Αίμα πίσω από τα διαμάντια

Σε ένα σπιτάκι πλάι σ’ έναν χωματόδρομο του Σαουρίμο, μιας απομονωμένης
πόλης στη Βορειοανατολική Αγκόλα, ο Tony Cabengele ξεδίπλωσε ένα λευκό φύλλο
χαρτί και μια μικρή τετράγωνη ασπριδερή πέτρα κύλησε στο τραπέζι. «Θα σας πω
ένα δυο πραγματάκια για τα διαμάντια», μου είπε σοβαρά, καθώς ξετύλιγε κι
άλλες πέτρες και τις στοίβαζε σε μια πυραμίδα. «Είναι όλο εκπλήξεις».

Σιέρα Λεόνε. Ανήλικος εργάζεται σε αδαμαντωρυχείο

Ο γαλλόφωνος Cabengele, που γεννήθηκε στη γειτονική Λαϊκή Δημοκρατία του
Κονγκό, είχε έρθει ως έμπορος για να δοκιμάσει την τύχη του στα πλούσια
αδαμαντωρυχεία της Αγκόλα. Θα μπορούσε να είχε διαλέξει και ασφαλέστερο μέρος.
Το Σαουρίμο, πρωτεύουσα της επαρχίας Λούντα Σουλ της Αγκόλα, βρίσκεται σε μια
περιοχή όπου ο εμφύλιος πόλεμος που μαίνεται ανάμεσα στην κυβέρνηση της Αγκόλα
και τις δυνάμεις της UNITA προκαλεί σφοδρές συγκρούσεις. Τη νύχτα πριν από την
επίσκεψή μου στον Cabengele μεθυσμένοι στρατιώτες είχαν γιορτάσει την ημέρα
της ανεξαρτησίας της Αγκόλα με πυροβολισμούς και ρίψεις χειροβομβίδων στην
πόλη.

Οι λεπτομέρειες. Ο πρόσχαρος 32χρονος τοποθέτησε μια μικρή ψηφιακή
ζυγαριά, ένα διαφανές γυάλινο πιάτο και ένα λευκό φύλλο χαρτί στο τραπέζι πλάι
στην πυραμίδα με τις πέτρες. «Ξέρω ότι πρόκειται για διαμάντι επειδή είναι
οκτάεδρο», μου εξήγησε, καθώς έπιανε με τσιμπιδάκι ένα μικρό διαμάντι και το
τοποθετούσε στο πιάτο, το οποίο σήκωσε πάνω από ένα δυνατό φως. «Έτσι φαίνεται
η διαφάνειά του», είπε, εξετάζοντας το πετράδι για ατέλειες. Διάλεξε ένα άλλο
διαμάντι για να μου δείξει πώς το λευκό χαρτί τον βοηθούσε να συγκρίνει το
χρώμα. «Αυτό είναι που λέμε γκλας (πάγος)», είπε. Το χρώμα του λίθου ήταν
σχεδόν ίδιο με του χαρτιού. Πήρε μια μεγαλύτερη πέτρα, με σκούρο γκρίζο χρώμα.
«Αυτό είναι μάκμπαρ, 30 καρατίων αλλά κατώτερης ποιότητας ­ δεν αξίζει πολλά».
Παρά τις διαφορές τους, αυτά τα πετραδάκια διέθεταν τα μοναδικά χαρακτηριστικά
όλων των διαμαντιών: τόσο σκληρά ώστε να χαράσσονται μόνο με ένα άλλο
διαμάντι, με τέτοια πυκνότητα ώστε να επιβραδύνουν την ταχύτητα του φωτός
σχεδόν κατά τα δύο τρίτα και κρύα στην αφή επειδή απορροφούν θερμότητα από τα
δάχτυλα.

Ινδική τέχνη. Δέκα ώρες την ημέρα γυαλίζουν διαμάντια οι εργάτες στο εργοστάσιο Blue Star του Σούρατ. 100 58εδρα διαμάντια αξίας 104 ευρώ δεν μπορούν να καλύψουν μια φράουλα (Φωτογραφίες: Cary Wolinsky )

Ήταν πανάρχαια. Δημιουργημένα από άνθρακα που εκτέθηκε σε τεράστιες πιέσεις
και τρομακτικές θερμοκρασίες βαθιά στο υπέδαφος εκατομμύρια χρόνια πριν, τα
διαμάντια που κρατούσα στο χέρι μου είχαν μείνει κάτω από τα βαθύτερα στρώματα
του φλοιού της Γης, μέχρις ότου, ίσως εκατό εκατομμύρια χρόνια πριν, ανέβηκαν
στην επιφάνεια με μια σφοδρότατη έκρηξη λειωμένων πετρωμάτων που ονομάζονται
κιμπερλίτες. Στη διάρκεια εκατομμυρίων ετών, τα καιρικά φαινόμενα διέβρωσαν
επιφανειακά τους σωλήνες των κιμπερλιτών, ελευθερώνοντας διαμάντια, που
παρασύρθηκαν και κατέληξαν σε μια χαλικώδη κοίτη ποταμού ή στο μαλακό
κοκκινόχωμα της επαρχίας Λούντα Σουλ, περιμένοντας τη μέρα που οι τυχεροί
αδαμαντωρύχοι θα τα έβγαζαν και θα τα έφερναν εδώ σ’ αυτό το δωμάτιο για να τα
πουλήσουν. Έπιασα μια χούφτα και τα έτριψα με τον αντίχειρά μου.

Ακόμη και σ’ αυτή τη μορφή άξιζαν αρκετά ώστε να γεννήσουν φιλαργυρία και να
οδηγήσουν σε αιματοχυσία. Καθώς θα μετατρέπονταν από ακατέργαστες πέτρες σε
πολύτιμους λίθους, θα γίνονταν σύμβολα ρομαντισμού, δύναμης, ομορφιάς,
πλούτου. Άραγε, γιατί τα διαμάντια είχαν ανέκαθεν την ικανότητα να εξάπτουν τη
φαντασία και το πάθος;

Άκουσα πολλές εξηγήσεις – από μυστικιστικές μέχρι κυνικές – καθώς ακολουθούσα
τα διαμάντια σε όλο τον κόσμο. Καμία από αυτές δεν έδινε μια ολοκληρωμένη
απάντηση στο ερώτημα, αν και η εξήγηση μιας γυναίκας που είχε σταθεί στην ουρά
επί δύο ώρες κάτω από το παγωμένο ψιλόβροχο του Παρισιού για να δει μια έκθεση
διαμαντιών – «Είναι σαν να πλησιάζεις τ’ αστέρια» – θα μπορούσε να είναι
αρκετή.

Το κείμενο του Andrew Cockburn δημοσιεύεται στο τεύχος Μαρτίου του
περιοδικού National Geographic

Με δύναμη να επηρεάζουν το σύμπαν

Στην ινδική μυθολογία οι πολύτιμοι λίθοι έχουν τη δύναμη να επηρεάζουν το
σύμπαν. Οι διάφοροι αστρολόγοι συμβουλεύουν τους πελάτες τους ποιες πέτρες να
φορούν για να ελέγχουν τη μοίρα τους. Και τα διαμάντια, σύμφωνα με έναν
αστρολόγο που συμβουλεύτηκα στο Χαϊντεραμπάντ, ασκούν μεγάλη επιρροή στον
έρωτα και την αναπαραγωγή και, επομένως, εξασφαλίζουν κατά κάποιον τρόπο την
αθανασία. Μέσα στη δίνη της υπαίθριας αγοράς του Σούρατ μού πρόσφεραν
διαμάντια κάθε σχήματος και χρώματος. Τους εξήγησα ότι θα ήθελα μικρά λευκά
διαμάντια και σε λίγο καθόμουν ανακούρκουδα σε μια ανοιχτή βιτρίνα, κοιτώντας
κάτι που έμοιαζε με μικρό σωρό λαμπερών κόκκων άμμου. Κάτω απ’ τη λούπα του
εμπόρου, που εξασφάλιζε μεγέθυνση επί δέκα, η άμμος μετατράπηκε σε μια στοίβα
από άψογα κομμένα «στρογγυλά μπριγιάν», καθένα τους με 58 προσεκτικά
λειασμένες έδρες. Ως θέαμα ήταν εξίσου εντυπωσιακά με το μεγάλο διαμάντι των
εκατομμυρίων ευρώ που είχα δει στο εργαστήριο του Motti Bernstein στη Νέα
Υόρκη.

«Εξίμισι χιλιάδες ρουπίες το καράτι», είπε ο έμπορος, δηλαδή γύρω στα 162
ευρώ. Ύστερα από κάποιες γρήγορες διαπραγματεύσεις, η τιμή έπεσε στις 6.000
ρουπίες, 145 ευρώ, κι εγώ έγινα ο περήφανος ιδιοκτήτης ενός διπλωμένου φύλλου
χαρτιού που περιείχε 168 τέλεια μικροσκοπικά έργα τέχνης. Καθένα τους είχε
χρειαστεί τρεις ώρες για να φτιαχτεί, με μοιρασμένη τη δουλειά σε τρεις
εργάτες. Σκέφτηκα ότι οι τεχνίτες, που στρατολογήθηκαν από μια έρημη αγροτική
περιοχή στην ενδοχώρα και έβγαζαν περίπου 93 ευρώ την εβδομάδα, άξιζαν
μεγαλύτερη αναγνώριση γι’ αυτά τα θαύματα λεπτοτεχνίας.