ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ GΑΤS και Πανεπιστήμια

Η γενική συμφωνία για το εμπόριο των υπηρεσιών (GATS) υπογράφηκε από 134 χώρες
του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) το 1994.

Η συμφωνία αυτή ήταν η βάση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στα
κράτη-μέλη (Γύρος της χιλιετίας 2000) προς την κατεύθυνση της πλήρους
απελευθέρωσης του εμπορίου των υπηρεσιών (π.χ. υγεία, εκπαίδευση κ.ά.) σε
παγκόσμιο επίπεδο. Όπως αναφέραμε και σε προηγούμενο άρθρο («Εμπόριο
εκπαίδευσης», «ΤΑ ΝΕΑ» 13.9.2000), κεντρικός στόχος του Παγκόσμιου Οργανισμού
Εμπορίου είναι η πλήρης απελευθέρωση των φραγμών και εμποδίων που σήμερα
υπάρχουν στα διάφορα κράτη και η δημιουργία μιας παγκόσμιας αγοράς, στην οποία
οι υπηρεσίες εκπαίδευσης θα παράγονται και θα καταναλώνονται ως «εμπορεύματα»,
όπως όλα τα άλλα καταναλωτικά προϊόντα. Η πλήρης εμπορευματοποίηση της
εκπαίδευσης θα πλήξει ανεπανόρθωτα τη δημόσια εκπαίδευση και ειδικά την
Ανώτατη, ενώ ανοίγει ακόμη μια τεράστια νέα αγορά για μεγάλες ιδιωτικές
επενδύσεις, οι οποίες ήδη αναπτύσσουν μια δυναμική παρουσία. Εκτιμάται ότι η
δημόσια χρηματοδότηση της εκπαίδευσης σε όλες τις χώρες του κόσμου υπερβαίνει
το 1 τρισ. δολάρια. Το κόστος αυτό αφορά 50 εκατ. δασκάλους / καθηγητές, 1
δισ. μαθητές / φοιτητές και μερικές εκατοντάδες χιλιάδες εκπαιδευτικά ιδρύματα
όλων των βαθμίδων (Educational International, PSI, 1999).

Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν με τον «Γύρο της Χιλιετίας» (2000) και αναφέρονται
σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και σε διάφορες μορφές εμπορίου
υπηρεσιών, όπως η φοίτηση φοιτητών σε άλλες χώρες, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση,
η εμπορική παρουσία ενός ιδρύματος μιας χώρας στο έδαφος άλλης χώρας
(twinning, franchising κ.ά.).

Πρωταγωνιστής αυτής της προσπάθειας είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής
(Διεύθυνση Διεθνούς Εμπορίου του υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ), ακολουθούμενες
από τον Καναδά και την Αυστραλία. Στο υπόμνημα που κατέθεσαν οι ΗΠΑ στον
Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (2001), υποστηριζόμενες κυρίως από παραγωγούς εξ
αποστάσεως εκπαίδευσης, ζητούν από όλες τις χώρες να άρουν τα υφιστάμενα
εμπόδια (π.χ. απαγορευτικό θεσμικό πλαίσιο, φορολογία κ.ά.), τα οποία
αποθαρρύνουν τα Πανεπιστήμια, τα Κολέγια, τα κέντρα επιμόρφωσης, τα κέντρα
κατάρτισης να «εξάγουν» εκπαιδευτικές υπηρεσίες σε όποιες χώρες το επιδιώκουν.

Ωστόσο, σε αυτή τη νεοφιλελεύθερη πολιτική υπάρχουν σημαντικές αντιστάσεις από
πολλά Πανεπιστήμια και Κολέγια, τόσο στις ίδιες τις ΗΠΑ και τον Καναδά όσο και
κυρίως στην Ευρώπη. Εξάλλου, δεκάδες μη κυβερνητικές οργανώσεις και διεθνείς
οργανισμοί (π.χ. Public Services International, ATTAC κ.ά.) έχουν
κινητοποιηθεί τα τελευταία χρόνια κριτικά απέναντι στη Γενική Συμφωνία
Εμπορίου των Υπηρεσιών GATS. Πρόσφατα, στις 28 Σεπτεμβρίου 2001, υπογράφηκε η
κοινή διακήρυξη για την Ανώτατη Εκπαίδευση από 4 μεγάλες Ενώσεις: την
Ευρωπαϊκή Ένωση Πανεπιστημίων (εκπροσωπεί 30 Συνόδους Πρυτάνεων και 537
Πανεπιστήμια), την Καναδική Ένωση Πανεπιστημίων και Κολεγίων (92 ιδρύματα), το
Αμερικανικό Συμβούλιο Εκπαίδευσης (1.800 Πανεπιστήμια και Κολέγια στις ΗΠΑ)
και το Συμβούλιο Πιστοποίησης της Ανώτατης Εκπαίδευσης (3.000 ιδρύματα στις
ΗΠΑ). Η διακήρυξη αυτή αναγνωρίζει τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης
παιδείας, σε αντίθεση με την αντίληψη «εκπαίδευση – εμπόρευμα», και θεωρεί ότι
θα πρέπει οι ρυθμίσεις να παραμείνουν στην ευθύνη των αρμόδιων φορέων της κάθε
χώρας. Ωστόσο, η διακήρυξη αυτή δεν έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις
επιδιώξεις της GATS, τονίζοντας τη σημασία της διεθνοποίησης με συνεργασίες
και τη συμβολή της ιδιωτικής και δημόσιας εκπαίδευσης με στόχο την αναβάθμιση
της ποιότητας των εκπαιδευτικών υπηρεσιών.

Η συζήτηση και η αντιπαράθεση απόψεων για το μέλλον της Ανώτατης Εκπαίδευσης,
την εποχή της παγκοσμιοποίησης, έχει ήδη αρχίσει, όχι όμως και στην Ελλάδα.

Δυστυχώς, στη χώρα μας τα συσσωρευμένα σοβαρά προβλήματα, όπως η χωρίς
προϋποθέσεις «ανωτατοποίηση» των ΤΕΙ, το άλυτο συνταξιοδοτικό και μισθολογικό
πρόβλημα των μελών ΔΕΠ, η χαμηλή δημόσια χρηματοδότηση των ΑΕΙ και των ΤΕΙ δεν
αφήνουν πολλά περιθώρια για να συζητήσουμε τις διεθνείς τάσεις και εξελίξεις
και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις που έχουν στην παιδεία.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.