ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εντός ή εκτός;

Πολλοί ειδήμονες του χώρου των ΜΜΕ έχουν ισχυρισθεί κατά καιρούς πως οι
εφημερίδες πρέπει να εισαγάγουν σύγχρονα συστήματα management και να
προσλάβουν ακριβοπληρωμένα στελέχη για να μπορέσουν να διοικηθούν και να
αναπτυχθούν με βάση τεχνοκρατικά κριτήρια. Πέρα του σχεδόν αυταπόδεικτου της
αρχής πως «τα ΜΜΕ είναι (και) επιχείρηση», μια τέτοια πολιτική προφανώς θα
οδηγούσε σε οικονομικά ορθολογικές επιλογές και πρακτικές. Τι πιο λογικό
λοιπόν από την τελική επέκταση αυτού του σκεπτικού, δηλαδή την είσοδο στο
Χρηματιστήριο και τον ανταγωνισμό για κεφάλαια με εταιρείες από εντελώς
διαφορετικούς κλάδους;

Οι οιωνοί έδειχναν να είναι οι κάλλιστοι. Η τεχνολογική επανάσταση του
Ίντερνετ δημιουργούσε νέες αγορές στις οποίες έπρεπε και οι εφημερίδες να
επενδύσουν ώστε να μην απειληθούν με συρρίκνωση ή και, μακροπρόθεσμα,
εξάλειψη. Και οι εφημερίδες, όπως και τα άλλα ΜΜΕ, ήταν ευνοϊκά τοποθετημένες
για αυτήν τη νέα εποχή: σε μία μελλοντική αγορά με πάμπολλα κανάλια διανομής,
τη μεγαλύτερη αξία θα είχε το περιεχόμενο προς διανομή και όχι ο μηχανισμός.
Επιπρόσθετα, η σύγκλιση ραδιοτηλεοπτικού υλικού και γραπτού λόγου (που γινόταν
σταδιακά πραγματικότητα στο Διαδίκτυο) καθιστούσε τις συμμαχίες, εξαγορές και
συγχωνεύσεις ως προτεραιότητες στρατηγικού σχεδιασμού. Μπροστά σε αυτή την
εικόνα – υψηλή αξιολόγηση του περιεχομένου και ευκαιρίες συνεργασιών – και με
δεδομένη την ανάγκη για επιπλέον πόρους ώστε να χρηματοδοτηθεί η ανάπτυξη, το
Χρηματιστήριο προέβαλε ως η ιδανική λύση. Πολλές εφημερίδες μάλιστα προχώρησαν
περισσότερο: μετά την εισαγωγή τους στο Χρηματιστήριο και με σκοπό να
εκμεταλλευθούν την προτίμηση των επενδυτών για τη νέα τεχνολογία, δημιούργησαν
«συνδεδεμένες» μετοχές (tracking stocks) για τις θυγατρικές τους με
αντικείμενο το Ίντερνετ.

Ωστόσο, η πραγματικότητα έχει αποδειχθεί οδυνηρά διαφορετική. Αυτό που οι
εφημερίδες δυστυχώς αγνόησαν ήταν το γεγονός πως η εισαγωγή στο Χρηματιστήριο
και ο ανταγωνισμός για πόρους με εταιρείες από άλλους κλάδους είναι πολύ
δύσκολη υπόθεση. Το επενδυτικό κοινό δεν συμμερίζεται απαραίτητα την αίσθηση
των δημοσιογράφων και στελεχών των ΜΜΕ πως εργάζονται σε έναν «ξεχωριστό»
κλάδο που εκτελεί λειτούργημα. Αυτό που μετράει είναι η απόδοση του κεφαλαίου
και όταν αυτή είναι χαμηλότερη από άλλους κλάδους, ο επενδυτής θα στραφεί
αλλού αφού μάλιστα δεν έχει την παρηγοριά της «επιρροής» που έχει ο κύριος
μέτοχος ή εκδότης. Και οι αποδόσεις των ΜΜΕ είναι πλέον χαμηλότερες: πέρα του
μίνι κραχ των εταιρειών του Διαδικτύου που έστειλε τις μετοχές των σχετικών
θυγατρικών σε μία μεγάλη κατρακύλα, οι περισσότερες εταιρείες ΜΜΕ είναι
χτισμένες με κύρια πηγή εσόδων τη διαφήμιση. Έτσι, η οικονομική ύφεση (που
πάντα έχει αντίκτυπο στη διαφημιστική δαπάνη, συχνά δυσανάλογο) σε συνδυασμό
με τις πολλαπλασιαζόμενες επιλογές των διαφημιζομένων έχουν ενδεχομένως ως
αποτέλεσμα τη μειωμένη εγγενή ή δυνητική κερδοφορία του κλάδου. Και το
περιεχόμενο, το κρίσιμο πλεονέκτημα των ΜΜΕ; Ίσως τελικά δεν είναι εγγύηση για
μακροπρόθεσμη ευημερία. Αυτό φάνηκε όταν πριν από δύο χρόνια η America Online
(η μεγαλύτερη εταιρεία παροχής σύνδεσεων Ίντερνετ) εξαγόρασε την Time Warner,
ίσως τη μεγαλύτερη εταιρεία media στον κόσμο. Πέρα από τις δημόσιες δηλώσεις
για «συνέργειες», η ουσία ήταν πως η εταιρεία, η οποία ελέγχει τις
ηλεκτρονικές διευθύνσεις των καταναλωτών και τους τιμολογεί, αγόρασε την
εταιρεία περιεχομένου και όχι το αντίθετο.

Σε τι θέση είναι συνεπώς οι εφημερίδες; Όλες αναγκάζονται να απολύσουν
ανθρώπινο δυναμικό και να επέμβουν περιοριστικά στα προϊόντα τους, ώστε να
προστατευθούν κάπως τα οικονομικά τους αποτελέσματα. «Θα κάνουμε τα πάντα για
να αποδώσουμε αξία στους μετόχους μας», είπε πρόσφατα ο Tony Ridder, πρόεδρος
του αμερικανικού Ομίλου Τύπου Knight Ridder. Ενδιαφέρουσα αντιδιαστολή με τα
(προ δεκαετιών) λόγια του ιδρυτή του Ομίλου, Jack Knight: «Όταν ο Τύπος
μπαίνει στο Χρηματιστήριο, πουλάει την ψυχή του»…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.