Το παιδικό άσθμα 4πλασιάστηκε

Ένα στα δέκα περίπου Ελληνόπουλα σχολικής ηλικίας πάσχει σήμερα από τη νόσο.
«Η συχνότητα του παιδικού άσθματος φαίνεται να έχει αυξηθεί σημαντικά
συγκριτικά με το παρελθόν, παρά το γεγονός ότι ο βαθμός και η έκταση της
αύξησης αποτελούν αντικείμενο συζήτησης», τονίζει ο αλλεργιολόγος, τ.
διευθυντής του Αλλεργιολογικού Τμήματος στο Νοσοκομείο Παίδων Πεντέλης, κ.
Ιωσήφ Αναγνωστάκης, πρώην διευθυντής του νοσοκομείου. «Το άσθμα αποτελεί
σήμερα το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας, τουλάχιστον στις
αναπτυσσόμενες και ανεπτυγμένες χώρες. Η συχνότητα της νόσου είναι μεγαλύτερη
στα αγόρια και στις μικρότερες ηλικίες (έως 8 χρόνων)».

Διαχρονικές μελέτες

Σε μια πρόσφατη μελέτη (από την Παιδιατρική Εταιρεία Βορείου Ελλάδας, με
ερευνητές τούς κ.κ. Φ. Ζαρκινό, Ι. Τσανάκα, Θ. Παπασταύρου, Κ. Ψαράκο και Ι.
Καρπούζα), η οποία συμπεριέλαβε 21.017 παιδιά ηλικίας 7-8 χρόνων από όλη τη
χώρα, η συχνότητα του ολικού διαγνωσμένου άσθματος βρέθηκε στο 9,5% του
παιδικού πληθυσμού. Σε μια άλλη μελέτη (ISAAC), που έγινε ταυτόχρονα και σε
άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η συχνότητα του γνωστού άσθματος ήταν 5,4% για τα
παιδιά 6-7 χρόνων και 4,5% για τα παιδιά 13-14 χρόνων. Ερευνητές ήταν οι κ.κ.
Χ. Γκράτσιου, Κ. Πρίφτης, Ι. Αναγνωστάκης, Γ. Τάτσης και Ι. Τζανάκης.

Η αύξηση της συχνότητας του άσθματος στα Ελληνόπουλα αποδείχθηκε σε μια άλλη
μεγάλη μελέτη που διενεργήθηκε στην περιοχή της Πάτρας. Η έρευνα, που
περιέλαβε πάνω από τρεις χιλιάδες περίπου παιδιά ηλικίας 8-9 χρόνων, κατέληξε
στο συμπέρασμα ότι η συχνότητα του διαγνωσμένου άσθματος που είχε συμπτώματα
κατά τους τελευταίους 24 μήνες, ήταν 1,5% κατά τα έτη 1977-78, ανήλθε σε 4,6%
το 1991 και έφθασε το 5,9% το 1998. Η έρευνα αυτή περιείχε δύο επιστημονικές
εργασίες (από τους κ.κ. Κ. Πρίφτη, Κ. Φρίμα, Σ. Μυσίρη, Θ. Ράμο, Α. Φιλοξενίδη
και Ι. Αναγνωστάκη η πρώτη και από τους κ.κ. Μ. Ανθρακόπουλο, Α. Καρατζά, Ξ.
Λιόλιο και Κ. Πρίφτη η δεύτερη).

Και από το παθητικό κάπνισμα

Ως υπεύθυνοι αιτιολογικοί παράγοντες της μεγάλης αύξησης θεωρούνται από τους
ειδικούς η ατμοσφαιρική ρύπανση, η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας (τόσο ποιοτικά
όσο και ποσοτικά) με αλλεργιογόνα (κυρίως ακάρεα) και η ρύπανση μέσα στο σπίτι
(και ιδιαίτερα η έκθεση των παιδιών στο παθητικό κάπνισμα).

Ενοχοποιούνται ακόμα ο συγχρωτισμός των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς (που
ευνοεί τις αναπνευστικές λοιμώξεις), οι κλιματολογικές συνθήκες (όπως περίοδοι
παρατεταμένης άνοιξης) και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες (το άσθμα προσβάλλει
πιο συχνά παιδιά από χαμηλό οικονομικό επίπεδο, πιθανώς γιατί αυτά εκτίθενται
περισσότερο σε ενδοοικιακά αλλεργιογόνα, όπως η σκόνη και οι κατσαρίδες).

Αξίζει να σημειωθεί ότι το άσθμα είναι εξαιρετικά σπάνιο στα παιδιά των μη
ανεπτυγμένων χωρών. Αυτό αποδίδεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες (γιατί τα
παιδιά εκτίθενται λιγότερο σε αεροαλλεργιογόνα) και όχι σε φυλετικές διαφορές.

Η επίδραση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στο άσθμα δεν μπορεί ακόμα να εξηγηθεί
ακριβώς από τους επιστήμονες. «Οι ρυπαντές της ατμόσφαιρας μπορεί να δρουν
συνεργικά με τα αλλεργιογόνα και να αυξάνουν έμμεσα τη βρογχική
αντιδραστικότητα», εξηγεί ο κ. Αναγνωστάκης. «Έχει διατυπωθεί επίσης η άποψη
ότι η γύρη των φυτών μεταφέρεται πιο εύκολα στον αέρα μέσω κάποιων ρυπαντών
της ατμόσφαιρας».

Και θάνατοι παιδιών

Το άσθμα διαταράσσει τη φυσιολογική ζωή των παιδιών, με νυκτερινά συμπτώματα,
αδυναμία να εκπληρώσουν τις καθημερινές τους δραστηριότητες (όπως τη σωματική
άσκηση), πολλές απουσίες από το σχολείο και πολλές επισκέψεις ­ και σε αρκετές
περιπτώσεις και εισαγωγές ­ στα νοσοκομεία.

«Παρά την καλύτερη γνώση της παθογένειας και τη βελτίωση της φαρμακευτικής
αγωγής, συνεχίζουν να πεθαίνουν παιδιά από άσθμα», αναφέρει ο κ. Αναγνωστάκης.
Σε μελέτη σε παιδιά ηλικίας 1-19 χρόνων στην Ελλάδα, διαπιστώθηκε ότι ο
δείκτης θνησιμότητας από άσθμα ανέρχεται σε 0,07-0,12 ανά 100.000 άτομα, με
μέση ηλικία θανάτου τα 13 χρόνια.

Το νέφος φέρνει βήχα και δυσκολίες στην αναπνοή

Πόσο επηρεάζονται τα παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα από τις
μεταβολές του νέφους; Επιστήμονες από το Τμήμα Υγιεινής και Επιδημιολογίας και
από το Τμήμα Εντατικής Θεραπείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών
(Χ. Γκράτζιου, Μ. Ευθυμίου, Α. Μαυρομάτης, Κ. Κατσουγιάννη, Κ. Καλαντίδου και
Χ. Ρούσσος) παρακολούθησαν καθημερινά επί δύο συνεχείς μήνες 95 παιδιά από το
κέντρο της Αθήνας και 86 παιδιά που έμεναν σε απόσταση 15 χιλιομέτρων. Κατά τη
διάρκεια της μελέτης, γίνονταν επίσης καθημερινά μετρήσεις ρύπων, όπως
διοξειδίου του θείου, διοξειδίου του αζώτου, μικρών σωματιδίων και καπνού.

«Βρέθηκε ότι τα επίπεδα μετρήσεων των μικρών σωματιδίων και του καπνού στον
αέρα συσχετίζονταν με αύξηση του βήχα και των συμπτωμάτων από τους ανώτερους
αεραγωγούς (καταρροή και πονόλαιμο)», λέει η πνευμονολόγος δρ Χριστίνα
Γκράτσιου, επίκουρος καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών και διευθύντρια του
Κέντρου Άσθματος και Αλλεργίας στο Ευγενίδειο Θεραπευτήριο. Περαιτέρω ανάλυση
έδειξε ότι όσο αυξάνονταν οι ρύποι στην ατμόσφαιρα, τόσο μειωνόταν η τιμή της
μεγίστης εκπνευστικής ροής των παιδιών (δείκτης αναπνευστικής λειτουργίας –
όσο μεγαλύτερος, τόσο καλύτερα ανασαίνει το παιδί).

ΜΕΛΕΤΕΣ

Άμεση η σχέση με τους ρύπους από τα Ι.Χ.

Μεγάλος θόρυβος προκλήθηκε πρόσφατα στη Βρετανία ­ και αποτέλεσε μάλιστα πρώτο
θέμα δύο φορές στην εφημερίδα «The Independent» ­ από τη δημοσίευση των
αποτελεσμάτων πανεπιστημιακής έρευνας σε 10.000 παιδιά στο Νότινγχαμ, τα οποία
επιβεβαίωναν τη σχέση του παιδικού άσθματος και των ρύπων από τα αυτοκίνητα.
Συγκεκριμένα, βρέθηκε ότι για κάθε 30 μέτρα πιο κοντά σε δρόμο μεγάλης
κυκλοφορίας που έμεναν τα παιδιά του Δημοτικού σχολείου, αυξάνονταν κατά 6% οι
πιθανότητες να παρουσιάσουν άσθμα. Οι πιθανότητες αυξάνονταν σε 16% στα παιδιά
του Γυμνασίου. Οι Βρετανοί επιστήμονες ανέφεραν ότι η συχνότητα του παιδικού
άσθματος στο Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκε κατά 6 φορές μέσα στα τελευταία 25
χρόνια και ότι ένα στα 7 παιδιά της χώρας υποφέρει σήμερα από τη νόσο.

Μια πρόσφατη, επίσης, μελέτη ­ από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας ­
έδειξε για πρώτη φορά ότι το αυξημένο όζον της ατμόσφαιρας όχι μόνο
«πυροδοτεί» τις κρίσεις των ασθματικών ατόμων, αλλά μπορεί και να προκαλέσει
άσθμα. Ο καθηγητής Ρομπ ΜακΚόνελ, που ήταν επικεφαλής της έρευνας, και οι
συνεργάτες του, παρακολούθησαν 3.535 παιδιά χωρίς ιστορικό άσθματος επί πέντε
χρόνια.

Βρέθηκε ότι τα παιδιά που έπαιζαν τρία ή περισσότερα αθλήματα σε περιοχές με
ρύπανση, είχαν πάνω από τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν
άσθμα, σε σχέση με τα εξίσου δραστήρια παιδιά σε περιοχές χωρίς ρύπανση. Τα
παιδιά των μολυσμένων περιοχών που δεν ασκούντο διέτρεχαν επίσης μεγαλύτερο
κίνδυνο για τη νόσο, σε σχέση με τα παιδιά των μη μολυσμένων περιοχών.