Κάθε γυναίκα είναι γιορτή από μόνη της

Γεννήθηκες στα πούπουλα και στα μαργαριτάρια μιας απαστράπτουσας Μικρασίας,
γιαγιά μου. Η ζωή που σε καλωσόρισε δεν σε προετοίμασε για τη ζωή που σε
περίμενε. Ολόφωτη κι ανυποψίαστη διένυσες τα πρώτα χρόνια, τα παιδιάστικα, τα
εφηβικά.

Γεννήθηκες πριν από την εποχή σου. Όταν μάνα κι αδελφές, σφιγμένες σε
δαντελένια ψηλά κολάρα, έσκυβαν ευλαβικά πάνω σε κεντήματα, εσύ άλλα
ονειρευόσουνα. Τα γκομπλέν και οι σταυροβελονιές δεν μπορούσαν να τραβήξουν το
βλέμμα σου. Ένα βλέμμα σταθερά προσηλωμένο στον κόσμο πίσω και πέρα από το
παράθυρο. Άλλα ήθελε η ψυχούλα σου. Μια μικρόσωμη επαναστάτρια παγιδευμένη
στους στενούς κορσέδες της αλλαγής του αιώνα. Ενώ τα κορίτσια καλών
οικογενειών υπέκυπταν στο κισμέτ του συνετού γάμου, εσύ ζητούσες να φύγεις για
την Αμερική. Να σπουδάσεις θέατρο. Δεν σε άφησαν. Πώς να σε αφήσουν; Γίνονται
θεατρίνες τα κορίτσια καλών οικογενειών;

Τράβηξες μια γερή κλωτσιά σε συνοικέσια-βρόχους και στα δεκαοχτώ σου
ερωτεύτηκες τον παππού. Έρωτας που κράτησε εξήντα ολόκληρα χρόνια. Η
Μικρασιατική Καταστροφή τινάζει μια ζωή στρωμένη ροδοπέταλα και, με μωρά
παιδιά στην αγκαλιά, σας ξεβράζει στη Θεσσαλονίκη. Αφετηρία το μηδέν. Το
τίποτα. Σφίγγετε τα δόντια, σηκώνετε τα μανίκια και ανοίγετε ένα μικρό
πλεκτήριο. Κι ενώ ο παππούς αρχίζει να ασχολείται με την πολιτική και τη
στέγαση των χιλιάδων προσφύγων, εσύ αναλαμβάνεις το πλεκτήριο μόνη σου.
Παιδιά, τέσσερα τον αριθμό, μέσα σε δεκαεφτά χρόνια. Πώς τα κατάφερες,
καρδούλα μου; Πώς κατάφερες να κουμαντάρεις δουλειά κι αγκαλιά για τα τέσσερα
παιδιά σου; Πώς δεν έχασες το χαμόγελο; Πώς δεν έχασες το χιούμορ σου – αυτό
το ακραίο, το αναρχικό σχεδόν χιούμορ που τόσο γενναιόδωρα κληροδότησες σε
όλους εμάς;

Με τις διώξεις των Βενιζελικών, ο παππούς, γερουσιαστής τότε του Ελευθερίου
Βενιζέλου, φυλακίζεται. Γύρω στα 1935, έρχεστε στην Αθήνα. Πόλεμος, εμφύλιος
σπαραγμός, πόνος, οδύνη. Καταπίνεις τα φαρμάκια. Κάνεις το σλάλομ σου ανάμεσα
στα βάσανα. Κρατάς ζωντανό το γέλιο στο βλέμμα των παιδιών σου.

Οι δουλειές ανοίγουν, το εργαστήρι γίνεται βιοτεχνία, η βιοτεχνία, μικρή
βιομηχανία. Κι ενώ ο παππούς γίνεται υπουργός Προνοίας και χτίζει από το μηδέν
συνοικισμούς για τους πρόσφυγες, εσύ, με τις πρώτες ασημένιες αστραπές στα
άτακτα μαλλάκια σου, διευθύνεις τα πάντα. Γλυκιά, ήρεμη, φίλη, αδελφή και μάνα
σε εργάτριες που έλεγαν «κυρία Λουκία» και κόλλαγε το στόμα τους.

Κυρία Λουκία, ήσουνα πολλά χρόνια μπροστά. Σε μια εποχή σπαρμένη από
«θεούσες», ποτέ σου δεν πίστεψες στα θεία. Είχες ενοχές γι’ αυτό. Ζήλευες
πάντα την ευσέβεια της αδελφής σου, αλλά εσύ δεν μπόρεσες να πιστέψεις.

Ποτέ δεν καταπίεσες τα παιδιά σου. Τους έδωσες το θείο δώρο της απόλυτης
επιλογής. Της ατομικής ελευθερίας – σε μια εποχή που κανείς δεν μίλαγε για
ατομικές ελευθερίες. Και ποτέ, μα ποτέ, δεν άπλωσες χέρι επάνω τους. Ποτέ, μα
ποτέ, δεν χτύπησες ζωντανό πλάσμα. Δεν ήξερες καν πώς χτυπάνε.

Μόνο εμένα χτύπησες μια φορά, γλυκιά μου. Ήμουνα δεν ήμουνα έξι χρόνων. Είχαμε
τότε στο σπίτι ένα κοριτσάκι από χωριό. Ένα από αυτά τα πλασματάκια που
σκαρφάλωναν έντρομα τις παρυφές της δεκαετίας του ’60. Τις «υπηρετριούλες» τις
ασπρόμαυρες των ελληνικών ταινιών. Κάτι μου είπε η κοπελίτσα, κάτι της είπα,
κάπου ύψωσα τη φωνή, κάπου δεν μπορούσε να μου απαντήσει κι έφυγε βουρκωμένη
για το καμαράκι της.

Έγινες κατάχλωμη, θυμάμαι. Άσπρη σαν τα σεντονάκια που μόνη σου έτριβες μετά
μανίας. Με άρπαξες από το μπράτσο και με έβαλες μέσα στο μπάνιο. Τα μάτια σου,
πάντα, καλοσυνάτα, άστραφταν από μια οργή που ποτέ δεν είχα ξαναδεί. Έσκυψες
πάνω μου και μου είπες:

– Αν θέλεις να τσακωθείς, να το κάνεις πάντα με τον ίσο σου ή με τον ανώτερό
σου. Ποτέ, ΠΟΤΕ, δεν σου επιτρέπεται να μιλήσεις έτσι σε άνθρωπο που δεν
μπορεί να σου απαντήσει. ΠΟΤΕ, κατάλαβες;

Και μου έδωσες μια αδέξια ξυλιά, στο χέρι. Τόσο αδέξια που ήτανε σχεδόν σαν
χάδι. Όμως αυτό το χάδι πόνεσε. Πόνεσε πολύ περισσότερο από την ευκαιριακή
παντοφλιά της μαμάς. Γιατί ήταν από σένα, γιαγιά. Από σένα που δεν χτύπησες
κανέναν πριν. Κανέναν μετά.

– Ποτέ, κατάλαβες;

Κατάλαβα. Ήμουνα έξι χρόνων, αλλά κατάλαβα. Κι αν έκανα πολλά λάθη στη
μετέπειτα ζωή μου, αυτό ποτέ. Ποτέ. Κατάλαβες, γιαγιά μου;

Αργότερα, ήρθαν τα δύσκολα και για την εγγονή σου. Ο θάνατος του μπαμπά. Η
φυλάκιση της μαμάς στη χούντα. Εσύ εκεί. Πάντα εκεί για μένα. Εκτόπιζες τον
καημένο τον παππού στο διπλανό δωμάτιο και με «κούρνιαζες» δίπλα σου στο
μεγάλο διπλό κρεβάτι. Τις νύχτες του τρόμου, της μοναξιάς, του εφιάλτη – ναι,
σαν να νιώθω ακόμα και σήμερα, ακόμα και τώρα, το χάδι σου στα μαλλιά μου. Το
φιλί σου στο μουσκεμένο μου μάγουλο. Κι εκείνα τα λόγια… Τα γλυκόλογα…
Απαλά και ζεστά σαν τις ολόμαλλες κουβερτούλες σου. Εσύ ήσουνα η κουβερτούλα
μου, γιαγιά μου. Εσύ με σκέπασες. Εσύ με ζέστανες. Εσύ με γιάτρεψες.

Έφυγες λίγο μετά τον παππού. Έτσι κι αλλιώς, εσείς οι δυο ποτέ δεν μάθατε να
ζείτε χώρια. Έφυγες, αλλά έμεινες. Εδώ. Πάντα. Εσύ δεν ήξερες από «γιορτές της
γυναίκας» και κουροφέξαλα. Εσύ, γιαγιά, ήσουνα μια γιορτή από μόνη σου. Εσύ,
γιαγιάκα μου, ήσουνα από μόνη σου η Γιορτή της Γυναίκας!