ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο πλήρης κύκλος

Οι ειδικοί των Μέσων έχουν αιφνιδιασθεί. Και αυτό είναι φυσικό, εάν σκεφτεί
κανείς πως ό,τι υποστήριζαν τα τελευταία χρόνια δείχνει να διαψεύδεται. Ο
λόγος για τις εφημερίδες και τη στρατηγική τους στο Ίντερνετ.

Όταν το Διαδίκτυο έκανε τα πρώτα του βήματα ως μέσο ενημέρωσης, δύο πράγματα
γινόντουσαν ξεκάθαρα: πρώτον, οι χρήστες παραδόξως δεν ήταν διατεθειμένοι να
πληρώσουν για την on line ενημέρωση, δηλαδή για το ίδιο περιεχόμενο (αφού οι
εφημερίδες έβαζαν στο Ίντερνετ την ύλη του εντύπου) που πλήρωναν στο
περίπτερο. Δεύτερον, η ανάγνωση εφημερίδων δεν ήταν η σημαντικότερη
δραστηριότητα στο Διαδίκτυο και έτσι οι εφημερίδες, για να έχουν δημοφιλείς on
line εκδόσεις, έπρεπε να προσφέρουν και άλλα πράγματα.

Έτσι, η πρακτική των εφημερίδων να «μεταφέρουν» στο Ίντερνετ καθημερινά – και
να διαθέτουν δωρεάν – την ύλη του εντύπου (συχνά με καθυστέρηση ώστε να μην
κανιβαλισθούν οι πωλήσεις), δεν άργησε να γίνει αντικείμενο κριτικής. Η
ενημέρωση σε ένα Μέσο όπως το Ίντερνετ όφειλε να είναι συνεχής, δηλαδή σε
πρακτορειακή μορφή. Επιπλέον, έπρεπε να προσφέρονται και μη ενημερωτικές
υπηρεσίες – που ταίριαζαν ωστόσο στα εγγενή χαρακτηριστικά του Μέσου – όπως,
για παράδειγμα, χώροι συζήτησης (fora) μεταξύ χρηστών και δυνατότητες
ηλεκτρονικών αγορών.

Στην πρακτορειακή λειτουργία, απέτυχαν να επικρατήσουν του ανταγωνισμού,
χάνοντας το παιχνίδι από τις on line υπηρεσίες της ραδιοτηλεόρασης, δηλαδή
Μέσων που ήδη λειτουργούσαν στο μοντέλο της συνεχούς ροής πληροφορίας. Στη μη
ενημερωτική διάσταση, επίσης δεν πέτυχαν, αφού το Ίντερνετ το γνώριζαν
κάλλιστα όσοι ασχολούνταν αποκλειστικά με αυτό, όπως η μηχανή αναζήτησης
(αρχικά) Yahoo! Απλά, οι νικητές ήταν αυτοί που ήδη γνώριζαν αυτό που οι
εφημερίδες προσπαθούσαν τώρα να μάθουν. Και εκεί όπου οι εκδότες είχαν
πλεονέκτημα (όπως στις μικρές αγγελίες) και μπορούσαν να το εκμεταλλευθούν στο
Διαδίκτυο, καθυστέρησαν σημαντικά, με αποτέλεσμα σήμερα να κινδυνεύουν να
βρεθούν στο περιθώριο αυτής της αγοράς.

Αβέβαιο ηλεκτρονικό μέλλον συνεπώς για τις εφημερίδες; Ίσως όχι, εάν
παρατηρήσει κανείς ένα τελευταίο πείραμα ορισμένων εκδοτών, όπως οι «New York
Times»: τη διάθεση στο Ίντερνετ της πλήρους έντυπης έκδοσης, αναπαράγοντας
πιστά στην οθόνη του υπολογιστή τις σελίδες όπως έχουν σχεδιασθεί στο έντυπο.
Προς έκπληξη πολλών ειδημόνων, το πείραμα δείχνει να πετυχαίνει και αυτό
οφείλεται σε δύο λόγους: αρχικά, το στήσιμο μιας σελίδας – με το μέγεθος των
τίτλων, την οπτική ιεράρχηση των θεμάτων, το μέγεθος των φωτογραφιών –
μεταδίδει κάποια αντίληψη για τις προτεραιότητες της ειδησεογραφίας. Αυτή την
αντίληψη – ή, για κάποιους, καθοδήγηση – ορισμένοι αναγνώστες δείχνουν όχι
μόνο να μην την απορρίπτουν αλλά να την εκτιμούν. Δεύτερον, οι δυνατότητες του
Ίντερνετ για άμεση αμφίδρομη επικοινωνία ή για οπτικοακουστικό υλικό αρχίζουν
να μεταμορφώνουν τις εφημερίδες αφού, για παράδειγμα, μία φωτογραφία μπορεί,
με ένα κλικ, να γίνεται πλήρες βίντεο. Επιπρόσθετα, οι διαφημίσεις μπορούν να
περιέχουν περισσότερες πληροφορίες και ο αναγνώστης μπορεί να απαντήσει άμεσα
ή να δηλώσει ενδιαφέρον (και, καίρια, να δώσει τα στοιχεία του) για κάποιο
προϊόν – κάτι που έχει ενθουσιάσει πολλούς διαφημιζόμενους.

Ωστόσο, το κρίσιμο σημείο αυτού του μοντέλου είναι ότι αυτές οι
ηλεκτρονικές-έντυπες εκδόσεις διατίθενται επί πληρωμή, αρχικά μόνο μέσω
συνδρομητικών προγραμμάτων. Η σχετική ευκολία με την οποία πέρασαν οι
εφημερίδες στο κοινό τους αυτήν την πολιτική πιθανότατα οφείλεται στο απλό
γεγονός ότι ο αναγνώστης βλέποντας μία ολόκληρη εφημερίδα καταλαβαίνει
ευκολότερα την αξία του προϊόντος – άλλωστε, γνωρίζει ότι στον «παραδοσιακό»
κόσμο αυτό συνήθως δεν δίδεται δωρεάν. Βρήκαν τη λύση οι εφημερίδες;
Ενδεχομένως, άσχετα από τις προβλέψεις των ειδικών. Άλλωστε, και εδώ φάνηκε
πως ειδήμων δεν είναι αυτός που προβλέπει σωστά το μέλλον αλλά αυτός που
μπορεί να εξηγήσει πειστικά γιατί έπεσε έξω…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ