπηγμα
στον κήπο του σπιτιού του, και ελπίζει το παιδάκι που λάτρευε τον Μπάτμαν και
τον Σούπερμαν να εγκρίνει τον κύριο που γράφει βιβλία στον κήπο του…

«Άρχισα να λέω ιστορίες από τότε που κατάλαβα ότι υπάρχουν. Με γοήτευε το
γεγονός ότι κάτι μπορούσε να συμβεί και να συνδεθεί με κάτι άλλο. Το λάτρευα!
Κι ακόμα το λατρεύω». Οι πρώτες του εικόνες για τις ιστορίες είναι «από το
ραδιόφωνο. Θυμάμαι ότι άκουγα ιστορίες για γκάνγκστερ και καουμπόις, και το
καλύτερό μου – τον Σούπερμαν!». Ύστερα ανακάλυψε τον Μπάτμαν και τον αγάπησε
ακόμη περισσότερο.

Για πολλά χρόνια οι αγαπημένες του ιστορίες είχαν να κάνουν με φαντάσματα.
«Μου άρεσε να τρομάζω τους φίλους μου και τον εαυτό μου με τις ιστορίες που
διάβαζα. Ακόμα μ’ αρέσουν, παρ’ όλο που δεν πιστεύω πια στα φαντάσματα»

Ήταν σίγουρος πως «όταν μεγάλωνα, θα έγραφα ιστορίες». Δεν του αρέσει ο όρος
«συγγραφέας». Προτιμά να λέει «γράφω ιστορίες». «Αν δώσεις έμφαση στον εαυτό
σου και όχι στη δουλειά σου, κινδυνεύεις να τον θεωρήσεις πολύ σημαντικό!
Σημασία έχει η ιστορία και εσύ είσαι, απλά, ο υπηρέτης της».

Όσο για το ποιο κοινό θεωρεί κατάλληλο να διαβάσει τα βιβλία του, απαντά «ο
οποιοσδήποτε. Είναι αδύνατον να πω ποιο είναι ή ποιο πρέπει να είναι το κοινό
μου, γιατί είναι σαν να αποκλείω τους υπόλοιπους, αν πω ότι τα βιβλία μου
είναι για παιδιά ή για έφηβους. Ελπίζω το κοινό μου να συμπεριλαμβάνει αγόρια,
κορίτσια, άνδρες, γυναίκες, σκυλιά, άλογα και περιστέρια»!

Και οι αντιδράσεις που προκάλεσε το βιβλίο του «Χρυσή Πυξίδα»; «Τα
βιβλία μιλούν για μεγάλα ζητήματα, όπως η θρησκεία», «από πού προερχόμαστε;»,
«υπάρχει σκοπός σ’ αυτήν τη ζωή;», «τι γίνεται όταν πεθαίνουμε;». Και οι
απαντήσεις που φαίνεται να προτείνει το βιβλίο δεν είναι απαραίτητα αυτές με
τις οποίες θα συμφωνούσαν οι οργανωμένες εκκλησίες ή οι οργανωμένες θρησκείες.
Επομένως, η αντιπαράθεση είναι αναπόφευκτη».

Στα βιβλία του πρωταγωνιστικό ρόλο παίζουν οι δυνατοί γυναικείοι χαρακτήρες.
Σκοπίμως; «Όχι. Αλλά χαίρομαι, όταν υπάρχουν τέτοιοι χαρακτήρες. Για πολλούς
λόγους και κυρίως επειδή μου αρέσουν οι δυνατές γυναίκες και στη ζωή.
Σκεφτόμουν ότι για να δείξεις δυνατές γυναίκες δεν χρειάζεται να κάνεις τους
ανδρικούς χαρακτήρες να φαίνονται πιο αδύναμοι».

Η τριλογία του δείχνει τι γίνεται όταν αρχίζεις να ενηλικιώνεσαι. Η
πρωταγωνίστριά του, η Λύρα, μεγαλώνει, συγκεντρώνει καινούργιες εμπειρίες και
βλέπει τον κόσμο μ’ έναν πιο περίπλοκο και ευρύ τρόπο, αντικατοπτρίζοντας τη
συνειδητοποίηση της ενηλικίωσης και της μάθησης. «Η Λύρα στο “Κεχριμπαρένιο
Τηλεσκόπιο” μαθαίνει ότι η φαντασία δεν είναι αρκετή. Σε όλη της της ζωή έλεγε
ψέματα, επινοούσε ιστορίες, και ξαφνικά συνειδητοποιεί ότι η φαντασία δεν
είναι αρκετή. Αποφασίζει, λοιπόν, να πει την αλήθεια για τα παιδικά της χρόνια
και αυτό, τελικά, την σώζει. Η αληθινή εμπειρία, όχι η φαντασία, η
πραγματικότητα, όχι τα ψέματα, είναι αυτό που μας σώζει στο τέλος», λέει ο Πούλμαν.

Ανάμεσα σε πάθος και αλήθεια

Η ιστορία του τρίτου και τελευταίου βιβλίου της τριλογίας, «Το
Κεχριμπαρένιο Τηλεσκόπιο», διαδραματίζεται ανάμεσα στο δικό μας Σύμπαν και…
σε μερικά άλλα. Με αυτό το βιβλίο, κλείνει ο μυθιστορηματικός κύκλος που
άνοιξε πριν από επτά χρόνια ο συγγραφέας και ο αναγνώστης μπορεί να κατανοήσει
απόλυτα τις δομές και τα ήθη του κόσμου που ο ίδιος ο συγγραφέας έχει
δημιουργήσει.

Πυρήνας της τριλογίας είναι η πάλη ανάμεσα στο καλό και το κακό, ανάμεσα στο
πάθος για την αλήθεια και την υποστήριξη του σκοταδισμού. Στο τρίτο βιβλίο
του, ο Πούλμαν εκφράζει τη διαμάχη αυτή με απόλυτο τρόπο. Και το καταφέρνει. Ο
Πούλμαν στο «Κεχριμπαρένιο Τηλεσκόπιο» καταθέτει τον προβληματισμό του για το
καλό και το κακό, καταλήγοντας στην ανάπτυξη μιας ιδέας γύρω από τη θρησκεία.

Στον κόσμο που έχει στήσει, τον ρόλο του Θεού παίζει ο «Υπέρτατος». Τόσο τα
θνητά πλάσματα όσο κι αυτά που ζουν δίπλα του, έχουν την αίσθηση ότι αυτός
έχει δημιουργήσει τον κόσμο. Αλλά αυτό είναι μια πλάνη, γιατί αυτός είναι ένας
σφετεριστής που έχει αποκτήσει την εξουσία του με την παραπλάνηση και τη βία.
Τα πλάσματα τον αντιμετωπίζουν, θυσιάζονται, και τελικά καταφέρνουν να τον
εκδιώξουν και να βάλουν στη θέση του τον αληθινό Θεό.

Από τις Εκδόσεις Ψυχογιός κυκλοφορούν και τα δύο πρώτα βιβλία της τριλογίας,
το «Αστέρι του Βορρά» και ο «Άρχοντας των δύο κόσμων». Εκτός από το βραβείο
Whitbread που έλαβε για το «Κεχριμπαρένιο Τηλεσκόπιο» ο Φίλιπ Πούλμαν έχει
λάβει πολλά ευρωπαϊκά και αμερικανικά βραβεία, βραβεία γονέων και εκδοτών,
αλλά και βραβείο παιδικού βιβλίου της χρονιάς το 1997 για το «The Subtle
Knife».

INFO

«Το Κεχριμπαρένιο Τηλεσκόπιο» (The Amber Spyglass) του Φίλιπ Πούλμαν
κυκλοφορεί σήμερα από τις Εκδόσεις Ψυχογιός. Σελ. 550. Τιμή: 20,50 ευρώ.