ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οδός Ωκεανού

Ο Δρόμος του Ωκεανού είναι το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του Ν. Χουλιαρά:

Το εργαστήριο του ύπνου

(Εκδόσεις Νεφέλη 2001).

«Ο δρόμος (ή οδός Ωκεανού) λοιπόν κατέληγε στο ΝΟΥ, πράγμα που με δικαίωνε
απόλυτα, αφού ένας δρόμος τέτοιος ήταν: δρόμος του νου.

Τόπος του μυαλού μου φανταστικός: τοπίο ευρύχωρο, απόλυτα υποκειμενικό, γι’
αυτό και πειστικότερος απ’ το πραγματικό…».

Το βιβλίο πέρα από το λογοτεχνικό του ενδιαφέρον, συγκινεί με τον τρόπο του
όσους αντιμετωπίζουν συνθετικά τη σχέση χώρου – χρόνου, δίδυμο φαινόμενο
πρωταρχικής σημασίας για την αρχιτεκτονική. Νομίζω λοιπόν, ότι το βιβλίο είναι
χρήσιμο για αρχιτέκτονες και σπουδαστές ιδιαίτερα σ’ αυτή την εποχή της
σύγχυσης μεταξύ σκοπών και μέσων.

Σε οποιαδήποτε αρχιτεκτονική σύνθεση, ο χώρος ο οποίος δουλεύτηκε μαζί με την
αδιαχώριστη ουσία του χρόνου, αποκτά χαρακτηριστικά που ξεπερνούν την
ευανάγνωστη «λειτουργικότητα» και ποιότητες, πέρα από την επιφανειακή
καλλιέπεια.

Αυτή η σύζευξη του χώρου και του χρόνου που μας γοητεύει στην ποίηση και τη
λογοτεχνία, όλο και εκλείπει από τους χώρους καθημερινής ζωής – από τα σπίτια
και τις πόλεις μας. Είναι ο χρόνος που ξυπνάει την ύλη και δίνει ζωή στις
κοιμισμένες ιδιότητες των πραγμάτων.

Το βιβλίο ανοίγει τους δρόμους του Νου σε όσους επιχειρούν να σχεδιάσουν και
να διαχειριστούν τον χώρο. Η οδός Ωκεανού οδηγεί προς την ποιητική διάσταση
της αρχιτεκτονικής, που όλο και παραμερίζεται μέσα στη βοή των λεωφόρων
ταχείας κυκλοφορίας που ενώνουν μονοσήμαντα δύο χωρικά σημεία χωρίς περιθώριο
περιπλάνησης και επιστροφής.

Ο Flauber έγραψε ότι η καλή λογοτεχνία σε κάνει να ονειρεύεσαι. Το ίδιο ισχύει
και για την αρχιτεκτονική. Οι πραγματικά κατοικήσιμοι χώροι, καθώς
διαστέλλονται από άπειρες ποσότητες χρόνου, μας ταξιδεύουν στο όνειρο, με όλο
το ποιητικό δυναμικό τους: ανθρώπους, αντικείμενα και γειτονιές…

Φυσούσε ένας αέρας κρύος που σάρωνε τα πράσινα νερά κατά το μέρος της
Νταμπάτοβας

εγώ είχα αρχίσει ήδη να ανεβαίνω το καλντερίμι που θα μ’ έβγαζε στο σπίτι
του παππού μου…

Πρόκειται για ένα χρόνο απτό και ρέοντα, απροσμέτρητου βάθους, πλήρη και
πολύτιμο, όπου το παρελθόν ενεργοποιεί το παρόν και του προσδίδει μυθικές
διαστάσεις. Η υγρή ομίχλη που αναδύεται από τη λίμνη καταλύει τα φυσικά όρια
του χρόνου, η διάρκεια ξεπερνά τη λογική διαδοχή: πριν, τώρα και μετά
συνυπάρχουν.

Οι εικόνες τρέχουν, καθώς με το γνωστό χιούμορ του συγγραφέα, η αφήγηση
εκτυλίσσεται ορμητικά και τότε ξαφνικά ακινητοποιούνται και μας κοιτούν με
απέραντη θλίψη, όπως σ’ εκείνο το παιχνίδι που το λέγαμε «τα αγάλματα». Ο
χρόνος δουλεύει και δουλεύεται στο εργαστήριο του ύπνου…

Ο Ν. Χουλιαράς, με μαστοριά λιθοξόου, σμιλεύει τον κατοιξημένο χρόνο της δικής
του πόλης, με τους ανθρώπους, τα πράγματα, τα σπίτια, την αγορά, τους δρόμους,
τις πλατείες, τα στενά και τις αυλές, μνήμες ζωγραφισμένες με χρώματα και
χαράξεις, με σκιές και φώτα, εμφανίσεις και εξαφανίσεις, φωνές, ψιθύρους και
σιωπές.

Η ιδιότητα του ζωγράφου είναι αναγνωρίσιμη στις περιγραφές και την πλοκή των
λέξεων, τα σχέδιά του εξάλλου, που εικονογραφούν τα κείμενα, συμπληρώνουν την
αφήγηση και τους παράξενους τίτλους των κεφαλαίων όπως:

Μόνος σε ειδική αποστολή. Οι αρκούδες είναι πάντα ανασφάλιστες.
Μισή γυναίκα στο παράθυρο…

Η Θάλεια, η Αλεξάνδρα, η Μόνη, ο Γιάννης ο Νέος… πρόσωπα θεατρικά αλλά
ταυτόχρονα τόσο οικεία, ένας κόσμος που κινείται με παράξενους ρυθμούς στους
δρόμους του ονείρου. Διαδρομές που επιλέγει ο συγγραφέας μέσα από τον
λαβύρινθο της οδού Ωκεανού που ξεκινά και καταλήγει στον ΝΟΥ.

Θυμήθηκα τον G. Bachelard, όταν αναφέρεται στην ενεργή και εναργή ονειροπόληση
η οποία προσδίδει στον χρόνο υπόσταση και υλικότητα.

Ο λιθοχρόνος καθώς λαξεύεται, παραπέμπει στην προσπάθεια του εργάτη και
στην αντίσταση της πέτρας, ο χρόνος στο «στο εργαστήριο του ύπνου» του
Νίκου Χουλάρια αποκτάει ένα φυσικό ρυθμό κι «από αυτόν τον ρυθμό η εργασία
δέχεται ταυτόχρονα την αντικειμενική της αποτελεσματικότητα και την
υποκειμενική τονικότητα, σύνθεση της φαντασίας και της θέλησης».

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.