Τρέχουν με… σημειωτόν τα ελληνοτουρκικά

«Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δίνουν μια διαρκή εντύπωση κίνησης ­ χωρίς να
οδηγούν πουθενά». Η παλαιότερη αυτή παρατήρηση ανήκει στον Μόντι Στερνς, έναν
βετεράνο Αμερικανό διπλωμάτη, γνώστη του θέματος.

Γιάννος – Γιώργος. Οι προσωπικές τους σχέσεις είναι καλές, αλλά οι διαφοροποιήσεις τους διακριτές

Τείνει μάλιστα να καταστεί επίκαιρη, καθώς μια νέα γενιά Ελλήνων πολιτικών και
διπλωματών αντιμετωπίζει ξανά την αδιαλλαξία και κυρίως τη διαπραγματευτική
ακαμψία της Άγκυρας. Θα είναι η εμπειρία τους διαφορετική από εκείνη των
στελεχών της κυβέρνησης Καραμανλή στα χρόνια της δεκαετίας του ’70;

Την ώρα που ο κ. Σκοπελίτης προετοιμάζεται για την υπηρεσιακή, διερευνητική
φάση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, η εικόνα δεν είναι ενθαρρυντική. Αισιοδοξία
δεν δημιούργησε ούτε η πρόσφατη συνάντηση Παπανδρέου – Τζεμ στην
Κωνσταντινούπολη. Το γεγονός προβλημάτισε το ΥΠΕΞ, αφού, ελλείψει απτών
αποτελεσμάτων, η ελληνική πλευρά δεν θα ήθελε να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι
«οι συναντήσεις γίνονται εξαιτίας του άγχους της Αθήνας μήπως θεωρηθεί ότι
χάθηκε το momentum».

Η τύχη του ελληνοτουρκικού διαλόγου δεν αφορά μόνο τις ισορροπίες στην
Ανατολική Μεσόγειο. Διαθέτει σαφώς και εσωτερική πολιτική διάσταση. Από το
καλοκαίρι του ’99 ο Παπανδρέου έχει μια συνεπή γραμμή προσέγγισης με την
Άγκυρα. Είναι σαφές ότι η επιλογή αυτή δεν του έχει κοστίσει πολιτικά ­ το
αντίθετο μάλλον. Η σταθερά υψηλή δημοτικότητα του υπουργού Εξωτερικών
κατέρριψε ένα μύθο: ότι η ελληνική κοινωνία είναι παραδοσιακά εχθρική προς την
Τουρκία.

Τούτο δεν εξέπληξε την υπόλοιπη κυβέρνηση. Αποτελέσματα δημοσκοπήσεων που
είχαν στα χέρια τους στο Μέγαρο Μαξίμου το φθινόπωρο του ’99 κατέγραφαν,
μεταξύ άλλων, τη στροφή αυτή της κοινής γνώμης. Πέραν των αριθμών, σε ανάλογα
συμπεράσματα έφθαναν και κάποιοι υπουργοί με βάση το πολιτικό τους αισθητήριο.
«Το ήπιο στυλ του νεώτερου Παπανδρέου ταιριάζει στην ελληνική κοινωνία»,
επισημαίνει στέλεχος της κυβέρνησης που είναι γέννημα-θρέμμα ΠΑΣΟΚ. «Τα
πράγματα έχουν αλλάξει από τη δεκαετία του ’80, όταν η θερμή πολιτική του
Ανδρέα Παπανδρέου μάς έβαζε σε συγκρουσιακή τροχιά με την Άγκυρα».

Στην τοποθέτηση αυτή, ο Γιώργος Παπανδρέου είχε να αντιμετωπίσει τις
επιφυλάξεις του προκατόχου του στο ΥΠΕΞ Θεόδωρου Πάγκαλου. Αντιθέτως, με τους
«υπερ-πατριώτες» και τους «ορεινούς» της λεγόμενης εσωκομματικής
αντιπολίτευσης του ΠΑΣΟΚ δεν έχει τόσα προβλήματα. Δεν είναι ότι συμφωνούν
απαραιτήτως μαζί του. Πολλούς όμως από αυτούς τούς εμπνέει συναισθηματικά ­ ή,
κατά την εύστοχη έκφραση, πρώην υπουργού τούς «τυφλώνει» ­ το γεγονός ότι
λέγεται Παπανδρέου. Πολλοί εξ αυτών είναι, άλλωστε, παλιοί «προεδρικοί».

Αυτός που έχει βρεθεί απέναντι στον Γιώργο Παπανδρέου στο θέμα της
ελληνοτουρκικής προσέγγισης είναι ο νέος υπουργός Άμυνας Γιάννος Παπαντωνίου.
Η τοποθέτηση αυτή έχει τραυματίσει κάπως την ψυχολογία ορισμένων επιτελών του
υπουργού Εξωτερικών, που λένε ότι «από αλλού τα περιμέναμε κι από αλλού μας
ήρθε». Η στάση που είχε τηρήσει ο Παπαντωνίου ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας
στο θέμα των εξοπλισμών είχε δημιουργήσει άλλες προσδοκίες στο ΥΠΕΞ. Η ελαφρά,
αλλά διακριτή διαφοροποίηση του Παπαντωνίου στα ελληνοτουρκικά, που εκφράστηκε
και σε ένα σχετικά πρόσφατο Υπουργικό Συμβούλιο για την εξωτερική πολιτική,
αιφνιδίασε ώς ενός σημείου και το Μέγαρο Μαξίμου.

Στην ουσία, η «γραμμή Γιάννου» είναι πιο σκληρή από αυτήν του ΥΠΕΞ και
αντανακλά την πεποίθηση ότι σε μια διαπραγμάτευση είναι σφάλμα να προσπαθείς
να «φτιάξεις κλίμα» με τα μικρά αφήνοντας τα ακανθώδη για το τέλος. Αντιθέτως,
πρέπει να επιμένεις από την αρχή στα δύσκολα, περνώντας έτσι ένα μήνυμα στην
άλλη πλευρά και διερευνώντας τις πραγματικής προθέσεις της. Σε τελική ανάλυση,
μπορεί να μην του πηγαίνει και το ζεϊμπέκικο…

Ως υπουργός, που «ξεκίνησε και τελείωσε μια διαπραγμάτευση, την ΟΝΕ», ο
Παπαντωνίου έχει άποψη για το μέχρι στιγμής διαπραγματευτικό στυλ της
ελληνικής πλευράς. Ίσως μάλιστα η πρόσφατη επιλογή του Παπανδρέου να μην
μιλάει δημοσίως για «προσέγγιση», αλλά για αποτελεσματικότερη πολιτική
«αποτροπής» να είναι αποτέλεσμα της έμμεσης πολιτικής πίεσης από το υπουργείο
Άμυνας.

Φυσικά, δεν έχουν πεισθεί όλοι στην κυβέρνηση ότι η διαφοροποίηση Παπαντωνίου
δεν στερείται πολιτικής υστεροβουλίας. Κάποιοι μάλιστα επιμένουν ότι «ο
Γιάννος έχει υιοθετήσει προτάσεις να αξιοποιήσει την παρουσία του στο
υπουργείο Άμυνας για να διευρύνει το πολιτικό προφίλ του ­ όπως είχε κάνει και
ο Άκης».