[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Μπορεί να υπάρξει κοινωνικό κράτος σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης; Το ερώτημα
δεν είναι καθόλου θεωρητικό. Είναι πρακτικό αλλά και επίκαιρο. Καθώς οι
εργασίες της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης μπαίνουν σε ουσιαστική φάση και καθώς τόσο
στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το πρόβλημα της προσαρμογής των
συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης καθίσταται ολοένα και οξύτερο, το ερώτημα για
τη δυνατότητα ανάπτυξης «Ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους» (European welfare
state) τίθεται με επιτακτικότητα. Το ερώτημα θα τεθεί στη Συνέλευση. Οι
απαντήσεις όμως που θα δοθούν δεν είναι βέβαιο ότι θα είναι θετικές. Η
Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προχωρήσει στην ανάπτυξη μιας πιο συγκροτημένης
κοινωνικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια (κυρίως ως αποτέλεσμα δύο Επιτρόπων
από την Ελλάδα – της κ. Β. Παπανδρέου στο παρελθόν και της κ. Αν.
Διαμαντοπούλου τώρα). Ωστόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένα
«κοινωνικό σύστημα» (κατά την έννοια του welfare state). Υπάρχουν πολλοί που
υποστηρίζουν ότι η Ένωση θα πρέπει να προχωρήσει προς την κατεύθυνση αυτή – να
προσλάβει δηλ. εντονότερα χαρακτηριστικά «κοινωνικού συστήματος». Υπάρχουν
όμως και εξίσου πολλοί που διατείνονται ότι οι βασικές κοινωνικές λειτουργίες
θα πρέπει να παραμείνουν στο εθνικό κράτος επικαλούμενοι μάλιστα γι’ αυτό και
την αρχή της επικουρικότητας. Ο καθηγητής Μ. Kleimman σε μια τελευταία
διεξοδική μελέτη του (βλέπε: «Α European Welfare State? European Social Policy
in Context», Λονδίνο, Palgrave, 2002) υποστηρίζει ότι το ενιαίο νόμισμα και η
ενιαία ευρωπαϊκή ιθαγένεια συνεπάγονται μια ενιαία ευρωπαϊκή κυβέρνηση και
συνεπώς ένα γνήσιο «ομοσπονδιακό σύστημα» με τα στοιχεία του «κοινωνικού
κράτους». Ωστόσο οι πολιτικές προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο φαίνεται να
απουσιάζουν επί του παρόντος ιδιαίτερα καθώς η Ευρώπη εμφανίζεται πολιτικά να
κινείται δεξιότερα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι οι πολιτικές δυνάμεις που
ήθελαν μια περισσότερο «κοινωνική Ευρώπη» δεν θα πρέπει να επιμείνουν στην
προοπτική μετεξέλιξης της Ένωσης σε «κοινωνικό σύστημα», έστω κι αν την
περίοδο αυτή αυτό εμφανίζεται ως μη ρεαλιστικός στόχος.

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου
Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ) και αναπληρωτής εκπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης
στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση.